ناوه‌نده‌كانی نوێكردنه‌وه‌ی تۆماری ده‌نگده‌ران ده‌كرێنه‌وه‌ ...
ده‌نگه‌كانی یه‌كێتی له‌ سلێمانی وه‌ك خۆی ماوه‌ته‌وه‌ ‌ ...
كورسی لایەنەكان لەپەرلەمانی توركیا ئاشكرا كرا ...
سه‌رجه‌م ده‌نگه‌كانی كه‌ركوك دروست ده‌رچوون ...
كاندید بۆ هەڵبژاردنی هەرێمی كوردستان تۆمار دەكرێت ...
ئەردۆغان بردیەوەو هەدەپەش سنووری مەرگی بەزاند ...
عیراق له‌ ده‌ره‌وه‌ی نوێنه‌ران و ده‌سه‌ڵاتی گه‌لدایه‌ ...
تۆماركردنی كاندید بۆ پەرلەمان دەستپێدەكات ...
كۆمسیۆن واده‌ی ھه‌ژماركردنه‌وه‌ی ده‌ستی ده‌نگه‌كانی راگه‌یاند ...
هەموو دەنگەکان بە دەست ناژمێردرێنەوە ...
ھەدەپە ٦٧ کورسیی پەرلەمانی بەدەستھێناوە ...
پرۆسەی دەنگدان بۆ سەرۆك كۆمار و پەرلەمانی توركیا دەستیپێكرد ...
دەزگای هەڵبژاردن: لە ئەژماركردنەوەی دەنگەكاندا دەنگمان زیاد دەكات ...
38 قەوارە بۆ هەڵبژاردنی پەرلەمان پەسەندكران ...
یه‌كێتی.. ئه‌و هێزه‌ی بێمنه‌ته‌ له‌ هه‌ژماركردنه‌وه‌ی ده‌نگه‌كان ...
عه‌بادی: سوتاندنی سندوقه‌كانی ده‌نگدان پیلانه‌ بۆ لێدانی وڵات ...
(٦/١) یادی شكاندنی ته‌وقی ترس و تۆقاندنی ڕژێمێكی خوێن ڕێژه‌ ...
43 ساڵه‌ یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان خوێن ده‌به‌خشێت ...
ئەنجامی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراقی 2018 ...
ئەنجامی هەڵبژاردنی پەرلەمانی عیراق 2018 راگەیەندرا ...
وەفدی یەكێتی ناوەرۆكی كۆبوونەوەكانی بەغدا ئاشكرادەكات ...
وادەی تۆماركردن بۆ هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان دیاریكرا ...
رێژه‌ی بەشداری لەباشوری كوردستان كەم بووە ...
ئه‌نجامی ده‌نگی لایه‌نه‌كان له سلێمانی و هه‌ولێر ...
بەرنامەی هەڵبژادنی لیستی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان ژمارە 162 ...
بەرنامەی هەڵبژادنی لیستی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان ژمارە 162 ...
دروشمەكانی لیستی 162 ...
په‌یامی لیستی 162 بۆ هه‌ڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ...
پەیامی دەزگای هەڵبژاردن ...
ئه‌مڕۆ یه‌كێتی سلێمانی ده‌خرۆشێنێت ...
بەدەستهێنانەوەی ئایندەمان ...
بیست و چوارەمین ساڵڕۆژی "الانصات المركزی" پیرۆزبێت ...
وردەكاری ئەم خولەی پەرلەمان ...
هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگا کەرکوکیش دەگرێتەوە ...
تورکیاو ئێران دۆستن یان دوژمن؟ ...
12/22 هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاكانە ...
یەكێتی بە ژمارە (162) و بە(210) كاندید بەشداری هەڵبژاردن دەكات ...
دەستەی كارگێر لەگەڵ دەزگای هەڵبژاردن كۆبۆوە ...
162 ژمارەى یەكێتيی نیشتمانيی كوردستانە ...
162 ژمارەی یەكێتيی نیشتمانيی كوردستانە ...
ناوی كاندیدانی یه‌كێتی بۆ هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مانی عیراق ...
تەئكید لەبەستنی كۆنگرە دەكرێتەوە ...
یاسای هەمواركراوی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەران ...
كاندیدەكانی یەكێتی ئامادەن ...
ئیسپانیا لە دیکتاتۆرییەوە بۆ دیموکراسی ...
كاتی هەڵبژاردنەكانی هەرێم دیاریدەكرێت ...
مانۆڕی هەڵبژاردنی عێراق دەستیپێكی قۆناغی دابەشبوونی حزبە گەورەكان ...
زۆرترین رێژەی نوێكردنەوەی تۆمار دەنگدان لە پارێزگای "دهۆك"ە ...
زیاتر لە 200 پارت و قەوارەی سیاسی بەشداری هەڵژاردنەكانی عێراق دەكەن ...
"سیسی" جارێكی تر خۆی بۆ سەرۆكایەتی میسر كاندید كردەوە ...
كۆمسیۆنی هەڵبژاردن پێویستی بەكارمەندە ...
كوردستانی نوێ‌ بناغەیەكی بەهێزی دیموكراسییە لەناوچەكەدا ...
"پۆتن و سیسی" لە هەڵبژاردنەكانی 2018 پۆستەكانیان مسۆگەر دەكەنەوە ...
كوردسات هەوێنی رۆشنبیركردنی جەماوەری كوردستانە ...
جودایخوازەكان زۆرینەی پەرلەمانی كەتەلۆنیایان مۆسگەر كرد ...
هەڵبژاردنی پەرلەمانی كەتەلۆنیا بەڕێوەدەچێت ...
كوردو سوننە داوای گەڕانەوەی بودجە دەكەن ...
سۆسیال دیموكراتەكانی یۆنان خۆیان نوێ دەكەنەوە ...
هەوڵەکانی پێکهێنانی حکومەتی ئەڵمانیا شکستی هێنا ...
ئه‌نجومه‌نی پارێزگای كه‌ركوك: به‌زووترین كات پارێزگار دیاری بكرێت ...
دەزگای هەڵبژاردن لەسەر بەستنی كۆنگرە لەگەڵ مەڵبەندەكان كۆبۆوە ...
دادگای فیدراڵی: ریفراندۆم نادەستورییە ...
میراڵ ئه‌كشینار،״ژنه‌ ئاسنینه‌״کەی‌ رەوتی توندڕەوی نەتەوەیی تورك ‌ ‌ ...
به‌رپرسانی که‌ته‌لۆنیا رووبه‌روی دادگاییکردن ده‌بنه‌وه‌ ‌ ...
کاردانه‌وه‌ی ئیسپانیا و جیهان به‌رامبه‌ر به‌که‌ته‌لۆنیا ‌ ...
تیمی ریفراندۆم هه‌ڵاتن ...
په‌رله‌مان دابه‌شكردنی ده‌سه‌ڵاته‌كانی سه‌رۆكایه‌تیی هه‌رێمی په‌سه‌ندكرد ‌ ...
هەڵبژاردنەكانی عیراق 12 رۆژ دوادەخرێت ...
پێدەچێت كۆنسەرڤاتیڤەكانی نەمسا براوەی یەكەم بن ...
بانگه‌شه‌ی‌ هه‌ڵبژاردن له‌ 15ی‌ ئه‌م مانگه‌وه‌ ده‌ستپێده‌كات ...
سه‌رۆك مام جه‌لال ماڵئاوایی كرد ...
لە90%ی دەنگەجیاكراوەكانی كەتەلۆنیا بەڵێیە ...
ئەنجامی راپرسی بۆ سەربەخۆیی راگەیەندرا ...
م.س: گه‌له‌كه‌مان سه‌ربه‌رزه‌ له‌حزوری یاده‌وه‌ری شه‌هیدانی رێی مافی چاره‌نووس ...
%72.16ی دەنگدەران بەشداری ریفراندۆمیان كردووە ...
پرۆسه‌ی‌ ده‌نگدان بۆ ڕیفراندۆم ده‌ستیپێكرد ...
یەكەمین راپۆرت لەبارەی راپرسی-یەوە بڵاوكرایەوە ...
شۆڕش ئیسماعیل: دەنگمان بەڵێ‌ بوو بۆ سەربەخۆیی كوردستان ...
پارتەكەی ئەنگیلا مێركڵ براوەیە ...
چین و ریفراندۆمی هەرێمی کوردستان ‌ ...
هه‌ڵبژاردنه‌ په‌رله‌مانییه‌كه‌ی ئه‌ڵمانیا ده‌ستیپێكرد ...
وردەكاری هەڵبژاردنەكانی رۆژئاوای كوردستان ...
ریفراندۆم.. سووربوونی كورد و توندبوونی هه‌ڵوێستی نێوده‌وڵه‌تی ...
نه‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان داوایه‌ك ئاراسته‌ی‌ هه‌رێم و به‌غدا ده‌كات ...
23ی مانگ دەنگدان بۆ ریفراندۆم دەستپێدەكات ...
ماوه‌ی تۆماری قه‌واره‌ سیاسییه‌كان درێژكرایەوە ...
ژنێك بووە سەرۆك كۆماری سەنگاپورە ...
بروسكەی پیرۆزبایی بۆ ساڵیادی تەلەفزیۆنی گەلی كوردستان (تەلەفزیۆنی دایك) ...
ئەمڕۆ هەڵبژاردنی پەرلەمانی نەرویج بەڕێوە دەچێت ...
ئەنجومەنی باڵای ریفراندۆم ژنان بێ بەشدەكات ...
چەمکی بانگەشەی هەڵبژاردن و تایبەتمەندیەکانی ...
بارزانی: خۆم كاندید ناكه‌مه‌وه‌و رێگه‌ به‌كه‌سه‌ نزیكه‌كانیشم ناده‌م ...
نوێكردنەوەی تۆماری دەنگدەران دەستیپێكرد ...
مێركڵ و هاوپەیمانەكانی له‌ پێشه‌وه‌ن ...
پەرلەمان نوێنەرایەتی گەلی لەدەستداوە ...
تەیموری رۆژهەڵات و سەربەخۆیی ‌ ...
کۆمسیۆن ئامادەنیە بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردن لەكەركوك ...
دەزگای هەڵبژاردن لەگەڵ مەڵبەندەكان كۆبۆوە ...
مەكتەبی سیاسی تەئكیدی لەباشكردنی گوزەرانی خەڵك كردەوە ...
حەكیم لەمەجلیسی ئەعلا جیابۆوە ...
چەپەكانی ئەرجەنتین دەسەڵاتیان دەوێت ...
راگەیەندراوی كۆبوونەوەی ئەنجومەنی سەركردایەتی یەكێتیی ...
ریفراندۆم لەدەرەوەی هەرێم بەڕەێوەدەچێت ...
به‌م نزیكانه‌ سه‌ركردایه‌تی كۆده‌بێته‌وه‌ ...
ڕاپرسی وەهمی... ...
ئاماری یه‌که‌م ساڵی تاکڕەویی له‌ تورکیا ‌ ...
گۆڕان و كۆمه‌ڵ: ریفراندۆم بۆ دوای هه‌ڵبژاردن دوابخرێ ‌ ...
سعودیه‌ به‌ره‌و شانشینی‌ عه‌ره‌بی‌ سه‌لمانی‌ ‌ ...
دیموكراتەكان هەڵبژاردنی كۆسۆڤۆیان بردەوە ...
پارتەكەی تێرێزا مەی زۆرینەی بەدەستهێنا ...
تاقیكردنەوەی و راست و چەپەكانی فەرەنسا ...
ئەمڕۆ فەرەنسیەكان دەنگ دەدەن ...
ئێرانی دوای هەڵبژاردنی ئایار ...
لوبنان چۆن حوکم ده‌کرێت؟ ...
ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی كۆمسیاران هه‌ڵده‌بژێردرێن ‌ ...
سلێمان مستەفا: بۆ هەڵبژاردن كۆمسیۆن پێویستی بەشەش مانگ هەیە ...
رووحانی بەسەرۆك هەڵبژێردرایەوە ...
گرنگی خۆ تۆماركردنی دەنگدەر لەسیستمی بایۆمەتریدا ...
چانسی رۆحانی بەهێزتردەبێت ...
ماكرۆن سەرۆكایەتی فەرەنسای بردەوە ...
(بۆپێشەوە) ماكرۆنی سەرخست ...
ئەنجامی هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی فەرەنسا راگەیەنرا ...
حەوتەمین راپرسی توركیا چی دەگۆڕێت ...
دواین ئەنجامی ریفراندۆمەكەی توركیا راگەیەنرا ...
بەشی راپرسی خولی بەهێزكردنی تواناكانی كردەوە ...
دەنگی گەلی كوردستان یەكێك لە شێوازەكانی كۆمۆنیكەیشن ...
ئەنجومەنی پارێزگای كەركوك ئاڵای كوردستانی هەڵكرد ...
رۆحانی كاندیدی ریفۆرمخوازانە بۆ سەرۆكایەتی ئێران ...
خولێك بۆ كادران كرایەوە ...
پلانی هەڵبژاردنەكان تاوتوێكرا ...
پێده‌چێت هه‌ڵبژاردنی (نوێنه‌ران)‌و (پارێزگاكان) پێكه‌وه‌ بكرێت ‌ ...
سیستمە سیاسییەكانی هەڵبژاردن ...
سكۆتلەندا لە سەربەخۆیی نزیك دەبێتەوە ‌ ...
مام جەلال: پێویسته‌ هه‌موو ئه‌ندامێكی ی.ن.ك ئه‌و راستییه‌ بزانێت كه‌ پیرۆزترین‌و گرنگترین ئه‌ركی، به‌هێزكردنی یه‌كێتیی ناو یه‌كێتییه‌. ...
شتانمایەر بووە سەرۆكی ئەڵمانیا ...
كەركوك هەڵبژاردنی بێ‌ مەرجی دەوێت ...
بینوا هامۆن كاندیدی سۆسیالستەكانە بۆ سەرۆكی فەڕەنسا ...
چواردەیەمین ساڵیادی PUKMEDIA پیرۆزبێت ...
یۆبیلی زیوینی كوردستانی نوێ‌ پیرۆزبێت ...
شکستهێنانی سیاسه‌تـی سعودیه‌ له‌ ناوچه‌که‌دا ...
كاندیدە موسڵمانەكەی رۆمانیا رەتكرایەوە ‌ ...
2016 بڕوات و نەیەتەوە....ئاوی ئامون و تونی بابا چێت ...
مێرکل بە سەرۆکی پارتەکەی هەڵبژێردرایەوە ...
ساركۆزی شكستی هێنا ...
چۆنێتی هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆك له‌ ئه‌مریكا ‌ ...
پوخته‌یه‌ك له‌ وێستگه‌كانی ژیانی دۆناڵد تره‌مپ ‌ ...
هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاكانی عیراق دواخرا ...
ترامپ بووە سەرۆكی ئەمریكا ...
فیلەكان لەئەسپەكانیان بردەوە ...
ترامپ دەبێتە سەرۆك ...
هەڕەشەی كوشتن لە ترەمپ دەكرێت ...
به‌ده‌ستهێنانی ئیستیحقاقی نوێی گه‌له‌كه‌مان‌و چاكردنی گوزه‌رانی خه‌ڵك ‌ ...
بەمەبەستی خۆئامادەكردن بۆ هەڵبژاردنەكانی داهاتوو بڕیاری پێویست درا ...
راگه‌یه‌ندراوی كۆبوونه‌وه‌ی ئه‌نجومه‌نی سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتی ‌ ...
ترامپ: كلینتۆن زیندانی دەكەم ...
په‌كخستنی‌ په‌رله‌مان كاریگه‌ری‌ خراپی یاسایی لێكه‌وتۆته‌وه‌ ‌ ...
یەكێتی وگۆڕان دووپاتی ئیرادەی بەهێزیان بۆ بەرەوپێشبردنی ڕێكەوتنی نێوانیان كردەوە ...
دەزگای هەڵبژاردن و NDI پلانی نوێیان تاوتوێكرد ...
بەهۆی نەوتەوە سەرۆكی پێشووی بەرازیل دادگایی دەكرێت ‌ ...
پارتەكەی پۆتین براوەی یەكەمی ئەنجومەنی دۆمایە ...
ئەمڕۆ لێپرسراوی دەزگا دەستبەكاربۆوە ...
هەڵبژاردنی ئەنجومەنی دۆمای روسیا دەستیپێكرد ...
هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجومه‌نی پارێزگای كه‌ركوك هاوكاتی پارێزگاكانی تر بێت ...
دوای چارەسەری پێویست شۆڕش ئیسماعیل گەیشتەوە هەرێم ...
گوشار ده‌خرێته‌ سه‌ر په‌رله‌مانتاران بۆ هێشتنه‌وه‌ی زێباری ...
روونكردنه‌وه‌یه‌ك له‌زۆرینه‌ی مه‌كته‌بی سیاسیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان-ه‌وه‌ ‌ ...
مام جەلال: یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان له‌ سه‌ره‌تای‌ دامه‌زراندنییه‌وه‌ به‌ كرده‌وه‌ سه‌لماندویه‌تی له‌ ریزی هه‌ره‌ پێشه‌وه‌یه‌ ... ‌ ...
گەندەڵی سەرۆکی بەرازیل دەباتە بەردەم دادگا ‌ ...
ترامپ پاشگه‌ز ده‌بێته‌وه‌ ...
ئەمڕۆ تێریزا دەبێتە سەرۆكوەزیرانی بەریتانیا ...

 43 ساڵه‌ یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان خوێن ده‌به‌خشێت و كار بۆ به‌دیهێنانی مافه‌ ره‌واكانی گه‌لی كورد ده‌كات.

43 ساڵ پێش ئێستاو له‌ رۆژی 1-6-1975 دا دامه‌زراندنی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان راگه‌یه‌نرا كه‌ له‌سه‌ر ده‌ستی 7 كه‌س بونیاتنرا، ئه‌وانیش هه‌ریه‌ك له‌ (سه‌رۆك مام جه‌لا تاڵه‌بانی، د.فوئاد مه‌عسوم، عادل موراد، نه‌وشیروان مسته‌فا، عه‌بدولڕه‌زاق فه‌یلی، هۆمه‌ر شێخ موس، د.كه‌مال فوئاد) بوون.

به‌داخه‌وه‌ كه‌ له‌ رۆژی 3-10-2017 دا سه‌رۆك مام جه‌لال كۆچی دوایی كردو ماڵئاوایی كاروانی خه‌باتی بۆ به‌جێهێشتین و كه‌ خه‌مێكی قوڵ و كه‌لێنێكی گه‌وره‌ بوو بۆ سه‌رجه‌م كورد. ئه‌مه‌ له‌كاتێكدایه‌ كه‌ پێشتریش هه‌ریه‌ك له‌ د.كه‌مال فوئاد و نه‌وشیروان مسته‌فا كۆچی دواییان كردبوو، ئه‌مساڵیش عادل موراد كۆچی دوایی كرد.

به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا یه‌كێتییه‌كان به‌رده‌وامن له‌ به‌رده‌وامیدان به‌ رێبازی سه‌رۆك مام جه‌لال و دامه‌زرێنه‌رانی تری یه‌كێتی، به‌په‌رۆشه‌وه‌ كار بۆ رێبازو ئامانجه‌كانیان ده‌كه‌ن و هه‌وڵی پته‌وكردنه‌وه‌ی یه‌كێتی ده‌ده‌نه‌وه‌.

 

یه‌كێتی چۆن دامه‌زرا؟

دوابه‌دوای هه‌ره‌سهێنانی شۆڕشی ئه‌یلول، بارودۆخێكی ئاڵۆزو نائاسایی و دژوارو باڵی به‌سه‌ر ناوچه‌كه‌دا كێشابوو، ئه‌و بارودۆخه‌ش نه‌ك ته‌نها باشوری كوردستان، به‌ڵكو هه‌موو به‌شه‌كانی تری كوردستانی گرتبوه‌وه‌. هه‌ره‌سی شۆڕشی ئه‌یلول ئه‌نجامێكی وای دا به‌ده‌ست رژێمی به‌غداوه‌ كه‌ له‌ چوارچێوه‌ی ئایدۆلۆژیای شۆڤینیستیانه‌ی به‌عسیانه‌دا دوژمنایه‌تی و هه‌ڵوێستی دڕندانه‌ی دژ به‌ كورد بنوێنێ. ئه‌مه‌ له‌كاتێكدا كه‌ زۆربه‌ی ئه‌و تێكۆشه‌رانه‌ی چوبونه‌ ڕیزی شۆڕشه‌وه‌، چ سه‌ربازیه‌كان و چ سیاسیه‌كان وره‌یان به‌ردابوو، تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ی قه‌ناعه‌تی ئه‌وه‌یان لا چه‌سپابوو كه‌ ئیتر بزوتنه‌وه‌ی ڕزگاریخوازی گه‌لی كورد ناژێته‌وه‌و به‌رده‌وام نابێ. له‌نێو كاربه‌ده‌ستانی ڕژێمیشدا كه‌سانی وا هه‌بوون كه‌ شانازیان به‌و سه‌ركه‌وتنه‌وه‌ ده‌كرد، پێشتر ئه‌وانه‌ دژی شۆڕشی كورد ده‌جه‌نگان نه‌یانتوانی سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستاندا به‌ده‌ستبێنن، یان بڵێسه‌ی شۆڕش دامركێننه‌وه‌. هه‌ندێ له‌ كاربه‌ده‌ستانی عێراق گره‌ویان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كرد كه‌ مه‌حاڵه‌ جارێكیتر چیاكانی كوردستان باوه‌ش بۆ پێشمه‌رگه‌ی چه‌كدار بكه‌نه‌وه‌و ده‌یانوت (یاخی بوون) هه‌تا هه‌تایه‌ كۆتایی پێهات.

