ناوه‌نده‌كانی نوێكردنه‌وه‌ی تۆماری ده‌نگده‌ران ده‌كرێنه‌وه‌ ...
ده‌نگه‌كانی یه‌كێتی له‌ سلێمانی وه‌ك خۆی ماوه‌ته‌وه‌ ‌ ...
كورسی لایەنەكان لەپەرلەمانی توركیا ئاشكرا كرا ...
سه‌رجه‌م ده‌نگه‌كانی كه‌ركوك دروست ده‌رچوون ...
كاندید بۆ هەڵبژاردنی هەرێمی كوردستان تۆمار دەكرێت ...
ئەردۆغان بردیەوەو هەدەپەش سنووری مەرگی بەزاند ...
عیراق له‌ ده‌ره‌وه‌ی نوێنه‌ران و ده‌سه‌ڵاتی گه‌لدایه‌ ...
تۆماركردنی كاندید بۆ پەرلەمان دەستپێدەكات ...
كۆمسیۆن واده‌ی ھه‌ژماركردنه‌وه‌ی ده‌ستی ده‌نگه‌كانی راگه‌یاند ...
هەموو دەنگەکان بە دەست ناژمێردرێنەوە ...
ھەدەپە ٦٧ کورسیی پەرلەمانی بەدەستھێناوە ...
پرۆسەی دەنگدان بۆ سەرۆك كۆمار و پەرلەمانی توركیا دەستیپێكرد ...
دەزگای هەڵبژاردن: لە ئەژماركردنەوەی دەنگەكاندا دەنگمان زیاد دەكات ...
38 قەوارە بۆ هەڵبژاردنی پەرلەمان پەسەندكران ...
یه‌كێتی.. ئه‌و هێزه‌ی بێمنه‌ته‌ له‌ هه‌ژماركردنه‌وه‌ی ده‌نگه‌كان ...
عه‌بادی: سوتاندنی سندوقه‌كانی ده‌نگدان پیلانه‌ بۆ لێدانی وڵات ...
(٦/١) یادی شكاندنی ته‌وقی ترس و تۆقاندنی ڕژێمێكی خوێن ڕێژه‌ ...
43 ساڵه‌ یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان خوێن ده‌به‌خشێت ...
ئەنجامی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراقی 2018 ...
ئەنجامی هەڵبژاردنی پەرلەمانی عیراق 2018 راگەیەندرا ...
وەفدی یەكێتی ناوەرۆكی كۆبوونەوەكانی بەغدا ئاشكرادەكات ...
وادەی تۆماركردن بۆ هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان دیاریكرا ...
رێژه‌ی بەشداری لەباشوری كوردستان كەم بووە ...
ئه‌نجامی ده‌نگی لایه‌نه‌كان له سلێمانی و هه‌ولێر ...
بەرنامەی هەڵبژادنی لیستی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان ژمارە 162 ...
بەرنامەی هەڵبژادنی لیستی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان ژمارە 162 ...
دروشمەكانی لیستی 162 ...
په‌یامی لیستی 162 بۆ هه‌ڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ...
پەیامی دەزگای هەڵبژاردن ...
ئه‌مڕۆ یه‌كێتی سلێمانی ده‌خرۆشێنێت ...
بەدەستهێنانەوەی ئایندەمان ...
بیست و چوارەمین ساڵڕۆژی "الانصات المركزی" پیرۆزبێت ...
وردەكاری ئەم خولەی پەرلەمان ...
هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگا کەرکوکیش دەگرێتەوە ...
تورکیاو ئێران دۆستن یان دوژمن؟ ...
12/22 هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاكانە ...
یەكێتی بە ژمارە (162) و بە(210) كاندید بەشداری هەڵبژاردن دەكات ...
دەستەی كارگێر لەگەڵ دەزگای هەڵبژاردن كۆبۆوە ...
162 ژمارەى یەكێتيی نیشتمانيی كوردستانە ...
162 ژمارەی یەكێتيی نیشتمانيی كوردستانە ...
ناوی كاندیدانی یه‌كێتی بۆ هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مانی عیراق ...
تەئكید لەبەستنی كۆنگرە دەكرێتەوە ...
یاسای هەمواركراوی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەران ...
كاندیدەكانی یەكێتی ئامادەن ...
ئیسپانیا لە دیکتاتۆرییەوە بۆ دیموکراسی ...
كاتی هەڵبژاردنەكانی هەرێم دیاریدەكرێت ...
مانۆڕی هەڵبژاردنی عێراق دەستیپێكی قۆناغی دابەشبوونی حزبە گەورەكان ...
زۆرترین رێژەی نوێكردنەوەی تۆمار دەنگدان لە پارێزگای "دهۆك"ە ...
زیاتر لە 200 پارت و قەوارەی سیاسی بەشداری هەڵژاردنەكانی عێراق دەكەن ...
"سیسی" جارێكی تر خۆی بۆ سەرۆكایەتی میسر كاندید كردەوە ...
كۆمسیۆنی هەڵبژاردن پێویستی بەكارمەندە ...
كوردستانی نوێ‌ بناغەیەكی بەهێزی دیموكراسییە لەناوچەكەدا ...
"پۆتن و سیسی" لە هەڵبژاردنەكانی 2018 پۆستەكانیان مسۆگەر دەكەنەوە ...
كوردسات هەوێنی رۆشنبیركردنی جەماوەری كوردستانە ...
جودایخوازەكان زۆرینەی پەرلەمانی كەتەلۆنیایان مۆسگەر كرد ...
هەڵبژاردنی پەرلەمانی كەتەلۆنیا بەڕێوەدەچێت ...
كوردو سوننە داوای گەڕانەوەی بودجە دەكەن ...
سۆسیال دیموكراتەكانی یۆنان خۆیان نوێ دەكەنەوە ...
هەوڵەکانی پێکهێنانی حکومەتی ئەڵمانیا شکستی هێنا ...
ئه‌نجومه‌نی پارێزگای كه‌ركوك: به‌زووترین كات پارێزگار دیاری بكرێت ...
دەزگای هەڵبژاردن لەسەر بەستنی كۆنگرە لەگەڵ مەڵبەندەكان كۆبۆوە ...
دادگای فیدراڵی: ریفراندۆم نادەستورییە ...
میراڵ ئه‌كشینار،״ژنه‌ ئاسنینه‌״کەی‌ رەوتی توندڕەوی نەتەوەیی تورك ‌ ‌ ...
به‌رپرسانی که‌ته‌لۆنیا رووبه‌روی دادگاییکردن ده‌بنه‌وه‌ ‌ ...
کاردانه‌وه‌ی ئیسپانیا و جیهان به‌رامبه‌ر به‌که‌ته‌لۆنیا ‌ ...
تیمی ریفراندۆم هه‌ڵاتن ...
په‌رله‌مان دابه‌شكردنی ده‌سه‌ڵاته‌كانی سه‌رۆكایه‌تیی هه‌رێمی په‌سه‌ندكرد ‌ ...
هەڵبژاردنەكانی عیراق 12 رۆژ دوادەخرێت ...
پێدەچێت كۆنسەرڤاتیڤەكانی نەمسا براوەی یەكەم بن ...
بانگه‌شه‌ی‌ هه‌ڵبژاردن له‌ 15ی‌ ئه‌م مانگه‌وه‌ ده‌ستپێده‌كات ...
سه‌رۆك مام جه‌لال ماڵئاوایی كرد ...
لە90%ی دەنگەجیاكراوەكانی كەتەلۆنیا بەڵێیە ...
ئەنجامی راپرسی بۆ سەربەخۆیی راگەیەندرا ...
م.س: گه‌له‌كه‌مان سه‌ربه‌رزه‌ له‌حزوری یاده‌وه‌ری شه‌هیدانی رێی مافی چاره‌نووس ...
%72.16ی دەنگدەران بەشداری ریفراندۆمیان كردووە ...
پرۆسه‌ی‌ ده‌نگدان بۆ ڕیفراندۆم ده‌ستیپێكرد ...
یەكەمین راپۆرت لەبارەی راپرسی-یەوە بڵاوكرایەوە ...
شۆڕش ئیسماعیل: دەنگمان بەڵێ‌ بوو بۆ سەربەخۆیی كوردستان ...
پارتەكەی ئەنگیلا مێركڵ براوەیە ...
چین و ریفراندۆمی هەرێمی کوردستان ‌ ...
هه‌ڵبژاردنه‌ په‌رله‌مانییه‌كه‌ی ئه‌ڵمانیا ده‌ستیپێكرد ...
وردەكاری هەڵبژاردنەكانی رۆژئاوای كوردستان ...
ریفراندۆم.. سووربوونی كورد و توندبوونی هه‌ڵوێستی نێوده‌وڵه‌تی ...
نه‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان داوایه‌ك ئاراسته‌ی‌ هه‌رێم و به‌غدا ده‌كات ...
23ی مانگ دەنگدان بۆ ریفراندۆم دەستپێدەكات ...
ماوه‌ی تۆماری قه‌واره‌ سیاسییه‌كان درێژكرایەوە ...
ژنێك بووە سەرۆك كۆماری سەنگاپورە ...
بروسكەی پیرۆزبایی بۆ ساڵیادی تەلەفزیۆنی گەلی كوردستان (تەلەفزیۆنی دایك) ...
ئەمڕۆ هەڵبژاردنی پەرلەمانی نەرویج بەڕێوە دەچێت ...
ئەنجومەنی باڵای ریفراندۆم ژنان بێ بەشدەكات ...
چەمکی بانگەشەی هەڵبژاردن و تایبەتمەندیەکانی ...
بارزانی: خۆم كاندید ناكه‌مه‌وه‌و رێگه‌ به‌كه‌سه‌ نزیكه‌كانیشم ناده‌م ...
نوێكردنەوەی تۆماری دەنگدەران دەستیپێكرد ...
مێركڵ و هاوپەیمانەكانی له‌ پێشه‌وه‌ن ...
پەرلەمان نوێنەرایەتی گەلی لەدەستداوە ...
تەیموری رۆژهەڵات و سەربەخۆیی ‌ ...
کۆمسیۆن ئامادەنیە بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردن لەكەركوك ...
دەزگای هەڵبژاردن لەگەڵ مەڵبەندەكان كۆبۆوە ...
مەكتەبی سیاسی تەئكیدی لەباشكردنی گوزەرانی خەڵك كردەوە ...
حەكیم لەمەجلیسی ئەعلا جیابۆوە ...