 

سه‌دام حسێن له‌سه‌ر هه‌ڵگیرساندنه‌وه‌ی شۆڕش چی وتبوو؟

ته‌نانه‌ت سه‌دام حسێن له‌ گفتوگۆیه‌كی له‌گه‌ڵ (جۆرج حبش) سه‌باره‌ت به‌ مام جه‌لال وتبووی: "جه‌لال دار خورما له‌ سه‌ری بڕوێ جارێكیتر ناتوانێت حه‌وت كه‌س بنێرێته‌ شاخ، رژێمی به‌عس هه‌وڵیده‌دا به‌ناوی داننان به‌ مافی نه‌ته‌وایه‌تی دیموكراتی گه‌لی كورده‌وه‌، له‌ڕێگه‌ی شێواندنی مافه‌كانیه‌وه‌، دامه‌زراندنی داموده‌زگای ساخته‌ی وه‌كو: ئۆتۆنۆمی، ڕێكخراوه‌كانی قوتابیان، ئافره‌تان، نه‌قابه‌و ڕۆژنامه‌و گۆڤاره‌وه‌ گه‌لی كورد له‌ مافه‌ دیموكراتی و نه‌ته‌وایه‌تیه‌كانی بێبه‌ش بكات. هه‌ر پاش هه‌ره‌س پارتی بڕیاری هه‌ڵوه‌شادنه‌وه‌ی هه‌موو داموده‌زگا حزبی و سه‌ربازی و ئیدارییه‌كانی شۆڕشی دابوو، ته‌نانه‌ت حه‌لكردنی (پدك)یش كه‌ نزیكه‌ی (30) ساڵ له‌ ته‌مه‌نی تێپه‌ڕاندبوو.

 

ئه‌مه‌ هۆیه‌ك بوو بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ جوڵانه‌وه‌ی ڕزگاریخوازی گه‌لی كورد توشی بارێكی ناهه‌موارو شكست بێت. به‌تایبه‌ت كه‌: سه‌ركردایه‌تیه‌كه‌ی خۆی بریاری هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی داموده‌زگا حزبی و ئیداری و سه‌ربازیه‌كه‌ی دابوو، له‌و ده‌مه‌دا چیتر باوه‌ڕی به‌ خه‌باتی چه‌كداری و جه‌ماوه‌ری و ته‌نانه‌ت سیاسیش نه‌مابوو. ئه‌وه‌ بوو داوای ته‌سلیمبوونی له‌ جه‌ماوه‌ریش كردو سه‌ركردایه‌تیه‌كه‌ خۆشی چووه‌ ئێران و بووه‌ په‌ناهه‌نده‌و هه‌ندێكیشی ته‌سلیم به‌ عێراق بوونه‌وه‌.

 

پاش هه‌ره‌س، به‌ته‌نیا حزبه‌ كارتۆنیه‌ ساخته‌كه‌ی حوكومه‌تی به‌غدا، كه‌ به‌ ناوی (پارتی دیموكراتی كوردستان)ه‌وه‌ ئیشی ده‌كردو له‌ به‌ره‌ داتاشراوه‌كه‌ی ڕژێمدا ئه‌ندام بوو. باره‌گاو ڕۆژنامه‌ی ئاشكراو یاسایی هه‌بوو، كه‌ كه‌وتبۆوه‌ جموجۆڵ و پیرۆزبایی شكستی هێنانی گه‌لی كوردی له‌ ڕژێمی عێراق و سه‌دام ده‌كرد. به‌مشێوه‌یه‌ جوڵانه‌وه‌ی كوردی هیچ ئامڕازێكی سیاسی بۆ نه‌مایه‌وه‌ تا خه‌بات و تێكۆشان بۆ جێبه‌جێكردنی ئه‌ركه‌ نیشتمانی و نه‌ته‌وه‌ییه‌كانی و به‌رگری له‌ مافه‌ ڕه‌واكانی كورد بكات و به‌رپه‌رچی سیاسه‌تی نوێی ڕژێمی عێراق بداته‌وه‌ له‌ گرتن و ڕاونان و ڕاگوێزان و به‌ عه‌ره‌بكردن و به‌ به‌عسیكردنی كۆمه‌ڵانی خه‌ڵكی كوردستان. ئاواره‌كردنی هه‌زاران خێزانی كوردو هه‌ڵكه‌ندنیان له‌ خاكی نیشتمانیان و زه‌وتكردنی ماڵ و سامان و زه‌وییان ببونه‌ مه‌ترسییه‌كی گه‌وره‌، نه‌ك هه‌ر له‌سه‌ر مافه‌ نه‌ته‌وایه‌تییه‌ ساكاره‌كان، به‌ڵكو له‌سه‌ر مانه‌وه‌ی خودی نه‌ته‌وه‌ی كورد. بۆیه‌ گه‌لی كورد ده‌بوو پێش هه‌موو شتێك به‌رگری له‌ مافی نه‌ته‌وایه‌تی خۆی بكات و خه‌باتی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی له‌و پێناوه‌دا بوایه‌. هه‌ربۆیه‌ جوڵانه‌وه‌كه‌ له‌ڕووی بابه‌تییه‌وه‌ پێویستی به‌ ئامڕازو كه‌ره‌سه‌و بیرو هه‌ڵوێست و پێوه‌ندی نوێ هه‌بوو، كه‌ له‌گه‌ڵ ڕه‌وتی مێژووی جوڵانه‌وه‌كه‌ بگونجێ و سه‌رجه‌م كۆمه‌ڵانی خه‌ڵكی كوردستان به‌ هه‌موو چین و توێژه‌ شۆڕشگێڕه‌كانیه‌وه‌ له‌ چوارچێوه‌ی ڕێكخراوێكدا كۆبكاته‌وه‌، بیانكاته‌ هانده‌رێك و بۆ خه‌باتێكی سه‌ختی درێژخایه‌ن ئاماده‌یان بكات تاكو ببنه‌ ئه‌لته‌رناتیڤێك له‌ كوردستاندا خاوه‌ن بیری نوێ و كرداری نوێ و تاكتیك و ستراتیژێك بێت بۆ به‌دیهێنان و پاراستنی ده‌سكه‌وتی ئه‌و هێزانه‌ی سوته‌مه‌نی شۆڕشن و سوودیان له‌ سه‌ركه‌وتنی شۆڕش و هێنانه‌دی مافه‌ ڕه‌واكانی گه‌لی كورددایه‌. ئه‌وكاته‌ كوردایه‌تی نه‌شكابوو، به‌ڵكو سه‌ركردایه‌تیه‌كه‌ی وازی هێنابوو، بڵاوه‌ی به‌ خه‌باتگێڕه‌كانی كردبوو. واته‌ خه‌باتی ڕزگاری دیموكراسی له‌ڕووی بابه‌تیه‌وه‌ هه‌ر به‌رده‌وامبوو. بۆیه‌ پێویستی به‌ ڕێكخستنه‌وه‌و سازدانه‌وه‌ بوو، پێویستی به‌ ڕێبازێكی نوێی شۆڕشگێڕانه‌ هه‌بوو، پێویستی به‌ ڕێبه‌رێكی مۆدێرن و له‌ناو جه‌رگه‌ی جه‌ماوه‌ر هه‌ڵقوڵاو هه‌بوو. شایه‌نی باسه‌ كه‌ كۆمه‌ڵی كورده‌واری، وه‌ك هه‌ر كۆمه‌ڵێكی تر بیروبۆچونی جۆراوجۆری تێدایه‌، كه‌ فه‌لسه‌فه‌و قه‌ناعه‌تی جیاوازی گرتۆته‌خۆ. له‌و سه‌رده‌مه‌ی بارودۆخی كوردستانیشدا بۆ به‌ئه‌نجامدانی ئه‌ركه‌ نه‌ته‌وایه‌تیه‌كان دامه‌زراندنی حزبێك كه‌ بتوانێت هه‌ڵگیرسانه‌وه‌ی شۆڕش بگرێته‌ ئه‌ستۆ پێویستبوو. جگه‌ له‌م ڕستیانه‌ تێگه‌یشتنی خه‌باتی گه‌لی كوردیش ڕه‌چاوبكا. چونكه‌ خه‌باتی گه‌لی كوردستان خه‌باتی هه‌موو چین و توێژه‌كانیه‌تی، كورد وه‌ك نه‌ته‌وه‌ ده‌چه‌وسایه‌وه‌، هه‌ڕه‌شه‌ی له‌ناوبردنی له‌سه‌ربوو، بۆیه‌ بیر له‌وه‌ ده‌كرایه‌وه‌ ئه‌و چین و توێژانه‌ له‌ چوارچێوه‌یه‌كی تۆكمه‌و ڕێكوپێك و دیاردا كۆبكاته‌وه‌. له‌لایه‌كی تریشه‌وه‌ باوه‌ڕی شۆڕش و گێڕانه‌ی وڵات به‌ره‌وهه‌ڵچوون و ته‌قینه‌وه‌ ده‌ڕۆیشت، دابینكردنی ئه‌م بارودۆخه‌و له‌ باوه‌شگرتنی هه‌وڵ و تێكۆشانی هه‌موو هێزو (تیار)ه‌ شۆڕشگێڕه‌كانی ئه‌ویست.

 

دامه‌زراندنی یه‌كێتیی نیشتیمانیی كوردستان

 43 ساڵ له‌مه‌وبه‌ر، چرایه‌ك داگیرسا به‌ تاقی ته‌نێ، له‌دایكبوونی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان له‌و كات و ساته‌ هه‌ستیاره‌دا بۆ گه‌لی كورد له‌ هه‌رچوار پارچه‌ی كوردستاندا پێویستیه‌كی له‌راده‌به‌ده‌ر بوو، له‌ دوای نسكۆ هێنانی شۆڕشی مه‌زنه‌كه‌ی ساڵی 1975ی ئه‌یلول به‌ رابه‌رایه‌تی (مسته‌فا بارزانی)، ده‌توانین بڵێین ساڵی 1975 وه‌چه‌رخانێكی مێژوویی گرنگ بوو له‌ شۆڕشی رزگاریخوازی گه‌لی كورد، بۆ به‌ده‌ستهێنانی مافه‌ ره‌واكانی كوردان، ساڵێك به‌سه‌ر كاره‌ساته‌ دڵته‌زێنه‌كه‌ی شۆڕشی ئه‌یلولدا، یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان توانی دووباره‌ به‌هۆی چه‌ندین تێكۆشه‌ری گه‌نج و رۆشه‌نبیر و كۆمه‌ڵانی خۆراگری قاره‌مانی كورد جارێكیتر داوای مافه‌ نه‌دراوه‌كانی گه‌لی كورد بكات به‌ جاڕدانی شۆڕشێكی سه‌رده‌میانه‌و به‌ شێوازێكی جیاوازترو باشتر له‌ جاران، شتێكی حاشا هه‌ڵنه‌گره‌ دروستبوون و له‌دایكبوونی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان له‌و كات و ساته‌ی ئه‌وسادا زۆر پێویستبوو له‌ دوباره‌بوونه‌وه‌و سه‌رهه‌ڵدانه‌وه‌ی شۆڕشی نوێی ڕزگاریخوازی گه‌لی كورد، یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان كاتێك له‌دایكبوو كه‌ زۆربه‌ی زۆری خه‌ڵك و لایه‌نه‌ سیاسیه‌كانی كوردستان بێئومێد بوون له‌ دوباره‌ هه‌ڵگیرسانه‌وه‌ی شۆڕشی ڕزگاریخوازی گه‌لی كورد.

 

له‌به‌ر ئه‌مانه‌ هه‌مووی، له‌ مانگی حوزه‌یرانی 1975 دا، هه‌ر دوو مانگ دوای هه‌ره‌س، بیرۆكه‌ی دروستكردنی (ی.ن.ك) هاته‌كایه‌وه‌.

 

دامه‌زراندنی (ی.ن.ك) زاده‌ی ساته‌ وه‌ختێك نه‌بوو. ئه‌وانه‌ی به‌په‌رۆشه‌وه‌ بوون بۆ دواڕۆژی كورد له‌ ناوه‌وه‌و ده‌ره‌وه‌ی وڵات، بیریان له‌وه‌ ده‌كرده‌وه‌ كه‌ چۆن ئه‌و بۆشاییه‌ سیاسییه‌ی كوردستان پڕبكه‌نه‌وه‌.

 

ته‌قه‌ڵاكانی ئه‌م ڕێبازه‌ سه‌ره‌تا له‌ كۆبوونه‌وه‌یه‌كدا به‌ئه‌نجامدرا، گه‌لێ كه‌س به‌شه‌وقه‌وه‌ هه‌وڵیاندا كه‌ له‌و كۆبونه‌وه‌یه‌دا به‌ژداربن، هه‌ر ئه‌و ده‌مه‌ زنجیره‌ كۆبونه‌وه‌یه‌ك له‌ ناوه‌وه‌ی وڵات و چه‌ند ناوچه‌یه‌كی جیاجیای خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌راست و ئه‌وروپا به‌سترا كه‌ له‌ سه‌ره‌تای مانگی نیسانه‌وه‌ ده‌ستیانپێكرد. له‌وێدا به‌ژداربوان هه‌وڵیاندا ئه‌لته‌رناتیڤێكی سیاسی پێكبهێنن بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و كاروباره‌ بگرێته‌ ئه‌ستۆكه‌ ئه‌وكاته‌ ڕوبه‌ڕوی تێكۆشه‌ران ده‌بۆوه‌. مام جه‌لال كه‌ سكرتێری (كۆمه‌ڵه‌ی ماركسی لینینی كوردستان) بوو، بیرۆكه‌ی دامه‌زراندنی (ی.ن.ك) لای ئه‌وه‌وه‌ ده‌ستیپێكرد، سه‌ره‌تاش به‌ نامه‌ ڕاوێژی له‌گه‌ڵ ناوه‌ندی كۆمه‌ڵه‌ كرد، له‌ ئه‌وروپاش پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ ژماره‌یه‌كی زۆری كورد په‌روه‌راندا كرد. مام جه‌لال له‌ سه‌ره‌تادا له‌ڕێی (شازاد سائب)ه‌وه‌، به‌ دوو نامه‌ كۆمه‌ڵه‌ی له‌ ناوه‌وه‌ له‌ بیروڕاكانی خۆی ئاگاداركردبۆوه‌، سه‌ركردایه‌تی كۆمه‌ڵه‌ش له‌ مایسی 1975 وه‌ ئه‌م بیرۆكه‌یه‌ی مام جه‌لالی خسته‌ به‌رباس و لێكۆڵینه‌وه‌ كه‌ له‌ مارتی 1975 دا بۆی ناردبوون. له‌و كۆبوونه‌وه‌یه‌دا پشتیوانی له‌و بیرۆكه‌یه‌ كرا بۆ دامه‌زراندنی ڕێكخراوێكی نیشتمانی فراوان كه‌ كۆمه‌ڵه‌ به‌ نهێنی داینه‌مۆكه‌ی بێ. هه‌ر له‌هه‌مان كۆبوونه‌وه‌دا (شیهابی شێخ نوری) پێشنیاری ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی شۆڕشی كردو داواش له‌ (فه‌ره‌یدون عبدالقادر) كرا كه‌ ئه‌م بیروڕایه‌ بگه‌یه‌نێته‌ مام جه‌لال و له‌ ده‌ره‌وه‌ی عێراق قسه‌ی له‌گه‌ڵدا بكات و دوابیروڕا بۆ ناوه‌ندی كۆمه‌ڵه‌ بێنێته‌وه‌.

 

لێره‌وه‌ بیری دامه‌زراندنی یه‌كێتییه‌كی نیشتماتیی وه‌كو ڕێكخراوێكی نیمچه‌ به‌ره‌ی ته‌یارو چینه‌ پێشكه‌وتنخوازه‌كانی كۆمه‌ڵی كوردستان گه‌ڵاڵه‌ بوو، بۆ كۆكردنه‌وه‌ی هه‌موو ڕۆڵه‌ دڵسۆزو تێكۆشه‌ره‌كانی كوردستان، له‌ چوارچێوه‌یه‌كی فراواندا كه‌ ئه‌ندامه‌كانی كۆمه‌ڵه‌ ببنه‌ داینه‌مۆی به‌گه‌ڕخستن و به‌ڕێوه‌بردنی. بۆچونه‌كانی ئه‌وانه‌ی ده‌ره‌وه‌ی وڵات له‌ كۆبونه‌وه‌كاندا بریتیبوون له‌م خاڵانه‌:

 

یه‌كه‌م: ڕێكخراوێكی فراوان بۆ كۆكردنه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ر دابمه‌زرێنرێ و ئه‌و بۆشاییه‌ سیاسییه‌ پڕبكاته‌وه‌. كه‌ له‌ ئه‌نجامی هه‌ره‌سی شۆڕشی ئه‌یلوله‌وه‌ هاتبووه‌ كایه‌وه‌.

دووه‌م: ئه‌و ڕێكخراوه‌ حزب نه‌بێ به‌ مانا ته‌قلیدییه‌كه‌ی به‌ڵكو چوارچێوه‌یه‌كی ڕێكخراوه‌یی فراوان بێت بۆ جوڵانه‌وه‌ی شۆڕشگێڕانه‌ی جه‌ماوه‌ر.

سێیه‌م: ئه‌م ڕێكخراوه‌ به‌ره‌ش نه‌بێ له‌به‌ر نه‌بوونی حزبێكی پێشڕه‌وو نه‌بوونی حزبێكی دیكه‌.

چواره‌م: له‌ناو ئه‌م ڕێكخراوه‌ فراوانه‌دا ته‌یارو لایه‌نه‌ سیاسیه‌ پێشكه‌وتنخوازه‌ جیاجیاكان مافی ململانێی فكرییان هه‌بێ.

پێنجه‌م: كۆمه‌ڵه‌ به‌ سه‌ربه‌خۆیی بمێنێته‌وه‌، تا ئه‌ندامه‌كانی بتوانن رۆڵی به‌ڕێوه‌به‌رێتی ئه‌و رێكخراوه‌ ببینن تیایدا.

 

سه‌رئه‌نجام بڕیاردرا كۆبونه‌وه‌یه‌ك پێكبێ بۆ ئه‌وه‌ی بڕیارێك له‌مباره‌یه‌وه‌ بده‌ن. ئه‌وه‌ بوو له‌ 22/5/1975 دا له‌ (دیمه‌شق) له‌ ڕیستورانتی (گلیگله‌) له‌ گه‌ڕه‌كی (ئه‌بو رمانه‌) یه‌كه‌م كۆبونه‌وه‌ی ده‌سته‌ی دامه‌زرێنه‌ر سازدرا، كه‌ له‌م كۆبونه‌وه‌یه‌دا (مام جه‌لال، د.فوئاد معسوم، عادل موراد، عبدالرزاق فه‌یلی) به‌شداربوون. پڕۆژه‌ی ئه‌و به‌یانه‌ی كه‌ (مام جه‌لال) نوسیبوی له‌لایه‌ن به‌شداربوانه‌وه‌ گفتوگۆی له‌سه‌ركراو دوای ده‌ستكاریكردنێكی كه‌م، به‌یانه‌كه‌ چاپكرا. به‌م چه‌شنه‌ یه‌كه‌م به‌یانی دامه‌زراندنی (ی.ن.ك) ڕاگه‌یه‌نرا. ده‌زگاكانی ڕاگه‌یاندنی عه‌ره‌بیش له‌ سوریاو لبنان و مێرو گه‌لێ شوێنی تر ئه‌م به‌یانه‌یان بڵاوكرده‌وه‌.

 

له‌ ئه‌وروپاش بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ هه‌وڵ و كۆشش به‌رده‌وامبوو. له‌ ڕۆژی 27/5/1975 كۆبونه‌وه‌یه‌ك له‌ گه‌ڕه‌كێكی كه‌ناری (به‌رلین) له‌ ئه‌ڵمانیا به‌سترا. له‌م كۆبوونه‌وه‌یه‌دا كه‌ مام جه‌لال سه‌رپه‌رشتی ده‌كرد كۆمه‌ڵێك كه‌سایه‌تی و كادیری تێكۆشه‌ر كه‌ نزیكه‌ی (20) كه‌س ده‌بوون به‌شداربوون، له‌وانه‌: ( هێرۆ ئیبراهیم ئه‌حمه‌د، د.كمال فوئاد، عومه‌ر شێخ موس، د.له‌تیف ره‌شید، د.دڵشاد ئه‌حمه‌د، د.ئه‌رجومه‌ند سدیق، د.دارا ئه‌دیب، ره‌ئوف ئه‌حمه‌د، د.جه‌بار علی شریف، د.لاوچاك فه‌همی و د.حه‌سه‌ن محه‌مه‌د عه‌لی).

 

له‌م كۆبونه‌وه‌یه‌دا مام جه‌لال باسی ئاكامی هه‌وڵ و كۆششه‌كانی و پێوه‌ندیكردنی به‌و هه‌ڤاڵانه‌وه‌ كرد كه‌ له‌ ناوچه‌ی خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست ئه‌نجام درابوون. له‌هه‌مانكاتدا ده‌قی ئه‌و به‌یاننامه‌یه‌ خوێندرایه‌وه‌ كه‌ ئاماده‌كرابوو به‌ مه‌به‌ستی وه‌رگرتنی بیروڕای به‌شداربووان. شایه‌نی باسه‌ كه‌ ته‌نیا بڕگه‌یه‌ك بۆ به‌یاننامه‌كه‌ زیادكرا كه‌ ناوه‌ڕۆكه‌كه‌ی به‌مجۆره‌ بوو...

 

"دامه‌زراندنی (ی.ن.ك) وه‌ڵامدانه‌وه‌ی بڕیاری وازهێنان له‌ شۆڕشی كورده‌. بۆیه‌ داوا له‌ هه‌موو خه‌باتگێڕانی گه‌له‌كه‌مان ده‌كه‌ین كه‌ پشتیوانی له‌م ڕێكخراوه‌ نوێیه‌ بكه‌ن و درێژه‌ به‌ خه‌باتیان بده‌ن له‌پێناوی به‌دیهێنانی ئامانجه‌كانی بزوتنه‌وه‌ی ڕزگاریخوازی نه‌ته‌وه‌ی كورددا" .دوای ئه‌م ده‌سكاریكردنه‌، له‌ 1/6/1975 دا به‌یانه‌كه‌ له‌ ئه‌وروپا بڵاوكرایه‌وه‌و دواتر هه‌ر ئه‌و مێژووه‌ش بوو به‌ رۆژی راگه‌یاندنی ره‌سمی (ی.ن.ك) ئه‌م به‌یانه‌ له‌ گه‌لێ وڵاتی دنیادا به‌زمانی جیاواز چاپ و بڵاوكرایه‌وه‌. به‌ عربی، ئینگلیزی، ئه‌ڵمانی، فارسی، و به‌یاننامه‌كه‌ له‌لایه‌ن كه‌مال بورقایه‌وه‌ كرایه‌ توركی كه‌ ئه‌وده‌مه‌ له‌ توركیا مانگنامه‌یه‌كی به‌نێوی (ئویز گویرلك یولو) ده‌رده‌كرد. له‌هه‌مانكاتدا له‌ كۆبونه‌وه‌كه‌ی به‌رلیندا دوو بیروبۆچونی جیاواز سه‌باره‌ت به‌ پێكهێنانی ئه‌و ڕێكخراوه‌ هه‌بوو، كه‌ ئایا ئه‌م ڕێكخراوه‌ ڕێكخراوێكی چه‌كدار به‌ ئایدۆلۆجی بێ، یان ڕێكخراوێكی پێشكه‌وتنخوازو نیشتمانی به‌ر فراوان بێ.

 

راوبۆچونه‌كان له‌سه‌ر ڕه‌وتی دووه‌م گیرسایه‌وه‌، واته‌ ڕێكخراوێكی فراوانی ئه‌وتۆ كه‌ گشت تێكۆشه‌ران به‌بێ گوێدانه‌ ئایدۆلۆجییه‌كی تایبه‌تی بگرێته‌خۆ. هه‌ربۆیه‌ (ی.ن.ك) له‌سه‌ره‌تای دامه‌زراندنیه‌وه‌ چه‌ندین هێڵ و باڵی سیاسی تێدابوو.

 

سه‌باره‌ت به‌مه‌ (د.فواد معسوم) ده‌ڵێت: "حزب ئایدۆلۆژی خۆی هه‌یه‌. واته‌ ئه‌گه‌ر بیرمان له‌وه‌ كردبایه‌وه‌ كه‌ ناوی حزبی لێبنرێ، ده‌بوو به‌ نوێنه‌ری چینێك، له‌به‌رئه‌وه‌ی ئه‌و هێزو كه‌سایه‌تیه‌ سیاسیانه‌ی دوای هه‌ره‌سهێنانی شۆڕشی ئه‌یلول له‌ چوارچێوه‌ی حزبی سیاسیدا نه‌بوون. بۆیه‌ نه‌ده‌كرا ناوی به‌ره‌ی لێبنرێ. هه‌ر له‌به‌رئه‌وه‌ (ی.ن.ك) وه‌ك ڕێكخراوێكی نیمچه‌ به‌ره‌یی له‌دایكبوو، كه‌ خواستی تێكۆشانی ئه‌و قۆناغه‌ بوو. له‌ناو ئه‌و نیمچه‌ به‌ره‌یه‌دا، چه‌ند ته‌یارێك هه‌بوون كه‌ بیروبۆچونی حزبی جیاوازیان هه‌بوو. به‌ڵام له‌سه‌ر به‌رنامه‌ی گشتی (ی.ن.ك) یه‌كبوون. كه‌ ئه‌وه‌ش ڕه‌نگدانه‌وه‌ی ئه‌وكاته‌ی پێكهاته‌ی سیاسی كوردستان بوو.

 

شاسوار جه‌لال (ئارام)یش له‌مباره‌یه‌وه‌ پێیوابوو كه‌: "(ی.ن.ك) حزب نیه‌و جێی حزبی پێشڕه‌وی پرۆلیتاریا ناگرێته‌وه‌. چه‌ند ته‌یارو گروپێكی تێدایه‌، یه‌كگرتنه‌وه‌شیان له‌ چوارچێوه‌ی (ی.ن.ك)دا به‌ره‌ی نیشتمانی ته‌واوی پێكنه‌هێناوه‌، به‌ڵكو شێوه‌ به‌ره‌یه‌كه‌ كه‌ له‌گه‌ڵ واقیعی حزبی و سیاسی كوردستان دا ده‌گونجێت، بێگومان ئه‌م واقیعه‌ش له‌گۆڕاندایه‌و شتێكی بڕاوه‌ نیه‌و به‌ستراوه‌ به‌ گه‌شه‌كردنی ئه‌و ته‌یارو گروپانه‌وه‌".

 

یه‌كه‌م به‌یانی دامه‌زراندنی یه‌كێتیی نیشتمانی كوردستان هه‌ره‌سی 1975ی كرده‌ خاڵێكی وه‌رچه‌رخان له‌ خه‌باتی گه‌لی كورددا: "ئێمه‌ به‌سه‌ربه‌رزی یه‌وه‌ سوربوونی تێكۆشه‌رانی گه‌له‌كه‌مان ڕاده‌گه‌یه‌نین له‌سه‌ر به‌رده‌وامی خه‌باتی شۆڕشگێڕانه‌ له‌ڕیزی جه‌ماوه‌ری گه‌له‌كه‌مان، له‌ چوارچێوه‌ی یه‌كێتی نیشتمانیی كوردستاندا، كه‌ له‌سه‌ر ڕێبازی جه‌ماوه‌ری ده‌ڕوات".

 

شایه‌نی باسه‌، له‌ (قۆناغی دوای هه‌ره‌سی 1975) دا كورد له‌به‌رده‌م ناكۆكیه‌كی سه‌ره‌كیدا بوو، كه‌ ئه‌ویش ناكۆكی بوو له‌نێوان گه‌لی كوردو حوكمی به‌عسدا به‌هه‌موو چینه‌كانیه‌وه‌. ئه‌م ناكۆكیه‌، هه‌ڕه‌شه‌ی له‌ بوونی كورد ده‌كرد، به‌سه‌ر ناكۆكیه‌كانی نێوان چینه‌كانی كۆمه‌ڵی كورده‌واریدا زاڵبووه‌ دایپۆشی بوون.

 

سه‌باره‌ت به‌مه‌ له‌ یه‌كه‌م به‌یاننامه‌دا هاتووه‌: "(ی.ن.ك) هه‌وڵده‌دات هێزه‌ نیشتمانی و دیموكراته‌كانی شۆڕشی كورد، به‌شێوه‌ی یه‌كێتی نیشتمانیی دیموكرات ڕێكبخات كه‌ تیایدا ڕه‌وته‌ پێشكه‌وتوخوازه‌كان و یه‌كێتی خه‌بات گێڕانه‌یان بتوانن به‌یه‌كه‌وه‌ بژین له‌ژێر سه‌ركردایه‌تی پێشڕه‌وی شۆڕشگێڕانه‌ی كوردستانیدا".

 

ئه‌م ڕه‌وتانه‌ش دواتر له‌چه‌ند ڕێكخراوێك به‌رجه‌سته‌ بوون كه‌ یه‌كێتی یان پێكده‌هێنا:

1- كۆمه‌ڵه‌ی ماركسی لینینی كوردستان

2- بزوتنه‌وه‌ی سۆسیالستی كوردستان

3- هێڵی گشتی (ی.ن.ك)

 

ئه‌زمونی ناو یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان، ئه‌زمونێكی نوێ بوو له‌ بزوتنه‌وه‌ی كوردایه‌تیدا، كه‌ سێ ڕێكخراوی جیاواز، سێ ئایدۆلۆجیای جیاوازو سێ سه‌ركردایه‌تی جیاواز، هه‌رسێكیان سه‌ربه‌خۆیی ڕێكخراوه‌یی ته‌واویان هه‌بوو. به‌ڵام كه‌ به‌عس به‌ته‌واوی و یه‌كجاری هه‌ڕه‌شه‌ی هه‌ره‌ گه‌وره‌ بوو بۆسه‌ر بوونی كورد، هه‌رسێكیان سه‌ره‌ڕای هه‌موو جیاوازیه‌كانی ئه‌وسایان له‌ قه‌واره‌یه‌كی یه‌كگرتوودا یه‌كیان گرت و به‌رنامه‌یه‌كی هاوبه‌شیان دانا بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی ئه‌و هه‌ڕه‌شه‌یه‌، كه‌ خۆی له‌ به‌رنامه‌ی (ی.ن،ك)دا بینیه‌وه‌و بڕیاریاندا سه‌ركردایه‌تیه‌كی هاوبه‌ش، هێزێكی چه‌كداری هاوبه‌ش، بودجه‌یه‌كی هاوبه‌ش، ڕاگه‌یاندنێكی هاوبه‌ش، سیاسه‌تێكی ده‌ره‌وه‌ی هاوبه‌ش دابنێن و هه‌رلایه‌ش سه‌ربه‌خۆیی ڕێكخراوه‌یی خۆی بپارێزێ. هه‌رچه‌نده‌ له‌ڕاستیدا ئه‌م سێ ڕێكخراوه‌ سێ حزب بوون به‌ڵام بۆچونێكی له‌یه‌كچویان دروستكرد له‌سه‌ر ئامانج و ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی كورد. له‌به‌رئه‌وه‌ بڕیاریاندا، سه‌ره‌ڕای هه‌موو جیاوازیه‌كانین پێكه‌وه‌ بژین و كار بۆ گه‌له‌كه‌یان بكه‌ن. بۆیه‌ (ی.ن.ك) به‌مجۆره‌ پێكهێنرا كه‌ ڕێخراوێكی نیمچه‌ به‌ره‌یی بێت تاكو بتوانێت هه‌موو چینه‌ شۆڕشگێڕه‌كان و ڕه‌نجده‌ران و توێژه‌ نیشتمانپه‌روه‌ره‌كانی كورده‌واری بۆ خه‌بات سازبدات و به‌ ڕێبازێكی نوێ و پلان و سیاسه‌ت و تاكتیكی نوێ ڕێنماییان بكات.

 

(ی.ن.ك) بۆ هه‌ڵسانه‌وه‌و درێژه‌دان به‌ تێكۆشان دروستبوو. له‌دایكبوونی، وه‌ڵامێكی ده‌ستبه‌جێی ئه‌و شكستییه‌ بوو كه‌ سه‌ركردایه‌تی (پدك) دووچاری بووبوو و له‌گه‌ڵ خۆشیدا هه‌ره‌سێكی گه‌وره‌ی له‌ ناو بزوتنه‌وه‌ی كوردایه‌تیدا دروستكردبوو. و ئه‌گه‌ر وردتر پێشینه‌و پاشینه‌ی مه‌سه‌له‌كه‌ بخوێنینه‌وه‌ ئه‌وه‌ ڕوونده‌بێته‌وه‌ كه‌ له‌دایكبوونی (ی.ن.ك) سه‌ره‌تای قۆناغێكی نوێی كوردایه‌تی بوو كه‌ له‌ڕووی فكری سیاسی، سۆسیۆ- سیاسی و پراكتیزه‌كردنی شۆڕشدا به‌ شێوه‌یه‌كی ڕادیكاڵانه‌ جیاواز بوو.

 

لێره‌وه‌ بۆ یه‌كه‌مجار له‌ناو كوردایه‌تی خۆیدا، واته‌ له‌ جوڵانه‌وه‌ی ڕزگاری و دیموكراتی خه‌ڵكی كوردستاندا، فره‌باڵی و فره‌ بیروباوه‌ڕی فه‌لسه‌فی و سیاسی جیاجیا له‌ناو یه‌ك تاكه‌ ڕێكخستندا هاته‌كایه‌وه‌.

 

دامه‌زراندنی (ی.ن.ك) پێگه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی و هێزه‌ بزوێنه‌ره‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانی شۆڕشی گۆڕی. ماناو مه‌وداكانی (سه‌ركردایه‌تی) گۆڕی. ئه‌ویش به‌ ڕزگاركردنی یه‌كجاره‌كی كوردایه‌تی له‌ تاكه‌ حزبی كوردایه‌تی و تاكه‌ ڕابه‌ری كوردایه‌تی، كه‌ ئه‌مه‌ش خۆی له‌خۆیدا گۆڕینی بنه‌ڕه‌تی بوو له‌وه‌ی پێیده‌ڵێن سۆسیۆلۆژیای شۆڕش.

 

جموجۆڵ و چالاكیه‌كانی مام جه‌لال سه‌رنجی موخابه‌راتی عێراقیان راكێشابوو، له‌به‌رئه‌وه‌ موخابه‌رات كه‌وتبوه‌ هه‌ڵپه‌ی كۆكردنه‌وه‌ی زانیاری له‌سه‌ر مام جه‌لال و جموجۆڵه‌كانی، نۆكه‌ره‌كانی هان دابوو زوو به‌زوو راپۆرتی له‌مه‌ڕ چالاكیه‌كانی به‌ بنووسن. و مخابراتی عێراق مه‌ترسی له‌و هه‌وڵانه‌ی مام جه‌لال هه‌بوو له‌مه‌ڕ ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی خه‌باتی چه‌كداری. یه‌كێ له‌و ڕاپۆرتانه‌ی موخابه‌رات كه‌ له‌و ماوه‌یه‌دا بۆ سه‌ركردایه‌تی به‌عسی به‌رزكردبووه‌وه‌، كه‌ ئه‌مڕۆ به‌ به‌ڵگه‌ نامه‌یه‌كی گرنگ ده‌ژمێردرێت، ڕاپۆرتێكی تێروته‌سه‌لی هه‌شت لاپه‌ڕه‌ییه‌ كه‌ زۆر به‌وردی هه‌لومه‌رجی چه‌ند مانگێكی پاش هه‌ره‌س ده‌گێڕێته‌وه‌. له‌ ڕاپۆرته‌كه‌دا هاتووه‌: "له‌ كۆبوونه‌وه‌ی ڕۆژی 20/8/1975 دا له‌ له‌نده‌ن كه‌ مام جه‌لال به‌ خوێندكاره‌ كورده‌كانی كردبوو، سه‌باره‌ت به‌ رابردوو باسی ئه‌و ناته‌باییه‌ی كرد كه‌ له‌ بزوتنه‌وه‌ی كورددا روویداوه‌و له‌ ڕه‌وتی باسه‌كه‌یدا چه‌ندجاێك پێی له‌سه‌ر ئه‌وه‌ داگرت كه‌ هۆی ئه‌و ناته‌باییه‌ی بۆ ئه‌و ئاڕاسته‌یه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ كه‌ له‌ئاستی لێپرسراوه‌تیدا نه‌بوون وتی "ده‌بێت ڕابردومان بیربچێته‌وه‌و رق و كینه‌ له‌یادی خۆمان به‌رینه‌وه‌، چونكه‌ مه‌سه‌له‌ی جه‌لال و مه‌لاو هیچ كه‌سێكی تر نیه‌ به‌ڵكو مه‌سه‌له‌كه‌ مه‌سه‌له‌یه‌كی چاره‌نووسسازه‌و ئه‌مڕۆ گه‌لی كورد به‌ قۆناغیكی هه‌ره‌ ترسناكدا تێده‌په‌ڕێت".

 

چالاكییه‌كان یه‌كێتیی نیشتیمانیی كوردستان له‌ ده‌ره‌وه‌و ناوه‌وه‌

چالاكیه‌كانی (ی.ن.ك) له‌ ناوه‌وه‌و ده‌ره‌وه‌ی كوردستان به‌رده‌وامبوو، تا ئه‌و ده‌مه‌ی كه‌ ده‌سته‌ی دامه‌زرێنه‌ری (ی.ن.ك) كه‌ پێكهاتبوو له‌ (مام جه‌لال، نه‌وشیروان مسته‌فا، د.فوئاد مه‌عسوم، د.كمال فوئاد، عمر شێخ موس، عادل مراد، عبدالرزاق فه‌یلی) له‌ 17/12 1975 دا یه‌كه‌م كۆبوونه‌وه‌ی فراوانی خۆی له‌ (دیمه‌شق) به‌ست كه‌ ته‌نها (عمر شێخ موس) ئاماده‌نه‌بوو. له‌م كۆبوونه‌وه‌یه‌دا به‌وردی هێڵه‌ سه‌ره‌كیه‌كانی چالاكییه‌ سه‌ره‌كیه‌كان له‌ ناوه‌وه‌و ده‌ره‌وه‌ دا دیاریكران.

 

له‌ ئه‌وروپا (نه‌وشیروان مسته‌فا، د.كمال فوئاد، عمر شێخ موس) چه‌ند كۆمیته‌یه‌كیان پێكهێنا بۆ به‌ڕێوه‌بردنی كاروباره‌كانی (ی.ن.ك). سه‌ره‌تا (د.كمال فوئاد) لێپرسراوی كۆمیته‌ی ده‌ره‌وه‌ بوو، له‌به‌رئه‌وه‌ی زه‌مینه‌ی سیاسی له‌باربوو، له‌ ماوه‌یه‌كی كورتدا توانرا له‌ زۆربه‌ی وڵاتانی ئه‌وروپا ڕێكخستنی فراوان دامه‌زرێنرێ (مام جلال و د.فوئاد، عادل مراد، عبدالرزاق فه‌یلی)ش له‌ سوریاوه‌ كه‌وتنه‌ په‌یوه‌ندیكردن له‌گه‌ڵ كادره‌ ناسراوه‌كانی جوڵانه‌وه‌ی كورد له‌ ئێران و عێراقدا.

 

یه‌ك له‌ هه‌وڵه‌كانی مام جه‌لال كه‌ به‌كارێكی مێژوویی گه‌وره‌ داده‌نرێ په‌یوه‌ندیكردنی بوو له‌گه‌ڵ بارزانیدا، له‌ نامه‌یه‌كیدا سه‌باره‌ت به‌ دامه‌زراندنی (ی.ن.ك( بۆی نووسیبوو:  "بارزانی له‌وه‌ دڵنیات ئه‌كات كه‌ نه‌ك هه‌ر دژی نابێت، به‌ڵكو وه‌ك سه‌ركرده‌یه‌كی بزوتنه‌وه‌ی كوردایه‌تی سه‌یری ده‌كات و پشتیوانیش له‌هه‌ر هه‌نگاوێك ده‌كات كه‌ ئه‌و بینێ"

 

سه‌رهه‌ڵدان و دامه‌زراندنی (ی.ن.ك) و ده‌نگدانه‌وه‌ی له‌ناو كۆمه‌لانی خه‌ڵك

سه‌رهه‌ڵدان و دامه‌زراندنی (ی.ن.ك) هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ ده‌نگدانه‌وه‌یه‌كی زۆری له‌ ناوه‌وه‌ی كوردستاندا هه‌بوو، كۆمه‌ڵانی خه‌ڵك به‌ په‌رۆشیه‌كی زۆره‌وه‌ ئاواته‌خواز بوون له‌نزیكه‌وه‌ ئه‌م ڕێكخراوه‌ نوێیه‌و ئامانجه‌كانی بناسن، (ی.ن.ك) له‌ ساڵی یه‌كه‌مدا له‌سه‌ر ئاستی سیاسی، له‌ ساڵی دووه‌مدا له‌سه‌ر ئاستی چه‌كدارانه‌ كه‌ له‌ مێژووی (ی.ن.ك) دا به‌ شۆڕشی نوێ ناسراوه‌ بوونی خۆی سه‌لماند، به‌ڵام ئه‌وكاته‌ ئه‌ركه‌كانی سه‌ختبوون، چونكه‌ تواناكان كه‌م بوون و كۆسپ و ته‌گه‌ره‌كانی به‌رده‌م خه‌باتی (ی.ن.ك) زۆربوون، له‌وانه‌:

 

-رژێمی به‌عس و ئه‌و بڕیاره‌ی سه‌باره‌ت به‌ ڕاگواستنی دانیشتوانی گونده‌ كوردیه‌كانی سنور به‌ قوڵایی (30) كم و نیشته‌جیكردنیان له‌ ئۆردگا زۆره‌ملێكاندا دابووی و له‌لایه‌كی تره‌وه‌ ڕژێم هه‌وڵی ده‌م چه‌وركردنی به‌ مادده‌ ده‌دا، وێرای ئه‌و حاڵه‌تی نائومێدییه‌ی كه‌ له‌ ئاكامی هه‌ره‌سهێنانی ئه‌و جوڵانه‌وه‌یه‌دا لای هاوڵاتیان دروستبوبوو .گه‌ڕانه‌وه‌ی متمانه‌ بۆ ئه‌و خه‌ڵكه‌ مه‌سه‌له‌یه‌كی زۆر سه‌خت بوو.