ستران عه‌بدوڵلا‌ ‌

ئێمە لە باشوور بۆ یەكەمین جار ئەم شێرە ژنەمان لە تەلەفزیۆنەكانەوە دیت كە دوای رووداوی رۆبۆسكی، كە سوپای توركیا 35 هاوڵاتی سڤیلی باكووری كوشت و ئەو كوشتنەشی ناونا هەڵەی زانیاری، لە مینبەری پەرلەمانی توركیاوە حەشرێكی بەسوپای توركیا و حكومەتی داد و گەشەپێدان كرد، شێخ رەزا گوتەنی(سەرما بەهەتیوو، با بەدەواری شڕی نەكردبێ) قسەكانی لە یوتوب دەیان هەزار لایكی لەسەر كرابوو. خانم لەوێدا گوتی: «رەگی ئێمە لەم خاكەدا داكوتراوە، رەگی ئێمە لە چیای جودییە، ئێمە هەبووین و هەین و تا ئەبەدیش دەمێنین. باو و باپیرانمان لێرەبوون، پیرۆزیی و مەزارەكانمان لێرەن، زمان و دابونەریتمان لێرەیە. كەوابێ چۆن جورئەت دەكەن وا قسەمان لەگەڵدا بكەن. ئەوانەی وا قسەدەكەن، پێویستە شەرم دایانبگرێت. ئەوانە خاوەن عەقلیەتی نكوڵیكردنن لە بوونی كورد. با سكتربن، بێدەنگبن».


سەكۆی پەرلەمان لە توركیا لەو رۆژە و لە زۆر رۆژی تردا بۆ فراكسیۆنی كوردستانی(رەنج و ئازادی)، كە فراكسیۆنی لیستی كوردەكانە لە پەرلەمان دەبێتە مینبەری كوردایەتی و دیموكراتی. مینبەری راگەیاندنی هەڵوێستەكان، لەسەر داب و دەستووری چەپەكان كە ڤلادیمیر. ئە. لەنین دەیوت پەرلەمانە بۆرژوازییەكان بكەنە مینبەری ریسواكردنی سیاسەتەكانیان، ئەمانیش كە كوردایەتی دەكەن و لە بنەچەیەكی چەپەوە هاتوون، هەروا دەكەن. پەرلەمان و زۆر دامەزراوەی (دیموكراتییەكەی) توركیا وەك كەلێنێك بەكاردێنن بۆ خستەڕووی رووانینەكانیان، بۆ كەڵەكەكردنی دەستكەوت و پێشخستنی هەنگاوەكانی كوردایەتی. پێموانییە ئەمەش لەبەرئەوەبێت رەوتی چەپی كوردایەتی باوەڕی بەدیموكراسی نییە و لەنین ئاسا دەخوازێت مینبەری پەرلەمان تەنها وەكو سەكۆی ریسواكردنی بۆرژوای توركیا بەكاربێنێت، بەڵكو لەبەرئەوەیە دیموكراسی توركیا لەبەر چارەسەرنەكردنی پرسی كورد دیموكراسییەكی بریندارەو وەك ئەزموونیش دەریخستووە.


دیموكراسی زۆرینەش دیموكراسیی زوڵم و زۆرە لە نەتەوەكانی تر كە ژمارەیان كەمترە. هەروەكو خانم گۆڵتان كاشناك لەم دیدارەدا باسیدەكات «تاكو ئێستا ئەو عەقڵییەتەی لە بەرامبەر ئێمەدا قوتبۆتەوە، عەقڵییەتی زۆرینەیە. زۆرینەش دەڵێت: ئەوەی پێمان خۆش بێت، دەیكەین. لە حاڵێكدا دیموكراسی واتە پارێزگاریكردن لە مافی كەمینەش».
بەندە ئەو رۆژەی چوومە دیداری خانم، باسوخواسی هەڵگرتنی حەسانە لەسەر پەرلەمانتارەكانی بەدەپە لەكایەدابوو، لە پەرلەمانی توركیا بووم، كە پێیانوتم: «سەرۆك وەزیر رەجەب تەیب ئەردوگان داوایكردووە حەسانە لە چەند پەرلەمانتارێكی بەدەپە وەربگیرێتەوە، چونكە لە كاتی چالاكیییەكانی PKK لە ناوچەی شەمزینان ئەوانە سەردانی دەڤەرەكەیان كردووەو لە بازگەی گەریلا باوەشیان بە گەریلادا كردووە.


خانم كاشناك یەك لەوان بوو، بۆیە كە چوومە نووسینگەی سەرەكیی بەدەپە، خانم لە وادەی دیدار لەوێ نەبوو، گوتیان فراكسیۆنی كورد لە پەرلەمان كۆبوونەوەی هەیە و تاوتوێی ئەو پرسە دەكات. خانم فاتمە سۆنمەز، راوێژكاری میدیایی هاوسەرۆكی حزب و كاك مەراز چەلی راوێژكاری یاسایی گوڵتان ئەركی میوانداری بەندەیان گرتەئەستۆ و ئەو پەراوێزە دەرفەتێكی خۆش بوو بۆ دەمەتەقێی باشوور و باكوور. زۆربەی پرسیارەكانی ئەوان لەسەر رەوتی كەركوك و لەشكركێشیی مالكی بوو، زۆربەی پرسیارەكانی منیش لەسەر چالاكیی مانگرتنی سەرتاسەریی زیندانیانی باكوور و هەڵگرتنی حەسانە بوو. ئەمە درێژەی كێشا تا كەوتینە دیداری درەنگوەختی خاتوو گوڵتان كاشناك -ی هاوسەرۆكی حزبە ئاشكراكەی كوردی باكوور(بەدەپە).
خاتوو گۆڵتان كاشناك بە ورەیەكی بەرزەوە رەخنەی لە ئەگەری حەسانە هەڵگرتن دەكرد. ئەویش وەك هاوسەرۆكەكەی: سەڵاحەدین دەمیرتاش، وێستگەی خەباتی پەرلەمانی بە قۆناغێك دادەنا، نەك هەموو شتێك. دەمیرتاش بەری ماوەیەك وتی:
«كەس ناتوانێت رەوڕەوەی مێژوو بووەستێنێت. جوڵانەوەی كورد بەئەندام پەرلەمانەكانی لەدایكنەبووە و بەنەمانی ئەندام پەرلەمانەكانیشی كۆتایی نایەت».
گۆڵتان هەر وەسای گوت، لە دیداری ئێمەدا «ئەگەر جارێكی تر كورد لەو پەرلەمانە دەربكەن، ئەوا كوردەكانیش دەتوانن باس لە گەڕانەوە یان نەگەڕانەوەیان بۆ ناو ئەو پەرلەمانە بكەن. ئەمە مافی ئەوانە»
ئەم خانمە كوردپەروەرە توركییەكەی لە كرمانجییەكەی باشتربوو، بۆیە پێموت: بەشی ئەوە لێت تێبگەم دەتوانێت بە توركی قسەبكەیت، منیش بە كرمانجی دەپرسم و دواجار كە گەڕامەوە هاوكارمان سەردار جەعفەر وەریدەگێرێتە سەر كوردییەكی موكریانی. بۆیە توانیمان قەرەبووی درەنگ كەوتنی دیدارەكەمان بكەینەوە.