 

هه‌روه‌ها (ی.ن.ك) كه‌ به‌م بیروبۆچوونه‌ نوێیه‌وه‌ هاتبووه‌ مه‌یدانه‌وه‌ ڕوبه‌ڕووی دوژمنایه‌تیه‌كی سه‌خت بووه‌وه‌ له‌لایه‌ن هێزه‌ ته‌قلیدییه‌كانی باشووری كوردستانه‌وه‌. كه‌ هێشتا بیری تۆتالیتاری زاڵبوو به‌سه‌ریاندا.

 

-ڕیگرییه‌ك له‌لایه‌ن ئه‌و به‌ناو بزوتنه‌وه‌ چه‌پخوازیه‌ سه‌رتاسه‌رییه‌وه‌ بوو كه‌ له‌ (حشع) خۆی ده‌بینیه‌وه‌و ده‌ترسا كوردایه‌تی له‌كاتی فراوانبوونی ئامانجی نه‌ته‌وه‌یی ڕووته‌وه‌ بۆ ئامانجه‌گه‌لێكی كۆمه‌ڵایه‌تی جڵه‌وه‌كه‌ له‌ده‌ست ئه‌و ده‌ربهێنێ و پاكانه‌ی بوون و جێ پێ قایمبوونی له‌ كوردستان نه‌مێنێ .جگه‌ له‌مه‌ ئه‌وساش (حشع) هاوپه‌یمانی سیاسی به‌عس و هاوبه‌شی داموده‌زگاكانی بوو. (ی.ن.ك)ی تۆمه‌تبار ده‌كرد به‌ ده‌ستكردی ئیمپریالیزم له‌ (باكوری وڵات)دا.

 

هه‌روه‌ها ریگریه‌كی تری (ی.ن.ك) ئه‌و ڕه‌وته‌ كۆنه‌په‌رسته‌بوو كه‌ حه‌زیان به‌وه‌ ده‌كرد كوردایه‌تی هه‌روا دروشمێكی سیاسی به‌تاڵ بێت هیچ ڕه‌هه‌ندیكی كۆمه‌ڵایه‌تی _ ئابووری كه‌ هه‌ڵقوڵاوی ئاستی پێگه‌یشتنی كورده‌واری له‌خۆنه‌گرێت، ئه‌مه‌ش خۆی له‌ قیاده‌ موه‌قه‌ته‌ی (پدك) دا ده‌بینیه‌وه‌ كه‌ خۆی به‌ پێشڕه‌وی جوڵانه‌وه‌ی كوردو به‌ خاوه‌نی سه‌روه‌رییه‌كانی شۆڕشی ئه‌یلول و خاوه‌نی مافی بڕیاردانی چاره‌نووسی سیاسی كورد دائه‌نا، به‌ چاوی دوژمن كه‌وته‌ سه‌یركردنی (ی.ن.ك) و هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ شه‌ڕێكی له‌گه‌ڵ هه‌ڵگیرساندو قیاده‌ی موه‌قه‌ته‌و داموده‌زگا ئه‌منیه‌كانی توركیا هاوكاریه‌كی ته‌واو له‌نیوانیاندا هه‌بوو بۆ به‌گژداچوونه‌وه‌ی ئه‌و بزوتنه‌وه‌ نوێیه‌ی كه‌ (ی.ن.ك) ڕابه‌رایه‌تی ده‌كرد.

 

-له‌لایه‌كی تریشه‌وه‌ دامه‌زراندنی (ی.ن.ك) ڕژێمی عێراقی نیگه‌ران كردبوو، هه‌موو وزه‌و توانی خۆی ته‌رخانكرد بۆ ڕوبه‌ڕووبونه‌وه‌ی جموجوڵ و خۆسازدان و خۆڕێكخستنی كۆمه‌ڵانی خه‌ڵكی كوردستان و ئه‌و مه‌ترسیانه‌ی كه‌ له‌ ئاینده‌دا دێنه‌ پێشه‌وه‌.

 

داموده‌زگاكانی به‌عس چۆن باسی دروستبوونی یه‌كێتیان ده‌كرد له‌ كۆبوونه‌وه‌كانیاندا؟

ڕژێم زۆر به‌وردی حسابی بۆ ئه‌و بزوتنه‌وه‌ نوێیه‌ ده‌كرد، ئه‌مه‌ش له‌و كۆبونه‌وانه‌دا ده‌رده‌كه‌وت كه‌ به‌ زۆر به‌ جه‌ماوه‌ری كوردییان ده‌كرد. ئه‌و كۆبوونه‌وانه‌ی كه‌ داموده‌زگا تۆقێنه‌ره‌كانی ڕژێمی عێراق له‌ كوردستاندا ئه‌نجامیان ده‌دا له‌ سێ ته‌وه‌ردا خۆیان ده‌بینیه‌وه‌:

یه‌كه‌م: ئه‌وه‌یان به‌خه‌ڵك ڕاده‌گه‌یاند كه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌مجاره‌ش شۆرش له‌ كوردستاندا به‌رپابێته‌وه‌ سه‌ركه‌وتن به‌ده‌ستناهینێت و توشی شكست و له‌ناوچوون ده‌بێته‌وه‌و بۆ سه‌لماندنی ئه‌م قسه‌یه‌شمان هه‌ره‌سی 1975 یان به‌نموونه‌ ده‌هێنایه‌وه‌.

دووه‌م: بریتیبوو له‌ هه‌ڕه‌شه‌كردن له‌ خه‌ڵك و به‌وه‌ ده‌یانتۆقاندن كه‌ ئه‌گه‌ر بۆیان ده‌ركه‌وێ كه‌سێك هاوكاری یه‌كێتی بكات ئه‌وا له‌سێداره‌ ده‌درێ یان ئه‌گه‌ر كه‌سێك بیانناسێ و ئاگاداری جموجۆڵیان بێت ئاگاداری داموده‌زگاكانی حكومه‌ت نه‌كات ئه‌وا به‌ خیانه‌تێكی نیشتیمانی داده‌نرێ و چاره‌نووسی خیانه‌تكاریش له‌سێداره‌دانه‌ له‌كاتێكدا ئه‌گه‌ر كاریشیان له‌گه‌ڵدا نه‌كات.

سێیه‌م: بریتیبوو له‌ هێرش كردنه‌سه‌ر كه‌سێتی مام جه‌لال.

 

جگه‌له‌مه‌ش ڕژێمی عێراق كه‌وته‌ دوورخستنه‌وه‌ی هه‌ندێ له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ پێشتر له‌ شۆڕشیدا كاریان له‌گه‌ڵ مام جه‌لال كردبوو به‌تایبه‌تی له‌ باڵی مه‌كته‌بی سیاسی دا.

 

له‌دوای یه‌كه‌م به‌یاننامه‌ی دامه‌زراندنی یه‌كێتی، مام جه‌لال نامیلكه‌یه‌كی به‌زمانی عه‌ره‌بی له‌شام نووسی و له‌كوردستان كاك ئارام كردی به‌كوردی به‌ناوی (یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان بۆچی؟)، له‌م نامیلكه‌یه‌دا گرنگی دروستبوونی یه‌كێتی تێدا شیكرابوه‌وه‌.

 

دوای برادۆست، نۆكان ئه‌و گونده‌ بچووكه‌ی سنوری رۆژهه‌ڵات و باشوری كوردستان بوو، كه‌ سه‌ره‌تای ساڵی 1978 بووه‌ مه‌نزڵێكی كاتی بۆ باره‌گاكانی سه‌ركردایه‌تی و مه‌كته‌بی سیاسی یه‌كێتی.

 

هه‌ر له‌و ساڵه‌دا یه‌كێتی روبه‌ڕووی كاره‌ساتێكی گه‌وره‌ بوه‌وه‌، كه‌ به‌كاره‌ساتی هه‌كاری ناسراوه‌ كه‌ تێیدا ژماره‌یه‌كی زۆر سه‌ركرده‌و فه‌رمانده‌ی له‌ماوه‌ی چه‌ند رۆژێكی كه‌مدا لێ شه‌هیدكرا، به‌ڵام پێش ئه‌و كاره‌ساته‌و دوای ئه‌و كاره‌ساته‌ش یه‌كێتی زیاتر سه‌رپێكه‌وت و هه‌ڵسایه‌وه‌و گیانی به‌رخۆدان و مقاوه‌مه‌ت زیاتر تاوی سه‌ندو یه‌كێتی و شۆڕشه‌كه‌ی زیاتر گه‌شه‌یكرد.

 

دوای كاره‌ساتی هه‌كاری، سه‌ركردایه‌تی و ئه‌و به‌شه‌ی له‌هێزه‌كان مابوونه‌وه‌، ده‌راوی گورگان له‌قه‌ندیل بووه‌ مه‌نزڵی خۆڕێكخستنه‌وه‌و وێستگه‌ی هه‌ستانه‌وه‌یان، هه‌ر له‌وێوه‌ جارێكیتر گڕوتین درایه‌وه‌به‌ر شۆڕش، له‌گه‌ڵ نزیكبوونه‌وه‌ی وه‌رزی سه‌رماو سۆڵه‌، خڕی نێوزه‌نگ بووه‌ پایته‌ختی شۆڕش و باره‌گاكانی سه‌ركردایه‌تی و چه‌ند باره‌گه‌یه‌كی تریش له‌وێ دامه‌زرێنران.

 

هه‌ر له‌سه‌ره‌تاكانی دامه‌زراندنی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستانه‌وه‌ بیر له‌وه‌ كرابوه‌وه‌ كه‌ ئه‌م رێكخراوه‌ زمانحاڵی هه‌بێت، به‌ڵام هه‌لومه‌رجه‌كان رێگربوون له‌و هه‌نگاوه‌و جگه‌ له‌بڵاوكردنه‌وه‌ی چه‌ند ژماره‌یه‌ك له‌هه‌واڵنامه‌و چه‌ند ژماره‌یه‌ك له‌ الشراره‌و رێبازی نوێ‌ شتێكی ئه‌وتۆ به‌ناوی راگه‌یاندنه‌وه‌ نه‌خرابووه‌ كار، هه‌رچه‌نده‌ پێشتر ئامێرێكی رادیۆ ده‌ستكه‌وتبوو، به‌ڵام ئه‌ویش به‌هۆی نه‌بوونی پێداویستییه‌كانیه‌وه‌ سوودی لێ نه‌بینرابوو، پاش جێگیربوونی سه‌ركردایه‌تی له‌نێوزه‌نگ له‌نه‌ورۆزی 1979 رادیۆ خرایه‌كار، سه‌ره‌تا به‌ده‌نگی شۆڕشی عیراق ده‌ستی به‌په‌خشی به‌رنامه‌كانی كردو پاشان له‌ساڵی 1983 بووه‌ ده‌نگی گه‌لی كوردستان، ئه‌م رادیۆیه‌ رۆڵی زۆر گه‌وره‌و كاریگه‌ری بینی له‌شۆڕش و مێژووی پرشنگداری یه‌كێتیدا.

 

به‌هۆی ته‌شه‌نه‌كردنی شۆڕش و زیادبوونی چالاكییه‌كان و په‌لاماره‌كانی دوژمنیش بۆسه‌ر هێزه‌كانی یه‌كێتی، رۆژانه‌ ژماره‌ی برینداره‌كانی پێشمه‌رگه‌ زیادی ده‌كردو ژماره‌ی ئه‌و پزیشكانه‌ی په‌یوه‌ندییان به‌شۆڕشه‌وه‌ ده‌كرد تا راده‌یه‌ك زیادیكرد، بۆیه‌ بیر له‌دامه‌زراندنی بنكه‌یه‌كی ته‌ندروستی یاخود نه‌خۆشخانه‌یه‌ك كرایه‌وه‌و له‌ناو ره‌زو باخێكی نێوان (زه‌ڵێ – شێنی) كه‌ پێیده‌وترا (قوله‌ هه‌رمی) به‌ناوی شه‌هید د.به‌ختیار كرایه‌وه‌.

 

وێستگه‌یه‌كی تری خه‌باتی سیاسی (ی.ن.ك) ئه‌وه‌بوو له‌سازدان و هاندانی جه‌ماوه‌ری كوردستان بۆ خۆپیشاندان و مانگرتن له‌شارو شارۆچكه‌كانی كوردستاندا رۆڵێكی به‌رچاوی هه‌بوو.

 

له‌ڕۆژی 22/4ی ساڵی 1982 داو له‌یادی هه‌شت ساڵه‌ی بۆردومانی شاری قه‌ڵادزێ‌ له‌لایه‌ن فڕۆكه‌كانی رژێمی به‌عسه‌وه‌. ئه‌وه‌بوو رێكخستنه‌كان به‌پێی به‌رنامه‌یه‌كی رێكخستنه‌كانی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان له‌ناو شاری قه‌ڵادزێ خۆپیشاندانێكی جه‌ماوه‌ری رێكخراو له‌به‌رامبه‌ردا هێزه‌كانی رژێم به‌دڕندانه‌ترین شێوه‌ كه‌وتنه‌ وێزه‌ی خۆپیشانده‌ران و وێڕای شه‌هیدكردنی خوشكه‌ سنه‌وبه‌رو دایكه‌ ئامینه‌ ده‌یان كه‌سی تریان ده‌ستگیركردو له‌زیندانه‌كاندا قایمیان كردن، پاش ئه‌و ره‌فتاره‌ی سه‌رانی رژێمی به‌عس خۆپیشاندان و مانگرتن شارو شارۆچكه‌كانی تری كوردستانی گرته‌وه‌.

 

له‌ساڵی 1984یشدا له‌به‌رامبه‌ر ئه‌وه‌ی سه‌رانی رژێم ده‌یانویست خوێندكارانی زانكۆو په‌یمانگاكان به‌زۆر راپێچی (جه‌یشی شه‌عبی) بكات، ئه‌وه‌بوو له‌زانكۆی سه‌ڵاحه‌دین له‌هه‌ولێرو له‌ناو شاری سلێمانی جارێكیتر خۆپیشاندان و مانگرتنی جه‌ماوه‌ری به‌سه‌رپه‌رشتی رێكخستنه‌كانی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان ده‌ستیپێكرده‌وه‌. له‌پاش سێ ساڵ و له‌ناوه‌ڕاستی به‌هاری ساڵی 1987 داو جارێكیتر له‌ئاست زوڵم و زۆره‌كانی رژێمی به‌عس له‌هه‌ڵه‌بجه‌و شاره‌زورو له‌ناحیه‌ی بنگردو له‌ره‌واندوز جارێكیتر خۆپیشاندان و روبه‌ڕووبونه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ری كوردستان له‌به‌رامبه‌ر سه‌رانی رژێمدا ده‌ستیپێكرده‌وه‌و كار گه‌یشته‌ روبه‌ڕووبونه‌وه‌ی چه‌كداری و رزگاركردنی به‌شێك له‌و ناوچانه‌ له‌ده‌ستی هێزه‌كانی رژێم.

 

له‌گشت جوڵانه‌وه‌و بزوتنه‌وه‌یه‌كی سیاسی و چه‌كداریدا گفتوگۆ له‌نێوان لایه‌نه‌ ناكۆكه‌كاندا وه‌ك شێوازێكی تری خه‌بات ناسێنراوه‌. به‌درێژایی خه‌باتی رزگاریخوازی گه‌لی كوردیش له‌گه‌ل ده‌سه‌ڵاتداره‌كان و حكومه‌ته‌ مه‌ركه‌زییه‌كاندا چه‌ندین خولی گفتوگۆ به‌ستراوه‌، یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستانیش وه‌ك رێكخراوێكی سیاسی له‌پێناو به‌دیهاتنی داوا ره‌واكانی گه‌لی كورد گفتوگۆی ره‌تنه‌كردوه‌ته‌وه‌. له‌گه‌ڵ گه‌شه‌كردنی شۆڕشی نوێ‌ و كۆبوونه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ری كوردستان له‌ده‌وری یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان. له‌ساڵی 1983 حكومه‌تی عیراق داوای ده‌ستپێكردنی گفتوگۆی له‌گه‌ڵ سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان كردو وه‌ك لایه‌نی سێیه‌می گفتوگۆ، د.عه‌بدولڕه‌حمانی قاسملۆ سكرتێری حزبی دیموكراتی كوردستانی ئێران ئه‌و رۆڵه‌ی بینی.

 

دوای چه‌ندین دانیشتن و گفتوگۆو حكومه‌تی به‌عس به‌ڵێنه‌كانی نه‌برده‌سه‌ر، بۆیه‌ سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتی له‌ 15/1/1985 دا بڕیاری هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی گفتوگۆی داو ئۆباڵی شكسته‌كه‌ی خسته‌ ئه‌ستۆی به‌عس.

 

له‌ناوه‌ڕاستی ساڵی 1983 دا باره‌گاكانی راگه‌یاندن و مه‌ڵبه‌ندی دوو چوبوونه‌ ناوچه‌كانی دۆڵی جافایه‌تی و باره‌گای مه‌ڵبه‌ندی دوو له‌گوندی سه‌رگه‌ڵو باره‌گاكانی راگه‌یاندنیش له‌ به‌رگه‌ڵو دامه‌رزابوون. له‌به‌رئه‌وه‌ی له‌سه‌ر شاخی دابان و هه‌لاج ژماره‌یه‌ك ره‌بیه‌ی سه‌ربازی لێبوون و له‌نێوه‌ندی سورداش و شه‌ده‌ڵه‌ش باره‌گایه‌كی فه‌وجی سه‌ربازی هه‌بوو، بۆیه‌ هه‌ر له‌سه‌ره‌تای راوه‌ستانی گفتوگۆكانداو بۆ پاراستنی زیاتری ئه‌و ناوچه‌یه‌و باره‌گاكان سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان، بڕیاری پاككردنه‌وه‌ی زنجیره‌ شاخی دابان و هه‌لاج و چه‌رماوه‌ندو شوێنی باره‌گای فه‌وجه‌كه‌ی داو له‌مانگی 2ی ساڵی 1985 دا له‌نه‌به‌ردییه‌كی كه‌م وێنه‌دا كه‌ به‌داستانی دابان ناوزه‌دكراوه‌ ئه‌و ناوچه‌یه‌ له‌هێزه‌ سه‌ربازییه‌كان پاككرایه‌وه‌.

 

له‌ساڵانی 1986 و 1987 دا پێشمه‌رگه‌كانی یه‌كێتی له‌سنوری مه‌ڵبه‌نده‌كان و تیپه‌كاندا چه‌ندین چالاكی و نه‌به‌ردی تریان تۆماركردو له‌گرتنی ره‌بیه‌یه‌كه‌وه‌ شاڵاو ده‌برایه‌سه‌ر سه‌ربازگه‌و ته‌نانه‌ت رزگاركردنی ناحیه‌كان. له‌به‌رامبه‌ر ئه‌وانه‌دا هێزه‌كانی رژێمی به‌عس به‌گشت داموده‌زگا داپلۆسێنه‌ره‌كانیه‌وه‌ كه‌وتبوونه‌ په‌لاماردانی كوێرانه‌و هێرش و په‌لاماره‌كانیان چڕكرده‌وه‌ بۆسه‌ر ناوچه‌ رزگاركراوه‌كان و گشت توانا سه‌ربازییه‌كانی خۆیان به‌فڕۆكه‌ی جه‌نگی و تۆپی قورسه‌وه‌ ته‌رخانكردن بۆ بۆردومان و تۆپبارانكردنی ئه‌و ناوچانه‌، وێڕای ئه‌و په‌لامارانه‌ی دوژمن، به‌ڵام پێشمه‌رگه‌كانی یه‌كێتی كۆڵیان نه‌داو تا له‌به‌هاری 1987 دا بۆ رژێمی به‌عس چه‌كی فۆسفۆرو كیمیایی له‌ناوچه‌كانی دۆڵی جافایاتی و بالیسان و شێخ وه‌سان به‌كارهێنا.

 

ئه‌م رۆڵه‌ی یه‌كێتی له‌بواری پێشمه‌رگه‌یی و رێكخستن و ئاوه‌دانی و رۆشنبیریی له‌ناوچه‌ رزگاركراوه‌كان هه‌یبوو كه‌ وه‌ك حكومه‌تێكی خۆجێی له‌و ناوچانه‌ ده‌یبنی كه‌ جگه‌ له‌دیسپلینی پێشمه‌رگه‌و رێكخستنه‌كان له‌گونده‌كاندا هه‌لی بۆ دانیشتوانی گونده‌كان ره‌خساندبوو، ئه‌نجومه‌نی خۆبه‌ڕێوه‌بردنیان هه‌بێت بۆ راییكردنی كاره‌كانی رۆژانه‌یان و هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ هێزی پێشمه‌رگه‌و ده‌زگاكانی شۆڕش. هه‌روه‌ها له‌ناو شۆڕشدا جگه‌ له‌ده‌زگاكانی راگه‌یاندن و دارایی چه‌ندین نه‌خۆشخانه‌و تیمی ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی له‌و ناوچانه‌ دامه‌زراند، بۆنموونه‌ له‌نه‌خۆشخانه‌ی به‌رگه‌ڵو هۆڵی نه‌شته‌رگه‌ری و چه‌ند ئامێرێكی پێشكه‌وتووی ته‌ندروستی و پزیشكی تێدا هه‌بوو. تیمه‌كانی ئاوه‌دانیش چه‌ندین ئامێری وه‌ك شۆڤڵ و گرێده‌رو ئامێری تریان له‌چالاكییه‌كاندا ده‌ستكه‌وتبوو كه‌ له‌نوێكردنه‌وه‌و چاككردنی رێگاوبانی نێوان گونده‌كاندا به‌كارده‌هێناو ته‌نانه‌ت چه‌ند رێگه‌یه‌كی نوێشیان كرده‌وه‌، له‌به‌رامبه‌ر ئه‌وانه‌دا سه‌رانی رژێمی به‌عسی به‌ته‌واوه‌تی شێتگیر بووبوون.

 

له‌كۆتایی هاوینی ساڵی 1986 رژێمی به‌عس هێزێكی بێ شوماری هێنایه‌ ناوچه‌كانی نزیك له‌سه‌ركردایه‌تی و مه‌ڵبه‌ندی دوو، سه‌ره‌تا له‌قۆڵی خه‌مزه‌و قه‌یوانه‌وه‌ ده‌ستی به‌هێرشێكی به‌ربڵاو كردو پاشان له‌دیوی ماوه‌تیشه‌وه‌ كه‌وته‌ په‌لاماردانی سه‌نگه‌ره‌كانی پێشمه‌رگه‌، له‌به‌رامبه‌ردا هێزی پێشمه‌رگه‌ روبه‌ڕووی په‌لاماره‌كان بوه‌وه‌و له‌ماوه‌ی زیاتر له‌سێ مانگدا ئینجا ئه‌و هێزانه‌ توانیان هه‌ندێك پێشڕه‌وی بكه‌ن و ئه‌و داستانه‌ جه‌بهه‌ییه‌ش به‌شه‌ڕی (قه‌یوان – ماوه‌ت) ناسراوه‌.

 

له‌به‌هاری ساڵی 1987 دا به‌پێی به‌رنامه‌یه‌كی تۆكمه‌ هێزی پێشمه‌رگه‌ی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان ته‌واوی ئه‌و شوێنانه‌ی له‌ماوه‌ی چه‌ند ده‌قیقه‌یه‌كدا له‌هێزه‌كانی رژێمی به‌عس پاككرده‌وه‌ كه‌ له‌زنجیره‌ شاخی گوێژه‌و ئه‌زمڕه‌وه‌ دریژ ده‌بوه‌وه‌ بۆ قه‌یوان و برزوت و بالۆسه‌و شاخی گوڵێ.

 

بۆیه‌ له‌به‌رامبه‌ر ئه‌و خۆڕاگریه‌ی هێزی پێشمه‌رگه‌ی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستاندا، رژێمی به‌عس له‌كۆتایی ساڵی 1987وه‌ كه‌وته‌ دانانی پیلانێك كه‌ گشت و هێزو یه‌كه‌كانی به‌جبه‌خانه‌یه‌كی بێشوماره‌وه‌ بخاته‌گه‌ڕ بۆ لێدانی یه‌كێتی و داگیركردنی ئه‌و ناوچانه‌، ئه‌وه‌بوو له‌ناوه‌ڕاستی مانگی شوباتی ساڵی 1988 له‌گشت سنوری دوكان و سورداش و سه‌رچنارو كارێزه‌و ماوه‌ته‌وه‌ كه‌وته‌ په‌لاماردانی سه‌نگه‌ره‌كانی پێشه‌وه‌ی هێزی پێشمه‌رگه‌و له‌و هێرشانه‌دا جگه‌ له‌بۆردومانی به‌رده‌وامی فڕۆكه‌و تۆپبارانی ناوچه‌كه‌، چه‌ندین جۆری چه‌كی كیمیایی به‌كارهێناو دوای چه‌ندین رۆژ به‌رگری سه‌ختی پێشمه‌رگه‌ له‌ناو قوڕو لیته‌و به‌فری شاخه‌كاندا، سه‌رئه‌نجام سه‌ركردایه‌تی بۆ پاراستنی گیانی هاووڵاتیانی ناوچه‌كه‌و راگرتنی ژماره‌ی زیانه‌ گیانییه‌كانی پێشمه‌رگه‌ بڕیاری پاشه‌كشه‌ درا.

 

رژێمی به‌عس ئه‌م په‌لاماره‌ی ناونا ئه‌نفالی یه‌ك، كه‌ تێیدا مه‌به‌ستی زیانگه‌یاندن به‌یه‌كێتی و داگیركردنی ناوچه‌كه‌و به‌تاڵانبردنی سه‌رو ماڵی هاووڵاتیانی ناوچه‌كه‌ش بوو.

 

له‌دوای كاره‌ساتی ئه‌نفال یه‌كێتی دڕی به‌و بێئومێدییه‌ داو جارێكیترو به‌شێوه‌ی پارتیزانی ده‌سته‌یه‌ك پێشمه‌رگه‌ی نارده‌وه‌ ناوچه‌كانی كوردستان و ئه‌و پارتیزانانه‌ جگه‌ له‌ئه‌ركی پێشمه‌رگانه‌، بوونه‌ رایه‌ڵه‌و پردی گرێدانه‌وه‌ی سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتی له‌گه‌ڵ دانیشتوانی ناوچه‌كه‌ كه‌ له‌ئۆردوگا زۆره‌ملێكان نیشته‌جێ كرابوون و هه‌روه‌ها په‌یوه‌ندییان له‌گه‌ڵ رێكخستنه‌كان گرێدایه‌وه‌.

 

یه‌كێتی به‌شایه‌تی دۆست و دوژمن نه‌خشه‌ داڕێژه‌ری راپه‌ڕین و سه‌رپه‌رشتیاری جێبه‌جێكردنیه‌تی، ئه‌وه‌بوو له‌سه‌رجه‌م شاره‌كان شانه‌ی چه‌كدارو رێكخستن ئاماده‌كران و به‌سوود وه‌رگرتن له‌شكستی عیراق له‌شه‌ڕی كوه‌یت نه‌خشه‌ی راپه‌ڕین جێبه‌جێكراو یه‌كێتیش رۆڵی سه‌ره‌كی هه‌بوو له‌ راپه‌ڕینه‌كه‌دا.

 

دوای راپه‌ڕین و كشانه‌وه‌ی ده‌زگاكانی به‌عس له‌كوردستان و شكستی گفتوگۆی حكومه‌ت و به‌ره‌ی كوردستانی یه‌كێتی وه‌ك حزبێكی گه‌وره‌ی كوردستان، بیرۆكه‌ی دامه‌زراندی حكومه‌ت و هه‌ڵبژاردنی له‌كوردستان هێنایه‌ ئاراوه‌و ئه‌وه‌بوو له‌گه‌ڵ حزبه‌كانی به‌ره‌ی كوردستانی هه‌ڵبژاردن ئه‌نجامدراو یه‌كێتی نیوه‌ی ده‌نگی خه‌ڵكی كوردستانی به‌ده‌ستهێناو یه‌كه‌م حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستانیش سه‌رۆكه‌كه‌ی یه‌كێتی بوو.

 

هه‌ر له‌دوای راپه‌ڕین یه‌كه‌م ته‌له‌فزیۆنی كوردی یه‌كێتی دایمه‌زراندو له‌ 11/9/1991 دا یه‌كه‌م په‌خشی ته‌له‌فزیۆنی گه‌لی كوردستان به‌وتاره‌ مێژووییه‌كه‌ی مام جه‌لال له‌سلێمانی ده‌ستیپێكردو به‌مه‌ش یه‌كێتی بووه‌ خاوه‌ن بیرۆكه‌ی یه‌كه‌م ته‌له‌فزیۆنی كوردی ئازاد.

 

یه‌كه‌م رۆژنامه‌ی رۆژانه‌ی دوای راپه‌ڕینیش له‌سه‌ر ده‌ستی یه‌كێتی بوو، كه‌ له‌سه‌ره‌تای 1992 ژماره‌ سفری رۆژنامه‌ی كوردستانی نوێی وه‌ك یه‌كه‌م رۆژنامه‌ی رۆژانه‌ بڵاوكرده‌وه‌.

 

یه‌كێكی تر له‌داهێنانه‌كانی یه‌كێتی له‌دوای راپه‌ڕین كردنه‌وه‌ی كۆلێژی عه‌سكه‌ری قه‌ڵاچوالان بوو، كه‌ ئه‌مه‌ش بایه‌خێكی تری یه‌كێتی بوو به‌سیستمكردنی هێزی پێشمه‌رگه‌و به‌زانستیكردنی توانا سه‌ربازییه‌كانی هه‌رێمی كوردستان، ئه‌م كۆلێژه‌ تائێستاش به‌رده‌وامه‌ له‌پێشكه‌شكردنی ئه‌فسه‌ری سه‌ربازی به‌هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان.

 

یه‌كێتی له‌دوای راپه‌رین چه‌ندین داهێنانی له‌بواره‌ جیاجیاكانی پیشه‌سازی و وزه‌دا كردو دوای ئه‌وه‌ی یه‌كه‌م بیری نه‌وت له‌سه‌ر ده‌ستی پسپۆرانی ئه‌و بواره‌ له‌سنوری قه‌ڵه‌مڕه‌وی یه‌كێتی له‌شیواشۆك ده‌ست به‌ده‌رهێنانی كراو پاشان پاڵاوگه‌ی نه‌وت له‌شاری سلێمانی به‌توانای ناوخۆیی دروستكرا.

 

یه‌كێتی به‌رده‌وامبوو له‌داهێنانه‌كانی له‌سه‌رجه‌م بواره‌كانی راگه‌یاندن و كارگێڕی و پیشه‌سازی و ته‌نانه‌ت بوراه‌كانی تری ژیاندا، یه‌كێتی به‌رده‌وام شانازی به‌دابینكردنی نان و ئازادی بۆ هونه‌رمه‌ندان و ئازادی بیروڕا بۆ نووسه‌ران و دابینكردنی دیموكراتی بۆ كۆمه‌ڵانی خه‌ڵك كردووه‌.

 

له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی یه‌كێتیدا له‌كوردستان یه‌كه‌م رۆژنامه‌ی ئه‌هلی بێلایه‌ن بڵاوكرایه‌وه‌، ئه‌ویش به‌هۆی ئه‌و فه‌زای ئازادییه‌ی یه‌كێتی دابینی كردبوو بۆ هه‌مووان.

 

له‌ڕووخانی رژێمی به‌عسدا یه‌كێتی رۆڵی كاریگه‌ری هه‌بوو و پێشمه‌رگه‌كانی یه‌كێتی به‌شداری زۆر شه‌ڕه‌كانی ئازادكردنی كه‌ركوك و خانه‌قین و زۆر ناوچه‌ی تریان كردووه‌.

 

یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان له‌ سه‌ره‌تای دروستبونیه‌وه‌ تا ئێستا سێ كۆنگره‌ی له‌ ساڵه‌كانی (1992 و 2001 و 2010) و چوار پلنیۆمی به‌ستوه‌ و له‌ دوای پرۆسه‌ی ئازادی عێراقیش له‌ ساڵی (2003) و كۆتایی هاتنی رژێمی به‌عس، كورد به‌شداری له‌ حكومڕانیی نوێی عێراقدا كرد و له‌ ساڵی 2005 بۆ یه‌كه‌مجار له‌ عێراقدا مام جه‌لال سكرتێری گشتی یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان وه‌ك یه‌كه‌م كورد بوه‌ سه‌رۆك كۆماری عێراق.ئه‌مه‌ش ره‌نجی خه‌باتی چه‌ند ساڵی یه‌كێتی و كوردی به‌ئامانج گه‌یاند.

 

به‌رده‌وام یه‌كێتی هه‌وڵیداوه‌ بۆ خۆشگوزه‌رانی هاووڵاتیانی كوردستان و دابینكردنی ژیانێكی ئارام و ئاسووده‌و ئازاد.

 

ئێستاش له‌شه‌ڕی تیرۆرو روبه‌ڕووبونه‌وه‌ی تیرۆستان و پاراستنی كوردستان یه‌كێتی رۆڵی سه‌ره‌كی هه‌یه‌و چه‌ندین فه‌رمانده‌و پێشمه‌رگه‌ی قاره‌مانی به‌خشییه‌ كوردستان و سه‌ركرده‌كانی له‌پێشه‌وه‌ی هێڵه‌كانی روبه‌ڕووبونه‌وه‌دا بوون.

 

ره‌وته‌كانی ناو یه‌كێتی نیشتیمانی كوردستان و سه‌ره‌تاكانی دامه‌زراندنیان

1-كۆمه‌ڵه‌ی ماركسی لینینی كوردستان

2-بزوتنه‌وه‌ی سۆسیالستی كوردستان

3-هێڵی گشتی (ی.ن.ك)

 

كۆمه‌ڵه‌ی ماركسی لینینی كوردستان

سه‌ره‌تای بیرۆكه‌ی دامه‌زراندنی (كۆمه‌ڵه‌ی ماركسی لینینی كوردستان ) ده‌گه‌رێته‌وه‌ بۆ سرده‌می جیابوونه‌وه‌ی باڵی موكته‌بی سیاسی/ پدك، به‌تایبه‌تی بۆ كه‌سایه‌تی مام جه‌لال كه‌ ئه‌وكات ئایدۆلۆژیای ماوێزم پره‌نسیپه‌كانی سۆسیالیزمی چین كاری تێكردبوون، مام جلال پێیوابوو ئه‌و ڕێبازه‌ گونجاوتره‌ له‌گه‌ڵ بارودۆخی باشوری كوردستان و باشتره‌ له‌ ئه‌زموونی سۆفیه‌ت كه‌ زێتر پشت به‌ چینی كرێكار ده‌به‌ستێ، چونكه‌ به‌لای ئه‌وه‌وه‌ كۆمه‌ڵی كورده‌واری سروشتێكی جوتیارانه‌ی هه‌یه‌و زیاتر له‌ كۆمه‌ڵگه‌ی چینی ده‌چێت. مام جه‌لال زیاتر كاریگه‌ری بیروباوه‌ڕه‌كانی (كورش لاشائی) به‌سه‌ره‌وه‌ بوو، پێیوابوو پێویسته‌ كار بۆ ئه‌وه‌ بكرێت كه‌ شانه‌و ئه‌ڵقه‌ی ماركسی دروستبكرێت و ورده‌ورده‌ زه‌مینه‌ خۆشبكات بۆ هاتنه‌كایه‌ی حزبێكی شۆرشگێڕو جه‌ماوه‌ری به‌توانا ئه‌مه‌ش له‌ دوو لاوه‌ به‌ده‌ستدێ:

 

1-بوونی مینبه‌رێكی ڕاگه‌یاندن كه‌ بیروباوه‌ڕه‌كه‌ له‌ ناو جه‌ماوه‌ردا بڵاوبكاته‌وه‌ ڕێگه‌ خۆشبكات بۆ حزبه‌ شۆڕشگێڕه‌كه‌.

2-شانه‌ی ڕێكخستنی نهێنی دروستبكرێت بۆ ڕۆشنبیركردنی كادیران و له‌سه‌ر به‌رنامه‌ی ئه‌و بابه‌تانه‌ی مینبه‌ره‌ ڕاگه‌یاندنه‌كه‌ بڵاویده‌كاته‌وه‌ په‌روه‌رده‌ بكرێن.

 

سه‌ره‌تا مام جلال بۆ جێبه‌جێكردنی ئه‌م بۆ چوونه‌ له‌ كاری سیاسی و ڕێكخستن دا چه‌ند ڕۆشنبیرێكی هه‌ڵبژارد له‌وانه‌ی كه‌ لایه‌نگر یا ئه‌ندامی (باڵی مه‌كته‌بی سیاسی/پدك) بوون و ئه‌ڵقه‌ی ماركسی لێ پێكهێنان بۆ كۆبوونه‌وه‌ی ڕۆشنبیران له‌ ده‌وروبه‌ریان. گرنگترین ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌ ڕۆلیان بینی (نه‌وشیروان مسته‌فا، شازاد سائیب، مه‌حمودی ملاعزه‌ت، رفعت ملا محمود عبدالرحمن) بوون. ئه‌وانه‌ش به‌نهێنی له‌ناو (باڵی مه‌كته‌بی سیاسی/پدك) دا كاریان ده‌كردو ورده‌ورده‌ شانه‌ی نهێنییان دروستده‌كرد، به‌ڵام له‌ به‌ده‌ستهێنانی لایه‌نی دووه‌مدا له‌ ساڵی 1969 دا گۆڤاری (ڕزگاری)یان ده‌ركرد، ڕزگاری ئه‌و مینبه‌ره‌ بوو كه‌ جه‌ماوه‌ری كوردی به‌ بیرۆكه‌ی ماركسی ئاڕاسته‌ كرد ماوه‌یه‌كی زۆر نه‌وشیروان مسته‌فا خاوه‌نی ئیمتیازی بووه‌.

 

دوای ئه‌وه‌ی به‌یانی ئازاری 1970 ڕاگه‌یه‌ندراو هه‌ردوو باڵی (پدك) تێكه‌ڵكرانه‌وه‌، هه‌ر ئه‌و ده‌مه‌ مام جلال پێیوابوو پێویسته‌ ڕیكخستنێكی ماركسی نهێنی بێته‌كایه‌وه‌. بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ له‌ ساڵی 1970 دا له‌ به‌غدا چه‌ند كۆبوونه‌وه‌یه‌كیان ئه‌نجامدا، له‌ كۆتایی كۆبونه‌وه‌كاندا له‌ 10/6/1970 دا بڕیاری دروستكردنی (كۆمه‌ڵه‌ی ماركسی لینینی كوردستان)یان داو ئه‌مه‌ش ئه‌لته‌ر ناتیڤی (حزبی شیوعی كوردستان بوو) بوو، پێڕه‌وی ناوخۆو به‌رنامه‌ی كاركردنی ڕێكخستنه‌كان مام جه‌لال نووسی كه‌ به‌ (كوردایه‌تی) ناسراوه‌. كۆمه‌ڵه‌ی ماركسی لینینی كوردستان سه‌ره‌تا به‌شێوه‌ی ته‌یارێكی فكری له‌ئارادابوو، یه‌كه‌مین ده‌ستپێشكه‌ری بۆ ئه‌مكاره‌ به‌ سه‌رپه‌رشتی مام جلال و به‌شداریكردنی (شیهابی شێخ نوری، فازلی مه‌لا محمودو فه‌ره‌یدون عبدالقادر) ئه‌نجامدراو ورده‌ورده‌ په‌ره‌یسه‌ند. ئه‌م ڕێكخراوه‌ به‌ ڕه‌نگدانه‌وه‌یه‌كی تێروپڕی بیروباوه‌ڕی (ماوتسی تۆنگ) تێزه‌كانی جه‌نگی گه‌لی یه‌وه‌ هاته‌ مه‌یدانی تێكۆشانه‌وه‌. كۆمه‌ڵه‌ زوو به‌ناو زۆربه‌ی خوێندكاران و لاوانی به‌غداو سلیمانی و هه‌ولێرو كه‌ركوك و خانه‌قیندا ته‌نییه‌وه‌و پاش ماوه‌یه‌كی كه‌م جه‌ماوه‌رێكی باشی په‌یداكرد كه‌ ئه‌ندامه‌كانی وه‌ك كادر په‌روه‌رده‌ ئه‌كرد. به‌تایبه‌تی ئه‌و سه‌رده‌مه‌، قۆناغێك بوو كه‌ سه‌رجه‌می بزوتنه‌وه‌ چه‌پڕه‌وه‌كان و گه‌لانی ژێرده‌سته‌ دواڕۆژی چاره‌نوسی خۆیان له‌به‌ره‌ی سیۆسیالیزمدا ده‌درێته‌وه‌ كه‌ مخابن له‌ ئه‌نجامدا خه‌باتی گه‌لانی ژێرده‌سته‌و چه‌پڕه‌وه‌كان بوونه‌ قوربانی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ئه‌و به‌ره‌یه‌.