* كە هاتمە ئەنقەرە هەواڵ وابڵاوە، كە رەجەب تەیب ئەردۆگان باس لەوە دەكات گوایە حەسانەی پەرلەمانتاری لەسەر ئەندام پەرلەمانەكانی BDP هەڵدەگرن. ئێوە بەنیازن چی بكەن؟


- هەموو كەس دەبێت وەڵامی پێویستی پێ بێت بۆ خەڵك. با كەس ئەو حەسانەیەی نەبێت. لەم پەرلەمانەدا سەبارەت بە هەموو پەرلەمانتارەكان فەزڵەكە هەیە. لەسەر سەرۆك وەزیرانیش هەیە. جگە لەمە، ئەو فەزڵەكانەی لەسەر سەرۆك وەزیران هەن، زۆربەیان باس لە تەزویر و تاوانی شەرمهێنەر دەكەن. بەم هۆیەوە دەمانەوێت حەسانەی سەر هەمووان هەڵبگیرێت، بەڵام ئەگەر ئەمە ناكەن، دۆسێكانی خۆیان دەخەنە لاوە و تەنها هی پەرلەمانتارە كوردەكان بكەن بە رۆژەڤ، ئەمە جیاكارییەكی ئاشكرایە دژ بە گەلی كورد و نوێنەرەكانی. هەموو ئەو دۆسێیانەی ئێمە كە سەبارەت بە مەسەلەی حەسانەیە، پەیوەندیی بەئازادیی رادەربڕین و چالاكییە سیاسییەكانی ئێمەوە هەیە. بۆچوونەكان و ئەو سیاسەتانەیە كە لەبارەی چارەسەری كێشەی كوردەوە پێشنیازمانكردووە. خۆی لەقەڵەمدانی ئەمانە وەكو تاوان، شتێكی هەڵەیە. ئەگەر ئێستا لە توركیا باس لە كێشەی كورد دەكەین، لەبەرئەوەیە كە باسی دەكەین. واتە گەلی كورد هەیە، مافی هەیە، كوردەكان خۆسەرییان دەوێت، مافی بەكارهێنانی زمانی زكماكی خۆیان دەوێت. كاتێك هەوڵ بۆ ئەمانە دەدەیت و سیاسەتی بۆ دەكەیت، ئەمە دەبێ بەتاوان. نابێ بەم شێوەیە بێت. پێویستە ئاستەنگەكانی بەردەم بەدیهاتنی ئەم مافانە هەڵگیرێت. بۆیەش بەڕای ئێمە ئەم باسوخواسەی هەڵگرتنی حەسانە، لەڕاستیدا هەوڵێكە بۆ دوورخستنەوەی گەلی كورد لە سیاسەتی دیموكراتی، ئەمە هەڵەیە و لە دژی دەوەستینەوە، بەڵام زۆر روون و ئاشكرا ئەمەش دەڵێن، ئەمە ئۆپەراسیۆنێكی سیاسییە، پەیوەندی نە بە یاسا و نە بە مافپەروەرییەوە نییە. ئەگەر حكومەت ئۆپەراسیۆنێكی سیاسی بەڕێوەدەبات، ئێمەش لە بەرامبەردا هەڵوێستێكی سیاسیمان دەبێت و توندترین و روونترین وەڵامیش دەدەینەوە. هەموولایەك دەبێ بەگوێرەی ئەمە هەڵسوكەوت بكەن. كەس مافی ئەوەی نییە پەرلەمانتارە كوردەكان، كە بەدەنگی گەلی كورد هەڵبژێردراون، بكاتە دەرەوەی پەرلەمان. لەئاست ئەمەدا بێدەنگ نابین.
هەروەها هەموو كەس پێویستە ئەمە باش بزانێت، كە ساڵی 1994یش هەمان كاریانكرد. حەسانەی سەر پەرلەمانتارەكانی(DEP)یان هەڵگرت، زیندانییانكردن و لە پەرلەمان دەریانكردن. ئەمەش زۆر بە خراپ لەسەر توركیا شكایەوە، بەڵام ئەمجارەیان لەوانەیە زۆر خراپتریش بێت، چونكە ئێستا ئێمە لە هەلومەرجی دەیەی 1990دا نین. گەلی كورد ئێستا زۆر بەهێزترە و خاوەنی رێكخستنە. هەڵوێستی كورد بەرامبەر بە مەسەلەی چارەسەری زۆر روونە. ئەگەر جارێكی تر كورد لەو پەرلەمانە دەربكەن، ئەوا كوردەكانیش دەتوانن باس لە گەڕانەوە یان نەگەڕانەوەیان بۆ ناو ئەو پەرلەمانە بكەن. ئەمە مافی ئەوانە.

* شتێكی سەیر هەیە، لە قۆناغی مانگرتنەكاندا سەرۆكی حكومەت رایگەیاند كە لە جیاتی مانگرتنی زیندانیان و مانگرتنی نێو شەقامەكان ئێوە وەكو كورد یەك رێگەتان لەپێشە، ئەویش رێگای خەباتی پەرلەمانییە، ئێستاش پێشی ئەو خەباتە ئاستەنگ دەكات. ئەمە چۆن هەڵدەسەنگێنن؟