 

به‌درێژایی ئه‌و ماوه‌یه‌ (1970 _ 1975) مام جلال سكرتێری كۆمه‌ڵه‌كه‌ بوو، گه‌رچی له‌ڕووی فكری و نووسینه‌وه‌ كاریگه‌ری زۆری هه‌بوو، به‌ڵام به‌هۆی هه‌لومه‌رجی ئه‌وكاتانه‌وه‌ له‌ ڕێكخستنه‌كانی كۆمه‌ڵه‌وه‌ دووربوو، زۆربه‌ی كات له‌ هانده‌رانه‌وه‌ ئامۆژگاری ئه‌كردو نوسینی خۆی به‌ په‌روه‌رده‌كردنی ڕێزه‌كانی كۆمه‌ڵه‌ ئه‌نارد، ناوه‌ندی كۆمه‌ڵ و (شیهابی شێخ نوری) له‌نزیكه‌وه‌ كاره‌ ڕێكخراوه‌ییه‌كانیان ئه‌نجامئه‌دا.

 

ئه‌ندامه‌كانی سه‌ركردایه‌تی كۆمه‌ڵه‌ له‌ ساڵی 1970 دا له‌مانه‌ پێكهاتبوون:

شیهابی شێخ نوری _ سكرتێری كۆمیته‌ی سه‌ركردایه‌تی (له‌ ناوه‌وه‌ی وڵات)

محه‌مه‌د میرزا سه‌عید عه‌باس _ لێپرسراوی لێژنه‌ی به‌غدا

جه‌عفه‌ر عه‌بدولواحید _ لێپرسراوی لێژنه‌ی هه‌ولێر

فه‌ره‌یدون عه‌بدولقادر _ لێپرسراوی لێژنه‌ی كه‌ركوك

 

كۆمه‌ڵه‌ سودی له‌و كه‌شه‌ حه‌ماسیه‌ وه‌رگرت كه‌ له‌ دوای به‌یانامه‌ی ئازاری 1970 هاتبووه‌ كایه‌وه‌، لاوانیش ئه‌وكاته‌ سودیان له‌و ئاڕاسته‌یه‌ فكرییه‌ بینی كه‌ له‌ ناوچه‌كه‌دا وه‌ك ئاڕاسته‌یه‌كی ماركسی _ نه‌ته‌وه‌یی باوی هه‌بوو له‌ شه‌سته‌كان و حه‌فتاكاندا. وه‌ زۆر به‌ی ئه‌وانه‌ی په‌یوه‌ندییان به‌ كۆمه‌ڵه‌وه‌ ده‌كرد، خوینكاران و كرێكاران بوو.

 

كاركردنی رێكخراوه‌یی كۆمه‌ڵه‌ له‌م قۆناغه‌دا، له‌چاو ئه‌وه‌دا كه‌ ده‌یان هه‌زار كه‌س به‌شداربوون له‌ جوڵانه‌وه‌ی شۆڕشگێڕاندا زۆر كه‌م بوون، به‌ڵام له‌چاو هه‌لومه‌رجی ئه‌وسای كوردستاندا كه‌ (بیرو باوه‌ڕی ڕاستڕه‌و زاڵبوو به‌سه‌ر بیروبۆچونی خه‌ڵكی و داموده‌زگای پارتی و پاراستن ده‌ستی گرتبو به‌سه‌ر كوردستاندا) زۆرباش بوو.

 

ئه‌ندامانی كۆمه‌ڵه‌ له‌م قۆناغه‌دا به‌وپه‌ڕی ژیری و هۆشیاریه‌وه‌ كاریان ده‌كرد، به‌جۆرێكی ئه‌وتۆ كه‌ ناحه‌زو دوژمنه‌كانی كۆمه‌له‌ نه‌یانتوانی سه‌ره‌داوێكی ڕێكخستنه‌كه‌ی بدۆزنه‌وه‌، هه‌رچه‌نده‌ جاروبار هه‌ستیان به‌ بوونی ڕێكخراوێك ده‌كرد، به‌ڵام هیچ به‌ڵگه‌یه‌كیان له‌وباره‌یه‌وه‌ نه‌كه‌وته‌ ده‌ست.

 

له‌م قۆناغه‌دا كۆمه‌ڵه‌ ده‌یان ئه‌دامی په‌یداكردو پێیگه‌یاندن، رێكخستنی له‌ زۆربه‌ی شاره‌ گه‌وره‌كانی كوردستان و به‌غدا دامه‌زراندبوو. ته‌نانه‌ت له‌ناو هه‌ندێ له‌ ڕێكخراوه‌ دیموكراتیه‌كاندا وه‌ها جێگه‌ی خۆی كردبووه‌وه‌ كه‌ له‌ هه‌ڵبژاردنی ئازاددا ئه‌ندامه‌كانی كۆمه‌ڵه‌ ده‌رئه‌چون و ئیشیان ئه‌گرته‌ ده‌ست، به‌تایبه‌تی له‌ (یه‌كێتی قوتابیانی كوردستان) و له‌ (یه‌كێتی لاوان)دا. هه‌رچه‌نده‌ كه‌سانی ڕاستڕه‌وی ناو پارتی و پاراستن به‌توندی ئه‌چونه‌وه‌ به‌گژیاندا.

 

له‌ ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی شه‌ڕی كوردو حكومه‌تی عێراق له‌ (1974 _ 1975)دا، كۆمه‌ڵه‌ش كادره‌كانی خۆی نارده‌ ناو شۆرش و نه‌یتوانی له‌ ڕوداوه‌كانی كوردستان خۆی داببڕێت و به‌شداری جوڵانه‌وه‌كه‌ی كرد. ئاوات عبدالغفور له‌مباره‌یه‌وه‌ ده‌ڵێت "هه‌رچه‌ند بزوتنه‌وه‌ی ئه‌وكات (1974) له‌ڕووی فكرییه‌وه‌، زۆر جیاوازبوو له‌ فیكری كۆمه‌ڵه‌، بگره‌ پێچه‌وانه‌شی بووین خۆمان به‌ ئه‌لته‌رناتیڤیش ئه‌زانی ڕۆژێك له‌ڕۆژان خه‌بات بكه‌ین بۆ ئه‌وه‌ی سه‌ركردایه‌تی شۆرش بگرینه‌ ده‌ست. به‌ڵام له‌به‌رئه‌وی شه‌ڕ له‌لایه‌ن به‌عسه‌وه‌ ناڕه‌وایه‌و له‌ به‌رامبه‌ردا سه‌ركردایه‌تی بارزانیش ڕه‌وایه‌ و به‌رگریه‌ له‌ كوردستان. كۆمه‌ڵه‌ داوای له‌هه‌موو ئه‌ندام و پاڵیوراو و دۆسته‌كانی كرد كه‌ به‌شداری ئه‌و بزوتنه‌وه‌یه‌ بكه‌ن و له‌ڕێزی پێشه‌وه‌ش بن. به‌مپێیه‌ ئێمه‌ له‌ڕێزی پێشه‌وه‌ی شۆرش بووین و له‌ شه‌ڕێشدا ده‌یان ئه‌ندامی چاڵاكی كۆمه‌ڵه‌مان شه‌هیدبوون، هه‌ر بۆردومانی قه‌ڵادزێ و به‌ره‌كانی شه‌ڕو به‌رگری كه‌ به‌پێی ئاماری ئه‌وكاته‌مان ده‌گه‌نه‌ (40) شه‌هید".

 

نامه‌كه‌ی مام جه‌لال بۆ كۆمه‌ڵه‌:

له‌ نامه‌یه‌كی مام جه‌لال دا كه‌ سه‌ره‌تای ئازاری 1975 بۆ سه‌ركردایه‌تی كۆمه‌ڵه‌ی ناردبوو "داوای خه‌باتێكی بارتیزانی درێژخایه‌نی لێكردبوون و بیرۆكه‌ی دامه‌زراندنی ڕیكخراوێكی نیشتمانی فراوانیشی بۆ خستبونه‌ به‌رباس و لێكۆڵینه‌وه‌. ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ش به‌لای سه‌ركردایه‌تی كۆمه‌ڵه‌وه‌ پێشنیازێكی باشبوو كه‌ به‌گه‌رمی پێشوازی لێكرا چونكه‌ هه‌لومه‌رجه‌كه‌ زۆر له‌باربوو بۆ باسكردن و ئه‌نجامدانی كارێكی له‌مجۆره‌.

 

بۆ ئه‌نجامدانی ئه‌مكاره‌، (شیهاب شێخ نوری) و هه‌ڤاڵانی تری په‌یوه‌نییان به‌ (فه‌تاح ئاغا)وه‌ كردو داوای هاوكاری و پشتیوانیان لێكرد، به‌ڵام وه‌ڵامی (فه‌تاح ئاغا) ئه‌وه‌بوو كه‌ "بێ ڕه‌زامه‌ندی سه‌رۆك بارزانی ناتوانێت ئه‌وكاره‌ ئه‌نجامبدات". هه‌روه‌ها هه‌ر بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ سه‌ركردایه‌تی كۆمه‌ڵه‌ په‌یوه‌ندییان به‌ (عه‌لی عه‌سكه‌ری)شه‌وه‌ كرد تا قسه‌ له‌گه‌ڵ بارزانی بكات و لــــه‌گه‌ڵ ئیبراهیم ئه‌حمه‌دیش گفتوگۆ كرا تا هه‌وڵبدرێت به‌رگری بكرێت و سه‌نگه‌ری خه‌بات چۆڵنه‌كرێت، به‌ڵام بێسوود بوو. پاش ئاشكرابوون و سوربوونی سه‌ركردایه‌تی (پدك) له‌سه‌ر قبوڵكردنی واقعی هه‌ره‌سهێنان و ئاشبه‌تاڵ كردن، سه‌ركردایه‌تی كۆمه‌ڵه‌ بێئومێد بوون، بۆ باسكردنی هه‌لومه‌رجی پڕ له‌ مه‌ترسی تازه‌ی جوڵانه‌وه‌ی كورد، بۆ بیركردنه‌وه‌ له‌ باشترین شێوه‌و كاتی درێژه‌دان به‌ به‌رگری، بۆ دانانی رێوشوێنی تاكتیكی دروست بڕیاری كۆبوونه‌وه‌یه‌كی فراوانی كادره‌كانیان دا. بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ هه‌موویان چوونه‌ گوندی (كێلو) له‌ ڕۆژئاوای پێنجوێن. ماوه‌ی دوو ڕۆژ كۆبوونه‌وه‌ به‌مه‌به‌ستی ڕێكخستنی كاری ئاینده‌، دوای ڕاوێژێكی زۆر بڕیاریاندا هه‌موویان بگه‌ڕێنه‌وه‌ عێراق و ڕێگا نه‌ده‌ن ئه‌ندام و لایه‌نگرانی كۆمه‌ڵه‌ بچنه‌ ئێران، چونكه‌ مه‌یدانی خه‌بات ته‌نها سه‌ر گۆڕه‌پانی نیشتمان و ناو میللـه‌ته‌ چونه‌ ئێران و ئه‌وروپا دابڕانه‌ له‌ جه‌ماوه‌رو خۆ دزینه‌وه‌یه‌ له‌ خه‌بات. له‌ دوای ئه‌م كۆبوونه‌وه‌یه‌، كادرانی كۆمه‌ڵه‌ ده‌ستیان كرد به‌ كۆكردنه‌وه‌ی چه‌ك و شاردنه‌وه‌یان، داوا له‌هه‌موو ئه‌ندامان كرا كه‌ هه‌رچی ده‌زگای چاپ و چه‌كیان بۆ په‌یدا ئه‌كرێ له‌شوێنی ئه‌مین بیشارنه‌وه‌.

 

له‌نێوان 27/3_ 5/4/1975 دا زۆربه‌ی كادرو ڕێكخستنه‌كانی كۆمه‌ڵه‌ له‌ شاخ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ شاره‌كان. سه‌رله‌نوێ ڕێكخستنه‌كان له‌گه‌ڵ هه‌لومه‌رجی نوێدا داڕێژرانه‌وه‌، حسابی پاراستنی نهێنیه‌كان، پاراستنی كۆمه‌ڵه‌ له‌ یه‌كترو ناسینی ماوه‌ی ڕبردووی له‌ شاخ و له‌ یه‌ك جیاكردنه‌وه‌ی ئه‌و ڕێكخستنانه‌ی كه‌ ئه‌بوو له‌ هه‌ڵگیرسانه‌وه‌ی شوڕشدا له‌ شاره‌كاندا كاربكه‌ن له‌ وانه‌ی كه‌ نیازبوو بۆ كاری هه‌ڵسانه‌وه‌ی جوڵانه‌وه‌ی چه‌كدارو بۆ مه‌فره‌زه‌ سه‌ره‌تایه‌كان و گه‌شه‌پێدانیان سودیان ئه‌بێ، هه‌ردووكیان له‌یه‌ك جیابكرینه‌وه‌.

 

كۆمه‌ڵه‌ له‌و بارودۆخه‌ سه‌خت و دژواره‌ی دوای هه‌ره‌س سورتر بوو له‌سه‌ر به‌گژاچوون و به‌رگریكردن له‌ شاڵاوی نامرۆڤانه‌ی ڕژێمی عێراق، ده‌ستیكرد به‌ خۆئاماده‌كردن و نه‌خشه‌كێشان بۆ هه‌ڵگیرساندنی ئاگری شۆڕش. سه‌رباری كه‌م ئه‌زموونی، كۆمه‌ڵه‌ بارودۆخی هه‌ڵسه‌نگاندو په‌ره‌ی به‌ خه‌بات دا. زیاتر كه‌وته‌ چالاكی نواندن و خۆی له‌به‌رگری كوردستان دوور نه‌خسته‌وه‌، هه‌ر له‌سه‌ر پێشنیازی شیهاب شیخ نوری سه‌ركردایه‌تی كۆمه‌ڵه‌ له‌هه‌مانكاتدا بڕیاریدا نه‌خشه‌ی هه‌ڵگیرساندنه‌وه‌ی شۆڕش ده‌ستپێبكاته‌وه‌و له‌هه‌مانكاتدا: پڕۆژه‌كه‌ی (مام جه‌لال) سه‌باره‌ت به‌ دامه‌زراندنی ڕیكخراوێكی نیشتمانی فراوان قسه‌ی لێبكرێت و كاری پێبكه‌ن. مه‌فره‌زه‌كان دیاریبكرێن بۆ ئه‌و ناوچانه‌ی كه‌ له‌توانادایه‌، بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ پێشنیازكرا كه‌ (عه‌لی بچكۆل، عبدالرزاق سێگردكانی، بێستون، غه‌ریب سه‌عید، عه‌لی ساڵح. حه‌مید پۆلیس و عه‌لی مغاویر) بۆ ناوچه‌كانی قه‌ڵا سێوكه‌و به‌ری كۆیه‌و (سیروان تاڵه‌بانی) بۆ به‌ری قه‌راغ و قسه‌ش له‌گه‌ڵ (تاهیر عه‌لی والی به‌گ) بكرێ بۆ شه‌مێران و ڕێكخراوی هه‌ڵه‌بجه‌ش مه‌فره‌زه‌ی هه‌ورامان و سلێمانی و هی شارباژێر دیاری بكه‌ن. له‌هه‌مانكاتدا سه‌ركردایه‌تی كۆمه‌ڵه‌ (فه‌ره‌یدون عبدالقادر)ی ڕاسپارد كه‌ سه‌فه‌ری ده‌ره‌وه‌ بكات، به‌مه‌به‌ستی په‌یوه‌ندیكردن له‌گه‌ڵ مام جلالدا كه‌ پێشتریش (شازاد سائیب) سه‌ردانی كرد بوو بیروڕاكانی ناوه‌وه‌ی بۆ بردبوون و بیروڕای ده‌ره‌وه‌شی بۆ ناوه‌وه‌ هێنابوه‌وه‌.

 

له‌ ته‌مموزی 1975 (فه‌ره‌یدون عبدالقادر) سه‌فه‌ری كردو رۆژی 14/8/1975 له‌ به‌رلینی ڕۆژئاوادا چاوی به‌ مام جه‌لال ده‌كه‌وێت و نامه‌ی سه‌ركردایه‌تی كۆمه‌ڵه‌ی پێده‌گه‌یه‌نێت و بیروڕاكانی سه‌ركردایه‌تی كۆمه‌ڵه‌ له‌مه‌ڕ دامه‌زراندن و پێكهاته‌ی (ی.ن.ك) و ده‌ستكردنه‌وه‌ی به‌خه‌باتی چه‌كدارانه‌ بۆ مام جه‌لال باسده‌كات، هه‌ردوو لایه‌ن له‌ كێشه‌و گیروگرفته‌كانی ناوه‌وه‌ ده‌دوێن.

 

مام جه‌لال داوای باسكردنی بیروڕاو ئامۆژگاری خۆی له‌سه‌ر چۆنیه‌تی ده‌ستپێكردن و په‌ره‌پێدانی مه‌فره‌زه‌كان و گه‌شه‌كردنیان ڕای خۆی به‌مجۆره‌ ده‌ربڕی:

*كۆمه‌ڵه‌ به‌نهێنی داینه‌مۆی (ی.ن.ك) ئه‌بێ و كارتێئه‌كات.

*سه‌ركردایه‌تی (ی.ن.ك ) له‌ ناوه‌وه‌ی وڵات له‌ (علی عسكری، عمر ده‌بابه‌، شازاد سائیب، رسوڵ مامه‌ندو ناوه‌ندی كۆمه‌ڵه‌) پێكبێت.

*په‌یوه‌ندی بكرێ به‌ كادیره‌ سه‌ربازه‌كان و فه‌رمانده‌كانی پێشمه‌رگه‌ی پێشووه‌وه‌، به‌مه‌به‌ستی ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی خه‌باتی چه‌كدارانه‌ی دژ به‌ رژێمی به‌عس ڕێكبخرێن.

*به‌هیچ شێوه‌یه‌ك كوردستانی عێراق جێنه‌هێڵن ته‌نها له‌كاتی زۆر زه‌رورو ناچاریدا نه‌بێت.

 

به‌ڵام دوای ئه‌وه‌ی (فه‌ره‌یدون عبدالقادر) ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ عێراق بۆ لای هاوه‌ڵانی، شاڵاوی ده‌سگیركردنی سه‌ركردایه‌تی و رێكخستنه‌كانی كۆمه‌ڵه‌ ده‌ستیپێكردبوو، بڕیاری گرتنی هه‌موو سه‌ركردایه‌تی كۆمه‌ڵه‌ش ده‌رچوبوو، (فه‌ره‌یدون عبدالقادر) به‌هۆی شێخ سالاری حه‌فیده‌وه‌، هه‌واڵ بۆ (علی عسكری) ده‌نێرێت و (جعفر عبدالواحید)یش ڕاده‌سپێرێ كه‌ قسه‌ له‌گه‌ڵ (د.خالد سعید) بكات سه‌باره‌ت به‌ (ی.ن.ك). به‌ڵام هه‌لومه‌رجی ڕاونان و گرتنی ئه‌ندامانی كۆمه‌ڵه‌و سه‌ركردایه‌تیه‌كه‌ی بواری ئه‌وه‌ی نه‌دا ئیشه‌كان جێبه‌جێ بكرێ.