- هەڵبەتە ئەم حكومەتە بەگشتی وا نزیكی مەسەلەی كورد دەبێتەوە، كە تا بۆی بكرێ هیچ مافێك نەدات بە كورد. پێشتر دەیانووت كورد نییە، زمانی نییە، كەلتووری نییە، مێژووی نییە، هەموو شتێكیان قەدەغەكرد، تەنانەت گۆرانی و مۆسیقایان لێ قەدەغەكرد. ئەوەی ئەمڕۆ كورد هەیەتی، پێگەیەكی شەرعییە، كە لە ئەنجامی خەبات و تێكۆشانی خۆی بەدەستیهێناوە. ئەگەر گەلی كورد یەكێتی نەتەوەیی خۆی بپارێزێت، رێكخستنێكی بەهێز ئاوابكات و خەباتێكی بەهێز بەڕێوەببات، پێشكەوتن مسۆگەردەبێت، بەڵام كاردانەوەی دیموكراتیی گەل هەندێك لاوازبێت، ئەمانە زیاتر گوشار دەخەنە سەرمان، رەفتارێكی وا لەئارادایە. بۆیە كوردەكانی باكوور ئیدی باش دەزانن، كە ئەگەر بڕیاربێ بە مافەكانمان بگەین و دیموكراسی بەرقەراربێت، ئەمە تەنها لە ڕێی هەوڵ و رەنجی خۆمانەوە بەدی دێت. ئەگەر ئێمە ئەم تێكۆشانە نەكەین، لە عەقڵیەتی حكومەتدا ئەوە نییە كە دان بەمافەكانی گەلی كورددا بنێن. ئەمانە تەنها لە كاتی تەنگاوبووندا هەندێك هەنگاوی رواڵەتیانە دەنێن. بۆیەش پێویستمان بە خەبات و ماندوبوونی زیاترە. دیارە لەگەڵ ئەمانەشدا، حكومەت بۆ رەشكردنەوەی خەباتی كوردان لەبەرچاوی رای گشتی، بەردەوام بەشێوازی تایبەتی شەڕی دەروونی موناقەشە دروستدەكات. بۆ نموونە، زوو زوو دەڵێن وەرن لە پەرلەمان كێشەكان یەكلایی بكەنەوە، ئەی باشە ئێمە لەكوێین؟ خۆ هەر لەناو پەرلەمانین و نەچووینەتە شوێنێكی تر. ئێمە وەكو ئەندامانی پەرلەمان ئەم چالاكییانە دەكەین. ئەركی پەرلەمانتارێك ئەوەیە، كە لەپاڵ گەلەكەی بێت، بەرگریی لە خواستی گەلەكەی بكات، وەڵامدەرەوەی مەیلی ئازادیی خەڵك بێت و لەم پێناوەدا كاری بۆ بكات. تاكو ئێستا ئەو عەقڵییەتەی لە بەرامبەر ئێمەدا قوتبۆتەوە، عەقڵییەتی زۆرینەیە. زۆرینەش دەڵێت ئەوەی پێمان خۆش بێت، دەیكەین. لەحاڵێكدا دیموكراسی واتە پارێزگاریكردن لە مافی كەمینەش. ئێستا كورد لە توركیا(20%)ی رێژەی دانیشتووان پێكدێنێت. كەوابوو بەم پێیە بێت، كوردەكان هەرگیز ناتوانن ببن بە دەسەڵات و مافی گۆڕینی هیچ یاسایەكیان نابێت، چونكە ئەگەر حزبێك هەبێت كە هەموو دەنگی كوردەكان بەدەستبهێنێت، دیسان نابێت بەو زۆرینەیەی كە لەناو پەرلەماندایە بتوانێ گۆڕانكاریی لە یاساكاندا بكات. سیستمی دیموكراسی واتە گرەنتیكردنی ئەوەی كە تاكەكان، گەلەكان، گرووپ و ئەتنیكەكان مافەكانیان پارێزراوبێت. ئەم شتانە ناكرێت بەبابەتی موناقەشەی زۆرینە و كەمینە. ئەگەر بڕیاربێت زۆرینە هەر بەدڵی خۆی بكات، خۆ كەمینە قەت بەداوا و ویستەكانی ناگات. بۆیەش ئەو قسانەی لەم چوارچێوەیەدا دەكرێن، لە ڕووی نیازپاكییەوە نییە و بەمەبەستی گومان خستنەسەر شەرعیەتی ئێمە دەكرێت. ئێستا ئێمە 36 كورسیمان لە پەرلەمان بەدەستهێناوە، بەڵام لە هەلومەرجێكی زۆر دژواردا، وێڕای هەموو ئاستەنگ و گوشارێك، داخستنی پارتییەكان، گرتن و زیندانیكردنی خەڵكی چالاك، هێشتاش پەرلەمانتارمان لەناو زینداندان. ئەوەشی كە ماوەتەوە زوو زوو هەڕەشەی هەڵگرتنی حەسانەمان لێ دەكەن. ئەی كوا چارەسەركردنی كێشەكان لەژێر چەتری پەرلەمان؟ هەر پڕۆژەیاسایەكی پێشنیاریدەكەین، لە دژی دەوەستنەوە. ئێستا كۆمیسیۆنی دەستوور هەیە لەناو پەرلەماندا، نزیكەی ساڵێكە هەر مادەیەكی پێشكەشیدەكەین، ئەوان قبوڵی ناكەن. دەرئەنجام پێماندەڵێن: زۆرینە بەدەست ئێمەوەیە و بەدڵی خۆمان دەكەین. ئەمە دیموكراسی نییە. كوردەكان ئەم یارییە ناكەن، خەباتێكی راست و دروستی ئازادی بەڕێوەدەبەن. پەرلەمانیش رەهەندێكی ئەم خەباتەیە. لەبەرئەوە درێژە بەم خەباتەدەدەین. ئەگینا ئێمە تەماحی دەسەڵات و پلە و پایەمان نییە. ئێمە تەنها هەڵگری ویست و داواكاریی گەلەكەمانین و لێرەدا ئەم خەباتە بەڕێوەدەبەین و ئەمەش شێوازێكی خەباتە و دەمانەوێت تا دوا ڕادە ئەم شێوازە بەكاربهێنین.
سەرۆك وەزیر زوو زوو پێماندەڵێت بڕۆن بۆ قەندیل. پێویستە سەرۆك وەزیر ئەمە بزانێت كە كوردەكان رێگەی قەندیل پێدەزانن و لەمەدا كێشەیان نییە، وا گەنجەكان رێگەی قەندیلیش دەگرنەبەر، بەڵام گرنگ ئەوەیە كەسی سیاسی چارەیەك بۆ ئەمە بدۆزێتەوە و لەباتی رێگەی قەندیل بتوانین رێگەی دیموكراسی بگرینەبەر. ئەمانە بەپێچەوانەوە، هەر رۆژە و بەجۆرێك رێگەكانی دیموكراسی تەسكدەكەنەوە و رێگەی قەندیلمان پیشاندەدەن. شكور بۆ خوا گەلی كورد دەزانێت چۆن خەبات بكات و بە بەكارهێنانی هەموو كارتەكان درێژە بە خەباتی رزگاریخوازیی خۆی دەدات.

* سێ ئەندام پەرلەمانی ئێوە لەناو كۆمیسیۆنی گۆڕینی دەستووردان. ئەوانە چۆن خەباتێك بەڕێوەدەبەن؟ بەتایبەت بۆ جێگیركردنی ناسنامەی كورد و مافەكانی كورد لە دەستووری نوێدا؟


- لەو هەوڵانەی تا ئێستا دراون، هەر مادەیەك لەلایەن هەڤاڵانی ئێمەوە بۆ چارەسەری كێشەی كورد پێشنیازكرابێت، قبووڵیان نەكردووە. موناقەشەكانی پەیوەست بە بەشی پێشەكی تەواوبووە. دەزانن كە پایەی سەرەكیی دەستوور، پێشەكییەكەیەتی. چونكە لەپێشەكیدا دەڵێت: «ئەوەی لە توركیا دەژی، هەمووی توركە و نەتەوەی تورك زۆر گەورە و پیرۆزە و تەنها زمانی توركی هەیە». كەواتە عەقڵیەتی تاقانەیی ئەو دەوڵەتە لە هەر دێڕێكی پێشەكیدا بەدیدەكرێت. ئەوەی من بیزانم موناقەشەی ئەمەیان هەڵگرتووە بۆ كۆتایی. ماف و ئازادییەكانی تاكەكەس یەكلاییكراوەتەوە. لەم چوار چێوەیەدا، سەبارەت بەماف و ئازادییەكانی تاكی كورد، هەرچی پێشنیازمانكردبوو، بە هەرسێ حزبە سەرەكییەكە (ئاكەپە، جەهەپە، مەهەپە) لە دژی وەستانەوە. ئەوان دەیانەوێت تەنها بەشێوەیەكی سەرانسەر بنووسرێت:«هەمووكەس وەك یەك ئازادە» و ئاوا بەسەریدا تێپەڕن، بەڵام لەڕاستیدا لە توركیا كێشەی ناسنامە هەیە، كێشەی بیروباوەڕ و ئازادیی هەیە. با بڵێین هەموو كەس ئایین و مەزهەب و ریشە و رەچەڵەكی هەرچییەك بێت، هەر یەكسانن. كەچی ئەوان ئەو مەسەلەی جیاوازیی نەتەوەییەیان قبووڵ نەكرد. واتە بەئاشكرا، لەمادەی یەكسانیدا دەڵێن: «ئێمە لەنێوان ناسنامە جیاوازەكان و نەتەوە جیاوازەكاندا فەرق و جیاوازی دەكەین».


دیسان سەبارەت بە زمانی زكماكی، چەندین پێشنیازمانكرد، لە دژی هەمووی وەستانەوە. بۆ نموونە، لەبارەی مافی منداڵانەوە، وتمان هەر منداڵێك خاوەن مافی فێربوونی زمان و كەلتووری خۆیەتی. واتە نەك تەنها بڵێین كورد، وتوومانە هەر منداڵێك. لەكاتێكدا ئەمە یەكێك لە مادەكانی مافی منداڵانە لە نەتەوە یەكگرتووەكان. یاسای نێودەوڵەتیش ئەمە قبوڵدەكات، بەڵام ئەمانە ئەوەشیان قبوڵ نەكرد. هەروەها لەبارەی ئازادیی رادەربڕینەوە وتمان هەركەسە و رای خۆی بەزمانی خۆی دەربڕێت. ئەمەشیان قبوڵ نەكرد. لە مادەی لێپێچینەوەی دادوەریدا هەر بەم شێوەیە، داوامانكرد كەسێك كە لێپێچینەوەی لەگەڵدا دەكرێ، مافی خۆیەتی بە هەر زمانێك بتوانێ بەرگریی لەخۆی بكات. ئەمەشیان هەر رەتكردەوە. لە پەروەردەی زمانی زكماكیدا هەرسێ حزب دژایەتیی پێشنیازەكانی ئێمەیان كرد. تەنها جیاوازییەك لای ئاكەپە هەبوو، ئەویش ئەوە بوو كە هەروەك ئەوانیدی شتەكەی ئێمەی رەتكردەوە، بەڵام وتی حەزدەكەن با ئەو یاسایەی كە ئێستا هەیە نەیهێڵین. ئەو یاسایە شتێك نییە مایەی قبوڵكردن بێت. خۆ لە توركیا هەمووی یەك زمانی نییە، كوردی هەیە، زازایی هەیە، لاز و چەركەز هەیە. بەهەرحاڵ ئاكەپەش ناڵێت با بەزمانی زكماكی پەروەردە هەبێت. تەنانەت سەبارەت بە مەسەلەی هاوڵاتیبوونیش رێك نەكەوتین. ئێمە لەو بارەیەوە بەدوای رێگەیەكدا گەڕاین تاكو رێكبكەوین، بەڵام مادام لە دەستووردا باسێك لە ناسنامەی كوردی ناكرێت، هەر هیچ نەبێت با توركبوونەكەش نەنووسن، واتە وتمان با بنووسرێت كە هەموو هاوڵاتییەك مافی هاوڵاتیبوونی یەكسانی هەیە. ئەمەشیان رەتكردەوە. بەتایبەت جەهەپە و مەهەپە سووربوون لەسەر نووسینی هاوڵاتی تورك. ئاكەپەش لەم بارەیەوە هەڵوێستێكی روونی نییە. هەندێك نەرمی نواندن هەیە، بەڵام ئەوەش قبووڵناكەن كە هاوڵاتیبوونی كورد یان نەتەوەیەكی تر ئاماژەی پێ بدرێت. بۆیەش ئێمە سەرباری هەموو شت، هەر لەو كۆمیسیۆنەدا دەمێنینەوە، بەرگریی لە مافەكانی گەلەكەمان دەكەین، بەڵام ئەگەر سەیری هەلومەرجی ئێستاش بكەین، رەوشێكی دڵخۆشكەر لەئارادانییە. لەم ماوەیەدا قسە لەسەر مۆدیلی بەڕێوەبەرایەتی دەكرێت. بۆ نموونە، پەرلەمانی هەرێمەكان هەبێت، هەرێمی تایبەت دابمەزرێت، دەسەڵات بدرێتە بەڕێوەبەرایەتییە هەرێمییەكان، ئەمانە خواستی ئێمەن. سیاسەتی ئێستایان وا دیارە كە دژایەتی هەموو ئەمانەش دەكەن.