 

له‌ ئه‌یلولی 1975 ڕێكخستنه‌كانی كۆمه‌ڵه‌ ئاشكرابوون، به‌هۆی ڕێكخراوی بزوتنه‌وه‌ی سۆسیالیستی عه‌ره‌بییه‌وه‌ (الحركه‌ الاشتراكیه‌ العربیه‌) كه‌ په‌یوه‌ندی توندوتۆڵی له‌گه‌ڵ (ی.ن.ك)دا هه‌بوو، یه‌كێ له‌ ئه‌ندامه‌كانی ئه‌م ڕێكخراوه‌ له‌لایه‌ن حكومه‌تی عێراقه‌وه‌ ده‌گیرێ و ئیعتراف له‌سه‌ر ڕێكخستنه‌كانی كۆمه‌ڵه‌ ده‌كات. سه‌ره‌تا (ئه‌نوه‌ر زۆراب) ده‌سگیرده‌كرێ و له‌ ماڵه‌كه‌یدا ده‌مانچه‌یه‌ك و چه‌ندین به‌یان و به‌ڵگه‌نامه‌و ناوی هه‌ندێ له‌ هاوڕێكانیشی ده‌كه‌وێته‌ ده‌ست به‌عس. ئیتر له‌مه‌وه‌ ڕژێمی به‌عس شاڵاوێكی گرتن و راونانی ده‌ستپێكرد له‌ شاره‌كانی كوردستان و به‌غدا. له‌ شاری به‌غدا "ئه‌نوه‌ر زۆراب، جه‌بار فه‌رمان، سه‌عدون فه‌یلی، دارۆی شێخ نوری، ئه‌نوه‌ر حه‌سه‌ن، خدر سه‌وز، محمد میرزا سعیدو سه‌لام برزۆ" ده‌ستگیركران. له‌ شاری سلیمانیش "ئاسۆی شیخ نوری، علی بچكۆڵ، عوسمان نانه‌وا، مامۆستا حسێن ڕه‌زا، كه‌مال علی، فاروق ئه‌حمد، د.جمیل، كاكه‌ حه‌مه‌ی عه‌تیه‌، نورالدین فتاح، جه‌میل و علی مراد" ده‌سگیركران، كه‌ ئه‌م شاڵاوه‌ ده‌ستپێده‌كات، هه‌ڤاڵانی تر به‌نیازی خۆده‌ربازكردن له‌و شاڵاوی گرتنه‌ی ڕژێم ده‌ستیپێكردبوو ڕۆژی 23/9/1975 به‌ره‌و ئێران ده‌كه‌ونه‌رێ، تا له‌وێشه‌وه‌ به‌ره‌و سوریا بڕۆن كه‌ پێكهاتبوون له‌ (شیهاب شێخ نوری، جعفر واحید، فریدون عبدالقادر، عمری سید علی، عه‌لی بچكۆڵ) به‌ڵام ئه‌مانه‌ له‌ ئێران ئاشكراده‌بن و ده‌گیرێن، هه‌روه‌ها ده‌وڵه‌تی ئێران له‌ تشرینی دووه‌می هه‌مان ساڵدا دوو كه‌سی تری له‌ سه‌ركرده‌كانی كۆمه‌ڵه‌ گرتبوو كه‌بكرینه‌وه‌. ئه‌رسه‌لان بایزو ئاوات عبدالغفور) بوون. ئێران به‌پێی رێككه‌وتنی جه‌زائیر كه‌ له‌گه‌ڵ عێراقدا ئیمزای كردبوو.

 

له‌ سێداره‌ شه‌هید شیهاب و هاوڕیانی كۆمه‌ڵه‌

له‌ڕۆژی 1/1/1976 هه‌موو ئه‌و كه‌سانه‌ی ته‌سلیم به‌ ده‌وڵه‌تی عیراق كرده‌وه‌، ده‌وڵه‌تی عیراقیش له‌ دادگایه‌كی روكه‌شدا له‌ 11/7/1976 بڕیاری له‌سێداره‌دانی سێ سه‌ركرده‌ی كۆمه‌ڵه‌ی دا كه‌ بریتیبوون له‌ (شیهاب شێخ نوری، جعفر عبدالواحید و ئه‌نوه‌ر زۆراب). هه‌ڤاڵانی تریش هه‌ریه‌كه‌یان به‌ 6 ساڵ زیندانی حوكمدران. ده‌سگیركردنی سه‌ركردایه‌تی كۆمه‌ڵه‌ له‌لایه‌ن رژێمی به‌عسه‌وه‌ به‌ كاره‌ساتێكی گه‌وره‌ ده‌ژمێردرێت له‌ مێژووی كۆمه‌ڵه‌دا. به‌تایبه‌تی له‌و كات و ساته‌ ناسكه‌دا كه‌ چاره‌نووسی كورد نادیار بوو. چونكه‌ تا ڕاده‌یه‌ك بوو به‌هۆی پچڕان و له‌به‌ریه‌ك ترازاندنی ڕیزه‌كانی ڕێكخستن بۆ ماوه‌یه‌كی دیاریكراو. له‌ ئه‌نجامدا ڕیزه‌كانی ڕێكخستن په‌شێوییه‌كی زۆریان تێكه‌وت و كۆمیته‌كان له‌یه‌ك دابڕان و به‌شێكی ئه‌ندامان له‌ یه‌كتری بزربوون.

 

هه‌وڵه‌كانی شاسوار جه‌لال ناسراو به‌ كاك ئارام بۆ رێكخستنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵه‌ چی بوو؟

له‌م بارودۆخه‌ سامناكه‌دا، بۆ هه‌ڵسانه‌وه‌ی ڕێكخراوه‌كه‌و ئاساییكردنه‌وه‌ی بارودۆخی ڕێكخستنه‌كانی كۆمه‌ڵه‌، شاسوار جه‌لال (كاك ئارام) كه‌ نه‌ ئه‌ندامی سه‌ركردایه‌تی كۆمه‌ڵه‌ بوو، نه‌ له‌لای سه‌ركردایه‌تیه‌وه‌ ڕاسپێردرابوو، چووه‌ مه‌یدانی خه‌باته‌وه‌و ده‌ستپێشخه‌ریه‌كی گرنگ و كاریگه‌ری كرد، ئه‌وه‌ی كه‌ سه‌ركردایه‌تی كۆمه‌ڵه‌ به‌ ڕێكخراوێكی ڕێكوپێك ئه‌بوو ئه‌نجامی بدایه‌ ئه‌م به‌ ڕێكخراوێكی لێدراو و له‌ت و په‌ت كه‌وته‌ جێبه‌جێكردنی، ته‌قه‌لاكانی كاك ئارام به‌ كۆمیته‌و ڕێكخراو و شانه‌كانی كۆمه‌ڵه‌وه‌ به‌رده‌وامبوو، ئه‌وه‌نده‌ی بۆی دۆزرانه‌وه‌و بۆی به‌یه‌كه‌وه‌ گرێدرانه‌وه‌ كۆیكردنه‌وه‌و ڕێكیخستن.

 

كۆمیته‌ی هه‌رێمه‌كان و رۆڵیان

ئه‌و سه‌رده‌مه‌ هه‌رشارێكی گه‌وره‌ لیژنه‌یه‌كی هه‌بوو به‌ناوی كۆمیته‌ی هه‌رێمه‌وه‌، له‌ نوێنه‌رایه‌تی هه‌ر كۆمیته‌یه‌ك لیژنه‌یه‌ك پێكهێنرا به‌ناوی كۆمیته‌ی هه‌رێمه‌كانه‌وه‌. ئه‌م كۆمیته‌یه‌ش له‌مانه‌ پێكهاتبوو:

1-شاسوار جه‌لال (ئارام)

2-نجم الدین عزیز (سالار)

3- ئازاد هه‌ورامی (عادل)

4-حكمه‌ت محمد كریم (مه‌لا به‌ختیار)

5-عبدالرزاق محمد سێگردكانی.

 

ئه‌م كۆمیته‌یه‌ ڕۆڵێكی مێژوویی گرنگی بینی و كه‌وته‌ ڕێكخستنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵه‌و سازدانی پێشمه‌رگه‌و ئاماده‌كردنی مه‌فره‌زه‌ی چه‌كدار. به‌ڵام كۆمیته‌ی هه‌رێمه‌كان سه‌ركردایه‌تیه‌كی كاتی و لاواز بوو، چونكه‌ ئه‌ندامه‌كانی جگه‌ له‌ (ئارام) ئه‌وانی دیكه‌یان له‌ڕووی ته‌مه‌ن و كاری سیاسی و سه‌ربازییه‌وه‌ گه‌نج و كه‌م ئه‌زمون بوون و له‌ئاستی پێویستیه‌كانی جوڵانه‌وه‌ی گه‌لی كوردو گه‌شه‌پێدانی كۆمه‌ڵه‌و پێكهێنانی داموده‌زگای پێویستی شۆڕشدا نه‌بوون، بۆیه‌ تا ماوه‌یه‌كی درێژخایه‌ن نه‌یانتوانی باوه‌ڕو متمانه‌ی به‌شی زۆری ئه‌ندامه‌كانی كۆمه‌ڵه‌و جه‌ماوه‌ری كورد به‌ده‌ستبێنن، به‌تایبه‌تی له‌وكاته‌دا كه‌ ئیدی كۆمه‌ڵه‌ كه‌وتبووه‌ خه‌باتی چه‌كداری سیاسی ئاشكرا به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا كۆمیته‌ی هه‌رێمه‌كان چه‌ند كارێكی گرنگیان ئه‌نجامدا:

 

1-ئه‌ندامه‌كانی كۆمه‌ڵه‌یان رێكخسته‌وه‌و له‌گه‌ڵ زۆری ئه‌وانه‌ی خۆیان شاردبۆوه‌و ئه‌وانه‌ی ئاشكرا نه‌بوو بوون، پێوه‌ندییان دروستكردو هه‌موو ئه‌و شانه‌و هێڵانه‌یان پێكه‌وه‌ گرێدایه‌وه‌ كه‌ مابوون و كۆمیته‌یان له‌ شاره‌كاندا دامه‌زرانده‌وه‌و كه‌وتنه‌ ڕاكێشانی تێكۆشه‌رانی تازه‌.

2-پێوه‌ندیان له‌گه‌ڵ چه‌ندین ئه‌فسه‌ری شۆڕشگێڕو كادری پێشمه‌رگایه‌تی دروستكردو داوایان لێكردبوون خۆیان ئاماده‌بكه‌ن بۆ چوونه‌ شاخ.

3-پێوه‌ندییان له‌گه‌ڵ ده‌سته‌ی دامه‌زرێنه‌ری (ی.ن.ك) له‌ ده‌ره‌وه‌و به‌تایبه‌تی له‌گه‌ڵ مام جه‌لال دروستكرد. جگه‌ له‌ ئه‌ندامانی كۆمیته‌ی هه‌رێمه‌كان، چه‌ند كه‌سێكی تریش هاوكاری زۆرو كاریگه‌ریان كردبوون بۆ به‌جێهێنانی ئه‌ركه‌كانیان له‌وانه‌: جه‌مالی علی مه‌عروف (جه‌ماله‌ ڕه‌ش) و ابراهیم ئه‌حمه‌د هه‌ریه‌كه‌ی جارێك چوون بۆ سوریاو نامه‌ی كۆمه‌ڵه‌یان بردبوو بۆ ده‌سته‌ی دامه‌زرێنه‌رو (عوسمانی مام برایم)یش چه‌ندجارێك چوو بۆ عه‌ممان. له‌وماوه‌یه‌دا (كاك ئارام) ژماره‌یه‌ك له‌ به‌یاننامه‌و بڵاوكراوه‌ی ده‌ركرد، له‌وانه‌ (په‌یڕه‌وی ناوخۆی ده‌سته‌ی چه‌كداره‌كان).

 

رۆژی 31-1-1978 رۆژێكی ناهه‌موار بوو له‌مێژووی یه‌كێتیدا، چونكه‌ كاك ئارامی سه‌ركرده‌ی كۆمه‌ڵه‌و یه‌كێتی له‌گوندی ته‌نگیسه‌ر به‌ده‌ستی چه‌ند خۆفرۆشێك شه‌هیدبوو، شه‌هیدبوونی كاك ئارام نه‌ك هه‌ر خه‌مێكی گه‌وره‌ی بۆ هاوڕێ و هه‌ڤاڵانی جێهێشت، به‌ڵكو بۆشاییه‌كی گه‌وره‌ی له‌ژیانی رێكخراوه‌یی یه‌كێتیدا بۆ ماوه‌یه‌كی زۆر دروستكرد.

 

له‌دوای ئه‌ویش كاك نه‌وشیروان مسته‌فا ده‌بێته‌ سكرتێری كۆمه‌ڵه‌و هه‌م جێگری سكرتێری گشتیی یه‌كێتیی نیشتمانی كوردستان ده‌بێت. به‌ باره‌كه‌ی تریشیدا ژیانی پێشمه‌رگایه‌تی و خه‌باتی چه‌كداری نه‌وشیروان مسته‌فا به‌مجۆره‌ به‌ته‌واوه‌تی ده‌ستپێده‌كات. تا كۆتای كۆمه‌ڵه‌ رۆڵی گه‌وره‌و گرنگی گیڕاوه‌ له‌ به‌هیزبوونی كۆمه‌ڵه‌و له‌ماوه‌ی ساڵانی هه‌شتاكاندا، كۆمه‌ڵه‌ هیزی یه‌كه‌می ناو یه‌كێتی نیشتیمانی كوردستان بوو كه‌ هه‌زاران پێشمه‌رگه‌ی تێدا كۆبووبووه‌. كاك نه‌وشیروان له‌كتێبی خولانه‌ له‌ناو بازنه‌ ده‌ڵێت به‌فیعلی یه‌كێتی هێزی یه‌كه‌می سه‌رساحه‌ی كوردستان بووه‌ تاوه‌كو هه‌ڵمه‌ته‌كانی ئه‌نفال، چونكه‌ چالاكییه‌كانی زۆربه‌ی ناوچه‌كانی ده‌گرته‌وه‌.

 

بزوتنه‌وه‌ی سۆسیالیستی كوردستان

بیرۆكه‌ی دامه‌زراندنی بزوتنه‌وه‌ی سۆسیالیستی كوردستان له‌ ئه‌نجامی زنجیره‌یه‌ك كۆبوونه‌وه‌ی به‌شێك له‌ كادرو سه‌ركرده‌كان و شۆڕشی ئه‌یلول سه‌ریهه‌ڵدا، كه‌ له‌ دوای هه‌ره‌سی 1975 په‌نایان بردبوه‌به‌ر ئێران. یه‌كه‌مین كۆبونه‌وه‌ی ئه‌و تێكۆشه‌رانه‌ له‌ نیسانی 1975 دا له‌ ورمێ له‌ ماڵی (عومه‌ر ده‌بابه‌) به‌سترا. به‌شداربوانی پێكهاتبوون له‌ (علی عه‌سكه‌ری، د.خالید سعید، علی هه‌ژار، ئبراهیم ئه‌حمد، كاردۆ گه‌ڵاڵی، جه‌مال ئاغا، ره‌سول مامه‌ند، مه‌لا ناسیح، عومه‌ر ده‌بابه‌، عبدالرحمن گۆمه‌شینی، مولازم تاهیری علی والی، سه‌لیم ئاغۆك و كمال محی الدین و...) له‌و كۆبونه‌وه‌یه‌دا بڕیار له‌سه‌ر ئه‌م خاڵانه‌ی خواره‌وه‌ درا:

 

1-كۆبونه‌وه‌كه‌ گه‌یشته‌ ئه‌و ده‌رئه‌نجامه‌ی كه‌ له‌ چوارچێوه‌ی خه‌باتی سیاسیدا دژ به‌ ڕژێمی ده‌سه‌ڵاتداری به‌غدا كاربكه‌ن.

دوای هه‌ره‌سی شۆڕشی ئه‌یلول و به‌پێی ڕێككه‌وتننامه‌ی جه‌زائیر شای ئێران ڕێگه‌ی به‌ په‌نابه‌ره‌ كورده‌كان نه‌ئه‌دا كه‌ به‌هیچ شێوه‌یه‌ك چالاكی سیاسی دژی ڕژێمی به‌عس ئه‌نجامبده‌ن. له‌به‌رئه‌وه‌ زۆربه‌ی به‌ژداربووان بڕیاریاندا سود له‌ لێبوردنی عێراق وه‌ربگرن و بگه‌ڕێنه‌وه‌ وڵات و له‌وێ چالاكیه‌كانیان ئه‌نجامبده‌ن. هه‌ربۆیه‌ زۆربه‌یان گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ عێراق.

 

2-پاش هه‌ڵسه‌نگاندنی بارودۆخی ئه‌وكاته‌ی كوردستان، بیرو بۆچونی جیاجیا له‌ناو ئه‌و كۆبونه‌وه‌یه‌دا هه‌بوو.

زۆربه‌یان پێیان وابوو كه‌ ده‌بوو به‌زووترین كات حزبێك له‌ كوردستان دروستبكرێ، ئه‌و زۆربه‌یه‌ پێیان وابوو كه‌ "دوای هه‌ره‌سهێنانی شۆڕش، سه‌ركردایه‌تی پارتی دیموكراتی كوردستان به‌ته‌واوی ڕوخاو مه‌یدانی خه‌باتی چۆڵكردو سه‌ركرده‌كانی هه‌ڵاتن و میللـه‌تیان به‌جێهێشت. بێ ئه‌وه‌ی ھیچ ڕێگه‌یه‌كیان بۆ دیاریكردبێت، به‌تایبه‌تی له‌وكاته‌ ناسكه‌و پڕمه‌ترسیه‌دا كه‌ كورد زیاتر پێویستی به‌ كۆكردنه‌وه‌و ڕاستكردنه‌وه‌و ڕابه‌ری هه‌بوو.

 

3-ئه‌م تێكۆشه‌رانه‌ به‌ هه‌ڵسه‌نگاندنی ڕه‌وشی خه‌باتی ڕابردوو گه‌یشتبوونه‌ ئه‌و ئه‌نجامه‌ی "سه‌ركردایه‌تیه‌كه‌ی ئه‌وسای شۆڕشی كورد له‌دوای ڕێكه‌وتنه‌ شومه‌كه‌ی جه‌زائیر له‌نێوان عێراق و ئێراندا ده‌رئه‌كه‌وێت نه‌ك هه‌ر نه‌یتوانیبوو ڕابه‌ری خه‌باتی چه‌كدارانه‌ی گه‌لی كورد بكات و بڕیار له‌سه‌ر به‌رگریكردن بدات، بگره‌ نه‌شیهێشت پێشمه‌رگه‌ شۆڕشگێڕه‌كان به‌رهه‌ڵستی ئه‌و هه‌لومه‌رجه‌ بكه‌ن، خۆیان ڕێكخه‌ن له‌پێناو ڕزگاری كوردستان و به‌دیهێنانی ئاواته‌كانی گه‌لی كورددا" هه‌ر بۆیه‌ پێیانوابوو سه‌ركردایه‌تی بارزانی به‌و ڕێبازه‌ سیاسیه‌ چه‌وته‌ی كه‌ له‌چه‌ند ساڵی ڕابردوودا ڕێڕه‌وی ده‌كرد، جوڵانه‌وه‌ی كوردی توشی هه‌ڵدێر كردبوو، له‌هه‌مانكاتدا ڕێكخستنه‌وه‌ی پارتی له‌سه‌ر بنچینه‌یه‌كی پێشكه‌وتووخواز، به‌ دۆستایه‌تیكردنی له‌گه‌ڵ به‌عس و به‌ژداریكردنی له‌ داموده‌زگا ئۆتۆنۆمیه‌كانیدا، ئه‌كرێ هه‌ندێ له‌ ده‌سكه‌وته‌كانی كورد بپارێزێ. خاوه‌نی ئه‌م بۆچوونانه‌ بیانویان بۆ ئه‌و بیروڕایانه‌یان ده‌دۆزیه‌وه‌، بێ خه‌به‌ر له‌وه‌ی كه‌ حوكمه‌تی عیراق رازی نه‌بوو له‌گه‌ڵ مه‌كته‌بی سیاسی پارتی دانوستاندن بكات پاش ڕێككه‌وتننامه‌ی جه‌زائیر. ژماره‌یه‌كی زۆر له‌و كادیرانه‌ كه‌ پاش هه‌ره‌س گه‌ڕابوونه‌وه‌ عێراق، هه‌ندێكیان دوورخرابوونه‌وه‌ بۆ خواروی عێراق، وه‌ هه‌ندێكیشیان له‌ شاره‌كانی كوردستان بوون. له‌وانه‌: د.خالید سعیدو سه‌عدی عه‌زیز له‌ (به‌غدا) بوون، عومه‌ر ده‌بابه‌و سه‌ید كاكه‌ له‌ ڕومادی بوون، علی عه‌سكه‌ری له‌ (رفاعی) و تاهیری عه‌لی والی له‌ (عه‌ماره‌) بوو. ئه‌م تێكۆشه‌رانه‌ له‌ هاوینی 1976 دا پاش ئه‌وه‌ی هه‌ندێ پێوه‌ندیان له‌گه‌ڵ یه‌كتریدا به‌ست و دانیشتن و لێكدانه‌وه‌ی هه‌لومه‌رجی ئه‌وكاته‌ی كوردستانیان خسته‌ به‌رباس و لێكۆڵینه‌وه‌. به‌ده‌ستپێشخه‌ری (سه‌یدا ساڵح یوسفی) و به‌ژداری ژماره‌یه‌ك له‌ كادرو سه‌ركرده‌ی هه‌ردوو باڵه‌كه‌ی پارتی دیموكراتی كوردستان، (بزوتنه‌وه‌ی سۆسیالستی دیموكراتی كوردستان)یان دامه‌زراندو یه‌كه‌م به‌یانی له‌ ئابی ساڵی 1976 دا ڕاگه‌یاند. (2) ده‌سته‌ی دامه‌زرێنه‌ری (بزوتنه‌وه‌) سه‌ره‌تا پێكهاتبوو له‌:

1-سه‌یدا ساڵح یوسفی

2-عه‌لی عه‌سكه‌ری

3-د.خالید سعید

4-ملازم تاهیر علی والی به‌گ

5-سعدی عه‌زیز (سعدی گچكه‌)

6-عومه‌ر مسته‌فا (عومه‌ر ده‌بابه‌)

7-رسوڵ مامه‌ند

8-علی عبدالله‌ علی (علی هه‌ژار)

9-عارب عبدالقهار (كاردۆ گه‌ڵاڵی)

10-مه‌لا ناسح ئیسماعیل ئه‌حمه‌د یه‌كه‌م به‌یانی دامه‌زرێنه‌ری بزوتنه‌وه‌ له‌ڕێی (كه‌ریمی حیسامی)ه‌وه‌ له‌ (به‌یروت) چاپكرا.