* ماوەیەك بوو ئێوە لە BDP كارتان لەسەر دۆسێی ئولودەرە دەكرد، كە بیگەیەننە پەرلەمانی ئەوروپا. چالاكییەكانتان لەم بوارەدا بەكوێ گەیشت؟


- سەبارەت بە ڕووداوی ئولودەرە و دەركەوتنی راستییەكان، سەردانی زۆر شوێنمان كرد. دۆسێیەكمان پێشكەش بە كۆمیساریای مافەكانی مرۆڤی سەر بە نەتەوە یەكگرتووەكان كرد، ئەوان دۆسێكەیان قبوڵكرد و خەریكی وردبینین لەسەری. هەروەها سەردانی دادگاكانی سزای نێودەوڵەتیمان كردووە، ئەوانیش دۆسێكەیان وەرگرتووە و هێشتا هیچ وەڵامێكیان نەبووە. بۆ پەرلەمانی ئەوروپاش بەهەمان شێوەیە. خەباتەكانمان لەم چوارچێوەیەدا درێژەی هەیە، بەڵام حكومەتی هەرێمی باشووری كوردستانیش لەم بارەیەوە دەتوانێت رۆڵی هەبێت، چونكە لەڕاستیدا بۆردومانەكە بەشێكی لەنێو خاكی باشووری كوردستاندا روویداوە. ئەمە پێشێلكردنی یاسا نێودەوڵەتییەكانە. بۆیەش حكومەتی هەرێمی كوردستان ئەگەر لای خۆیەوە دۆسێ ئامادەبكاتو بەرزیبكاتەوە بۆ رێكخراوە نێودەوڵەتییەكان، لەوانەیە ئەنجامی باشتری لێ بكەوێتەوە. هێشتا وەڵامێكی ئەرێنیمان دەست نەكەوتووە، بەڵام هەر خودی رەتنەكردنەوەی لەلایەن ئەو رێكخراوانەوە شتێكی باشە.

* حكومەتی ئاكەپە هەندێك جار دەڵێت:«ئۆجەلان ببێتە موخاتەب بۆ چارەسەركردنی پرسی كورد»، هەندێك جار دەڵێت: «بەدەپە» و هەندێك جاریش دەڵێت:«كوردەكانی لایەنگری ئاكەپە». بەڕای ئێوە كێ دەتوانێ ببێتە موخاتەبی چارەسەر؟


- بەر لە هەمووشت پێویستە ئیرادەی گەلی كورد لە باكووری كوردستان بە بنەما وەربگیرێت. ئەوە گرنگە كە بەم شێوەیە نزیكی مەسەلەكە ببینەوە. بەتایبەت ئەگەر حكومەت دەیەوێ كێشەی كورد چارەسەربكات، پێویستە ئیرادەی گەلی كورد بكاتە موخاتەبی سەرەكیی خۆی. دیارە ئەم كێشەیە بەبێ موخاتەب چارەسەرناكرێت. حكومەت دەیەوێت لەلایەن خۆیەوە، لێرە و لەوێ هەندێ مافی ئاسایی و بچووك بدات و كوردیش دەنگ هەڵنەبڕن و پێی رازی بن، بەڵام گەلی كورد ئەمە قبووڵناكات. تۆ وەكو گەڵ ئێمە قبووڵ بكە و دان بەماف و داخوازییەكانماندا بنێ.


چوار ساڵ پێش ئێستا، كەمپینێكی ئیمزاكۆكردنەوە بۆ بەڕێز ئۆجەلان رێكخرا. وێڕای هەموو گوشارێكی حكومەت، 3,5ملیۆن ئیمزا كۆكرایەوە. بەدەیان و بەسەدان مرۆڤ لەسەر ئەمە دەستگیركران. ئەو سێ ملیۆن و نیو كەسە وتیان ئیرادەی سیاسی و موخاتەبی سیاسی ئێمە ئۆجەلانە. ئەمە رەقەمێكی گەورەیە و گوزارشتكردنێكی ئاشكرایە لە ئیرادەی گەلێك. پێویستە حكومەت و سەرۆك وەزیر رێز لەم ئیرادەیە بگرن.
دیسان سەرەڕای هەموو گرتن و گوشارێك، بەردەوام كۆبوونەوەی جەماوەریی گەورە و میتینگی گەورە سازدەكرێت. لەو میتینگانەدا چەندین ملیۆن مرۆڤ لە دروشمەكانیاندا ناوی بەڕێز ئۆجەلان دێنن. ئەمەش دەربڕینێكی ئیرادەیە و دەبێ رێزی لێ بگیرێت. لەم ساڵەی دواییدا كەمپینێكی نوێ دەستیپێكردووە بۆ ئازادیی بەڕێز ئۆجەلان. ئەم خەباتەش وێڕای هەموو ئاستەنگێك لەلایەن گەلەوە درێژەی هەیە. گەلی كورد بەهەموو توانایەكییەوە هەوڵدەدات دەوڵەت لەوە تێبگەیەنێت كە ئازادیی بەڕێز ئۆجەلان -یان دەوێت و وەكو سەرۆكێك قبووڵیانە. خۆی لەم مانگرتنانەی دواییشدا ئەوە دەركەوت، كە بەڕێز ئۆجەلان لای گەلی كورد وەكو رابەرێك ناسراوە و بۆیەش دەبێتە لایەنێكی كاریگەریی دانوستان لەم مەسەلەیەدا. ئیتر بەڕای من ئەمە هیچ موناقەشەیەك هەڵناگرێت و ئیرادەی گەلی كورد بەڕوونی دەركەوتووە. خۆی دەوڵەتیش لەبەرئەوەی بەم راستییەی زانیوە، جاروبار خۆی بەناچار دەبینێت كە خەڵك بنێرێت و لەگەڵ بەڕێز ئۆجەلاندا دانوستان بكات. بێگومان پێویستە سەرلەنوێ دانوستانەكان دەستپێبكاتەوە و بەڕێز ئۆجەلان لەم هەلومەرجە دەربهێنرێت و رێگەی پێ بدرێت رۆڵی خۆی بۆ چارەسەری پرسی كورد بگێڕێت.


هەڵبەتە كورد ئەكتەری سیاسیی زۆرە، ئەمانەش هەر یەكە و رۆڵی خۆی هەیە. بۆ نموونە، BDP حزبێكی سیاسییە كە نوێنەرایەتی گەلی كورد دەكات. ئێمەش حزبێكین نزیكەی 3ملیۆن دەنگمان بەدەستهێناوەو وێڕای هەموو ئاستەنگێك نوێنەرایەتیی ئیرادەی گەلی كورد دەكەین. بێگومان كێشەی كورد لەسایەی یاساوە چارەسەردەكرێت، چونكە ئەم دەستوور و یاسایانەی كە هەیە بوونەتە بەڵا بەسەر كوردەوە. تاكو ئەمانە نەگۆڕدرێن، كورد ناگات بەئازادی. شوێنی ئەمەش پەرلەمانە. پەرلەمانیش دەبێ یاساكان و لە سەرووی هەمووشیانەوە دەستوور بگۆڕێت. بەدەپە راستەوخۆ موخاتەبی چارەسەری ئاشتیانە و دیموكراسییانەی پرسی گەلی كوردە. لە ساڵی 2007یشەوە لەناو پەرلەماندا خەریكی ئەمەین. بەردەوام پڕۆژەیاسا پێشكەشدەكەین، بەشداریی دەكەین لە موناقەشەكانی پەیوەست بەدەستوورەوە، راوبۆچوونی خۆمان دەردەبڕین، پێشنیازی هاویشتنی هەنگاوی ئەرێنی بەئاراستەی دیموكراسیدا دەكەین بۆ حكومەت.
كێشەی كورد سێ میحوەری سەرەكیی هەیە. یەكێكیان پەیوەندیی بەماف و ئازادییەكانەوە هەیە. پێویستە هەموو قەدەغەكانی سەر زمان و ناسنامە و كەلتووری گەلی كورد هەڵبگیرێن. هەروەها پێویستە كوردەكان بگەن بەمافی خۆبەڕێوەبردن و ئیدارەی سەربەخۆی خۆیان. ئەمە یەكەم رەهەندێتی، كە بەدەپە دەتوانێت راستەوخۆ ببێتە موخاتەبی. دووەم رەهەندیشی، بەهۆی عەقڵیەتی حاشاكردن و لەناوبردنی دەوڵەتەوە، گەلی كورد بۆ ماوەی سەدەیەك بەردەوام لە دۆخی شەڕ و پێكداداندا بووە، بەردەوام سیاسەتی قڕكردن و سەركوتكردن لە ڕێگەی هێزەوە هەبووە، وا نزیكەی 30ساڵە بێ پسانەوە شەڕ هەیە، هەروەها پێویستە سیاسەتێكی ئاشتیانەش هەبێت. لە سیاسەتی ئاشتییانەشدا بەڕێز ئۆجەلان و خودی PKK راستەوخۆ دەبن بە موخاتەب. قەندیل و ئیمرالی لەم پڕۆژەی ئاشتییەدا تاكە موخاتەبن. چونكە 30ساڵە ئەو چەكە بەدەست ئەوانەوەیە. بەبێ رازیكردنی ئەوان، پڕۆژەی ئاشتی لە توركیا هیچ چانسێكی نابێت. رەهەندی سێهەمیش، رەهەندی عەدالەتە. كوردەكان ناهەقیی گەورەیان لێ كراوە، كۆمەڵكوژكراون، خەڵكی بێسەروشوێنكراو هەن، پیلانگێڕیی زۆر لە بەرامبەر كورد كراوە، ئاشكراكردن و روونكردنەوەی ئەمانەش پێویستە بەعەدالەت جێبەجێبكرێت و برینەكان سارێژبكرێن. بۆنموونە، بكوژەكانی رۆبۆسكی دەبێ ئاشكرابكرێن. ساڵانێكی دوورودرێژ دەوڵەت لەسەر ئەم خاكە بەرامبەر بە كورد تاوانی ئەنجامداوە. دەبێ ئەمانە باسبكرێن. لە هەموو شار و هەرێمێكی ئەم كوردستانە، گۆڕی بەكۆمەڵ هەیە. دانەدانە شوێنیان ئاشكرایە و حاشای لێ ناكرێت. دەكرێت ئەمانە هەڵبدرێنەوەو تاقیكردنەوەی(DNA)یان لەسەر بكرێت، بكەرەكانیان ئاشكرابكرێن و روونكردنەوەی پێویست لەسەریان بدرێت. واتە پێویستمان بە كۆمیسیۆنێكی حەق و عەدالەت هەیە. كەوابوو ئەگەر مەیلی چارەسەری هەبێت، یەكەم كۆمیسیۆنێكی حەق و عەدالەت، دووەم پرۆگرامێكی دیموكراتیزەكردن، سێهەم ئاشتی. ئەم سێ كارە دەبێ بەهاوبەشی و لەیەك كاتدا كاری بۆ بكرێت. بێگومان BDPش لایەنێكی ئەم پڕۆگرامەیە و ئەوەی پێشی بكرێت بەزیادەوە ئامادەیە ئەنجامیبدات.

پرۆفایلی تێكۆشەرێك لە كایەی رۆژنامەوانییەوە هاتووە
هاوسەرۆكی(BDP) خانم گوڵتان ساڵی 1961 لە ناوچەی ئەلعەزیزی كوردستانی باكوور لەدایكبووە. خوێندنی زانكۆیی لە بواری رۆژنامەوانی لە كۆلێژی كۆمەنیكەیشن و پەیوەندییە گشتییەكاندا تەواوكردووە. سەرەتا وەكو رۆژنامەوان لە ڕۆژنامەی ئوزگیرگویندم كاریكردووە، كە دەرچوونەكەی هاوشانی دەرچوونی رۆژنامەی كوردستانی نوێیە لەسەرەتای نەوەدەكاندا.
مێردی كردییە و داكی منداڵێكە. لە هەڵبژاردنی 2007 بۆتە نوێنەری دیاربەكر لە پەرلەمانی توركیا و ئێستاش هەروا نوێنەرە.
لە بواری حزبیدا هاوسەرۆكی(BDP)یەو لەم كۆنگرەیەی دواییشدا جارێكی تر لەگەڵ سەڵاحەدین دەمیرتاش هەڵبژێردرایەوە.


11/6/2016 11:29:49 AM Read Count [1367] Big Font Small Font

بیروڕاکان


بیروڕای‌ خوت بنێره‌
ناو :  
ئیمه‌یڵ :    
کۆمێنت :  
   


  1   

له‌ په‌ڕه‌ی 1 له‌ 1 ( 15 چاوپێكه‌وتن )