 

بزوتنه‌وه‌ی سۆسیالیستی دیموكراتی كوردستان، وه‌ك له‌ به‌یانی دامه‌زراندنیدا هاتووه‌: "بزوتنه‌وه‌ی كرێكارو جوتیارو شۆڕشگێڕه‌كانی كوردستانه‌ له‌سه‌ر ڕێبازی پێشكه‌ووتوانه‌، عیلمیانه‌ خه‌بات ئه‌كات بۆ گه‌یاندنی كورد به‌ مافی چاره‌نووس... هه‌روه‌ها به‌ پێی بڵاوكراوه‌كان، بزوتنه‌وه‌ ڕێكخراوێكی چه‌پی دیموكراتی شۆڕشگێره‌و باوه‌ڕی به‌ ماركسیزم و سۆسیالیزمی زانستی و دادپه‌روه‌ری كۆمه‌ڵایه‌تی و مافی چاره‌ی خۆنوسین و گرێدانی خه‌باتی نه‌ته‌وایه‌تی و خه‌باتی چینایه‌تی كۆمه‌ڵایه‌تی هه‌یه‌. بزوتنه‌وه‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا وه‌ك ڕێكخراوێكی پێشكه‌وتووخوازی شۆڕشگێڕ هاته‌ مه‌یدان بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌ركێكی قورس و گران جێبه‌جێ بكات، كه‌ بریتیبوو له‌ یه‌كخستنی ڕیزه‌ په‌رش و بڵاوه‌كانی بزووتنه‌وه‌ی رزگاریخوازی گه‌لی كوردو چه‌سپاندنی رێبازێكی پێشكه‌وتوخوازو دیموكراسی له‌ شۆڕشداو دامه‌زراندنه‌وه‌ی پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ هێزه‌ نیشتمانی و دیموكراتیه‌كانی كوردستان و عێراق و ناوچه‌كه‌و جیهاندا.

 

هه‌روه‌ك له‌ یه‌كه‌م به‌یاندا هاتووه‌: "بزوتنه‌وه‌ تێئه‌كۆشێ له‌پێناوی یه‌كگرتنی هه‌موو ڕێكخراوو هێزه‌ نیشتمانیه‌ پێشكه‌وتوخوازه‌كانی كوردستان له‌ به‌ره‌یه‌كی كوردستاندا، تێده‌كۆشێ له‌پێناوی به‌هێزكردنی پێوه‌ندی دۆستانه‌ له‌گه‌ل هێزه‌ نیشتمانیه‌ پێشكه‌وتوخوازه‌كانی عێراق و پێكهێنانی به‌ره‌یه‌كی نیشتمانی ڕاسته‌قینه‌ بۆ ده‌سته‌به‌ركردنی مافه‌كانی گه‌لی عێراق و به‌ستنی پێوه‌ندی هاوكاری له‌گه‌ڵ حزب و هێزه‌ نیشتمانییه‌ پێشكه‌وتوخوازه‌كانی عه‌ره‌ب له‌ژێر بناغه‌ی مافی چاره‌نووسی گه‌لانی ژێرده‌سته‌و به‌هێزكردنی پێوه‌ندی هاوكاری له‌گه‌ڵ به‌ره‌ی سۆسیالست بۆ پشتگیری خه‌باتی گه‌لانی ژێر ده‌سته‌ی دنیا". به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، به‌رله‌وه‌ی (بزوتنه‌وه‌) به‌یانی دامه‌زراندنی خۆی ڕابگه‌یه‌نێ، له‌ ئه‌یلولی 1975 دا مام جه‌لال له‌ڕێگه‌ی (فه‌ره‌یدون عبدالقادر)ه‌وه‌ پێوه‌ندی به‌ عه‌لی عه‌سكه‌ری و عومه‌ر ده‌بابه‌و د.خالید سعیده‌وه‌ كردبوو. به‌ڵام له‌به‌رئه‌وه‌ی له‌وكاته‌دا سه‌ركردایه‌تی كۆمه‌ڵه‌ تووشی شاڵاوی گرتن و ڕاوه‌دوونان iاتن، وه‌ك پێویست نه‌توانرا كاره‌كان جێبه‌جێ بكرێن. له‌ 8ی ئابی 1976دا كۆمه‌ڵێك له‌سه‌ركرده‌و كه‌سایه‌تیه‌ ناسراوه‌كان وه‌ك: (د.خالید سعید، عه‌لی عه‌سكه‌ری، عمر ده‌بابه‌، سه‌ید كاكه‌، سعدی عزیز، تاهیری علی والی)، له‌سه‌ر داوای مام جه‌لال و ده‌سته‌ی دامه‌زرێنه‌ری (ی.ن.ك) شوێنه‌كانی خۆیان به‌نiێنی به‌جێهێشت و به‌ره‌و چیای قه‌ندیل كه‌وتنه‌ڕێ بۆ دۆزینه‌وه‌و ڕێكخستنه‌وه‌و ئاماده‌كردنی ده‌سته‌ی چه‌كدارو له‌ شاخه‌كانی كوردستاندا شۆڕشیان ده‌ستپێكرد. له‌به‌رئه‌وه‌ ته‌نیا ڕێگه‌ له‌پێش بزووتنه‌وه‌ی سۆسیالیستی دیموكراتی كوردستاندا ئه‌و بڕیاره‌ بوو به‌ چه‌ك ڕوبه‌ڕووی ئه‌و پیلانه‌ی ڕژێم ببێته‌وه‌، ده‌بینین ڕووده‌كه‌نه‌ شاخ و له‌سه‌ر داوای ده‌سته‌ی دامه‌زرێنه‌ری یه‌كێتی و له‌پاڵ مه‌فره‌زه‌كانی كۆمه‌ڵه‌داو شۆڕشیان ڕاگه‌یاند. هه‌ر سه‌باره‌ت به‌و بارودۆخه‌ نوێیه‌ مام جه‌لال ده‌ڵێت: "جگه‌ له‌ كۆمه‌ڵه‌و بزوتنه‌وه‌ پێوه‌ندیمان به‌هه‌ندێ كه‌سانی سه‌ربه‌خۆوه‌ كرد، وه‌كو خاڵه‌ سه‌ید مه‌جید له‌ هه‌ولێرو هه‌ندێ تێكۆشه‌ری تر". دوای ڕاگه‌یاندنی (بزووتنه‌وه‌ )، له‌ 6-11-1976 دا عومه‌ر ده‌بابه‌ عێراق به‌جێدێڵێ و ده‌چێته‌ دیمه‌شق، و وه‌ك نوێنه‌ری بزووتنه‌وه‌ی سۆسیالستی كوردستان ده‌چێته‌ ڕیزی ده‌سته‌ی دامه‌زرێنه‌ری (ی.ن.ك)ه‌وه‌.

 

به‌مه‌ (بزووتنه‌وه‌) یه‌كه‌مین رێكخراو بوو دوای كۆمه‌ڵه‌ كه‌ به‌پیر بانگه‌وازه‌كه‌ی (مام جه‌لال)ه‌وه‌ چوو، له‌ڕیزه‌كانی (ی.ن.ك)دا شانبه‌شانی كۆمه‌ڵه‌ خه‌باتی چه‌كداری درێژه‌پێدا سه‌باره‌ت به‌هاتنه‌ ده‌ره‌وه‌ی ئه‌و كه‌سایه‌تیانه‌ مام جه‌لال ده‌ڵێت:" ئه‌و براده‌رانه‌ هاتن ببنه‌ ئه‌ندام له‌ (ی.ن.ك )دا، ئێمه‌ مه‌رجێكمان له‌سه‌ریان دانا كه‌ ناوی خۆیان بگۆڕن، ئه‌و ده‌مه‌ دژی ناوی سۆسیالیستی دیموكراتی بوون. سۆسیالیستی دیموكراتمان پێكردنه‌ سۆسیالیست گوتمان چونكه‌ سۆسیالیستی دیموكرات دژی خه‌باتی چه‌كداره‌و گوتمان ئێوه‌ سۆسیال دیموكرات بن كه‌واته‌ خه‌باتی چه‌كداریتان به‌لاوه‌ په‌سه‌ند نییه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ئه‌وه‌ بن مانای خه‌باتی چه‌كداری ناكه‌ن له‌به‌رئه‌وه‌ ده‌بێت بڵێن ئێمه‌ بزووتنه‌وه‌ی سۆسیالیستی كوردستانین" به‌ڵام هه‌ر له‌سه‌ره‌تای دروستبوونی، بزووتنه‌وه‌ هه‌ندێك گیروگرفتی تێدا تێبینی ده‌كرا. وه‌ك:

نه‌بوونی یه‌ك ئایدیاو بیروبۆچوون له‌نێو سه‌ركردایه‌تی بزوتنه‌وه‌دا له‌ڕووی فیكری و سیاسیه‌وه‌ هه‌موو هاوئاهه‌نگ نه‌بوون. له‌وانه‌ ده‌سته‌یه‌كیان هه‌ڵگرانی بیری ماركسی- لینینی و ژماره‌یه‌كی دیكه‌یان سۆسیال دیموكرات و گرۆیه‌كی دیكه‌یان هه‌ڵگرانی بیری نه‌ته‌وه‌یی بوون. ئه‌م هه‌منائاهه‌نگیه‌ گیروگرفتێكی زۆری له‌و دۆخه‌ ناسك و ئاڵۆزه‌دا دروستكردبوو.

زۆربه‌ی كادیره‌ سیاسی و سه‌ربازییه‌كانی بزووتنه‌وه‌ له‌وانه‌ بوون كه‌ پێشتر له‌ ڕیزه‌كانی شۆڕشی ئه‌یلولدا بوون، ئه‌وانی دیكه‌شیان له‌و كه‌سانه‌ بوون كه‌ سه‌ر به‌باڵی مه‌كته‌بی سیاسی بوون. هه‌ر پاش ئه‌وه‌ی كه‌ بزوتنه‌وه‌ بووه‌ ئه‌ندامێكی (ی.ن.ك) ئه‌و بۆچوونه‌ جیاوازانه‌ به‌ئاشكرا ده‌بینران.

هه‌ڵبه‌ت ئه‌و ناهه‌ماهه‌نگییه‌ فكری و سیاسیه‌ ڕه‌گ و ڕیشه‌یه‌كی مێژوویی هه‌بوو، بۆ نمونه‌: سه‌یدا ساڵح یوسفی و عه‌لی هه‌ژار كه‌ دوو له‌ سه‌ركرده‌ ناسراوه‌كانی بزووتنه‌وه‌ بوون، جه‌ختیان له‌سه‌رئه‌وه‌ ده‌كرده‌وه‌ كه‌ هه‌رچه‌نده‌ بزوتنه‌وه‌ ئه‌ندامێكی ناو (ی.ن.ك)ه‌، به‌ڵام پێویسته‌ له‌ پێوه‌ندی كردنیاندا له‌گه‌ڵ گروپ و لایه‌نه‌ سیاسیه‌كانی دیكه‌دا سه‌ربه‌خۆییه‌كی ته‌واویان هه‌بێت. كه‌ ئه‌م ڕایه‌ به‌پێچه‌وانه‌ی بۆچوونه‌كانی د.خالید سه‌عیدو عه‌لی عه‌سكه‌ری و هه‌ندێكی دیكه‌وه‌ بوو. له‌مه‌ش بترازێ ساڵح یوسفی كه‌ به‌ناو سه‌ره‌وكاری بزووتنه‌وه‌ی ده‌كردو له‌ به‌غدا داده‌نیشت ئه‌و ڕۆڵه‌ كاریگه‌رییه‌ی نه‌بوو به‌ڕێژه‌ی ئه‌ندامه‌كانی دیكه‌وه‌ كه‌ له‌ چیاكانی كوردستان بوون. له‌لایه‌كی دیكه‌شه‌وه‌ ساڵح یوسفی باوه‌ڕی به‌ سیاسه‌تی (الباب المفتوحه‌) هه‌بوو كه‌ ده‌بێت ده‌رگه‌ی وتووێژكردن له‌گه‌ڵ به‌غدادا بۆ هه‌میشه‌ كراوه‌بێت.

 

 هێڵی گشتی كێ بوون

هێڵی گشتی هێزی بنچینه‌یی پێكهاته‌ی یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان، كۆمه‌ڵه‌ی ماركسی لینینی بوو له‌ناوه‌وه‌ی وڵات و له‌ دواتردا بزووتنه‌وه‌ی سۆسیالیستی كوردستانیش چووه‌ پاڵی، به‌ڵام جگه‌ له‌م دوو باڵه‌ كۆمه‌ڵێك تێكۆشه‌ری تریش هه‌بوون له‌ناو یه‌كێتی نیشتمانی كوردستاندا خه‌باتیان ده‌كردو له‌هیچ كام له‌م دوو ڕێكخراوه‌ نه‌بوون. ئه‌وانه‌ش به‌هێڵی گشتی (خه‌تی پان) ناسرابوون. له‌مباره‌یه‌وه‌ مام جه‌لال ده‌ڵێت: "یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان بوو به‌ سێ باڵی سه‌ره‌كی، باڵێكیان كۆمه‌ڵه‌ بوو، باڵێكیان بزوتنه‌وه‌ی سۆسیالیستی كوردستان بوو، باڵه‌كه‌ی تریشیان ئه‌و كه‌سانه‌ بوون كه‌ نه‌ بزووتنه‌وه‌و نه‌ كۆمه‌ڵه‌ بوون و ناومان لێنابوون (خه‌تی گشتی) كه‌ هه‌ركه‌سێك به‌رنامه‌ی یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان قبوڵبكات ئه‌وا ده‌بێته‌ ئه‌ندام له‌و یه‌كێتییه‌دا".

 

له‌ به‌یانی یه‌كگرتنی بزوتنه‌وه‌و هێڵی گشتیدا هاتووه‌ كه‌: هێڵی گشتی ئه‌و كه‌سانه‌ بوون كه‌ ته‌نها بیروباوه‌ڕی یه‌كێتییان هه‌ڵگرتبوو به‌رنامه‌و په‌یڕه‌وی یه‌كێتی یان قبوڵكردبوو ئه‌ندامی ڕاسته‌وخۆی یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان بوون. له‌ سه‌ره‌تادا هێڵی گشتی زیاتر له‌ سه‌ركردایه‌تی یاخود له‌نێو ڕیزی ده‌سته‌ی دامه‌زرێنه‌ری یه‌كێتیدا هه‌بوون و هیچ بنكه‌یه‌كی ڕێكخستنی ئه‌وتۆیان نه‌بوو، چونكه‌ له‌ناو وڵاتدا هێشتا ڕێكخستنه‌كانیان دروستنه‌كردبوو، به‌ڵكو له‌ دواتردا واته‌ له‌ ساڵی 1977 به‌دواوه‌ ڕێكخستنه‌كانی هێڵی گشتی له‌ناو وڵاتدا گه‌شه‌یكردو گرنگی پێدراو شانه‌و كه‌رتی ڕێكخستنی تایبه‌تی هێڵی گشتی دروستكرا. هه‌ڤاڵان (عومه‌ری شێخ موس، د.كمال فوئاد معسوم، عادل مراد، عبدالرزاق فه‌یلی). سه‌ر به‌ باڵی هێڵی گشتی بوون له‌نێو ده‌سته‌ی دامه‌زرێنه‌ری یه‌كێتیی نیشتمانی كوردستاندا.

 

خه‌سڵه‌ته‌كانی یه‌كێتی

(ی.ن.ك) به‌دیفاكتۆ بووه‌ شۆڕه‌سواری مه‌یدانی سیاسی و خه‌باتی پێشمه‌رگایه‌تی، چونكه‌ هه‌ر له‌دامه‌زراندنییه‌وه‌، ئه‌م خه‌سڵه‌تانه‌ی له‌خۆیدا دروستكردو بووه‌ هۆی گه‌شه‌پێدانی (ی.ن.ك) و له‌هه‌مانكاتدا جۆشدان و كڵپه‌سه‌ندنی شۆڕشی نوێ:

 

1-جیاوازتر له‌قۆناغی ڕابردوو، (ی.ن.ك) توانی سه‌ركردایه‌تیی و فه‌رمانده‌یی و جڵه‌وی شۆڕش و خه‌باتی سیاسیی و پێشمه‌رگایه‌تیی كورد، له‌چین و توێژه‌ كلاسیك و موحافزكارو ته‌قلیدییه‌ كۆنه‌كانی كۆمه‌ڵی كوردیی، كه‌ ته‌نها پشتییان به‌پێگه‌ی ئایینیی و كۆمه‌ڵایه‌تیی و ئابووریی و سوودوه‌رگرتن له‌فاكته‌ری بنه‌ماڵه‌یی و میراتگیریی خێزانیی به‌ستبوو، دوور له‌بیروباوه‌ڕی نه‌ته‌وه‌یی پێشكه‌وتووخوازو ئایدیۆلۆژیی شۆڕشگێڕ، بسه‌نێته‌وه‌و بیداته‌ ده‌ستی چین و توێژی كۆمه‌ڵایه‌تیی نوێی جه‌كدار به‌بیروباوه‌ڕی پێشكه‌وتووخوازیی ڕادیكاڵ، له‌نموونه‌ی توێژی لاوان به‌گشتیی و ڕووناكبیران و مامۆستایان و ژنان و كرێكاران و جووتیاران و خوێندكاران و خاوه‌ن بڕوانامه‌ی ناو چین و توێژه‌ هه‌ژاره‌كانی تری كۆمه‌ڵی كوردیی به‌تایبه‌تی؟

2-دوور له‌میتۆدێكی سیاسیی كلاسیكی باو، (ی.ن.ك) وه‌كو ڕێكخراوێكی نوێگه‌ری سیاسی؛ له‌سه‌ر بنه‌مای ڕێكخراوێكی به‌ره‌یی و فره‌یی، له‌ئاراسته‌ی سیاسیی و ئایدیۆلۆژیی جیاوازو تاڕاده‌یه‌ك پێكه‌وه‌ گونجاو، پێكهات و دامه‌زرا، به‌چه‌شنێك ئامانجی نه‌ته‌وه‌یی هاوبه‌ش، له‌چوارچێوه‌ی پره‌نسیپی كوردایه‌تیی و درێژه‌دان به‌شۆڕش كۆیكردنه‌وه‌.

3-جیاوازتر له‌قۆناغی ڕابردوو، (ی.ن.ك) زۆر گرنگی به‌ڕۆڵی ئایدیۆلۆژیای شۆڕشگێڕیی دا، تا ببێته‌ بزوێنه‌رو داینه‌مۆ بۆ به‌رزڕاگرتنی وره‌و جۆشدانی ناخ و ده‌روون و پركردنه‌وه‌ی كه‌لێنی ناهاوسه‌نگی هێزی شۆڕشی نوێ، له‌ڕووی توانا سه‌ربازییه‌كانه‌وه‌، به‌وره‌ی به‌رزو پۆڵایین، له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تی عیراق.

4-جیاوازتر له‌قۆناغی ڕابردوو، له‌بری پشتبه‌ستن به‌فاكته‌ری ده‌ره‌كیی بۆ هه‌ڵگیرسانه‌وه‌ی شۆڕش و درێژه‌دان به‌شۆڕش و هێنانه‌دی ئامانجه‌كانی شۆرش، (ی.ن.ك) توانی به‌پله‌ی یه‌كه‌م كار به‌پره‌نسیپی پشتبه‌خۆبه‌ستن بكات و له‌سه‌ر بنه‌مای به‌رژه‌وه‌ندیی هاوبه‌شیش؛ په‌ره‌گماتیكییانه‌ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ فاكته‌ری ده‌ره‌كیی بكات.

5-له‌خۆبردووی سه‌ركرده‌و فه‌رمانده‌و كادیری پێشكه‌وتوو و پێشمه‌رگه‌و ڕێكخستنه‌كانی (ی.ن.ك)، له‌جوامێریی و له‌ئازایه‌تیی و له‌گیانبازیی و له‌شه‌هیدبوون و له‌ناو زیندانه‌كان و له‌به‌رده‌می په‌تی سێداره‌و سڵنه‌كردنه‌وه‌ له‌دوژمن.

6-گرنگیدانی (ی.ن.ك) به‌چه‌ندین بواری تری ناو كایه‌ی سیاسی و پێشمه‌رگایه‌تیی، كه‌ گرنگ و پێویست بوون بۆ سازدان و خرۆشان و جۆشدانی كوره‌ی خه‌بات و پته‌وكردنی سه‌نگه‌ره‌كان و به‌رزكردنه‌وه‌ی وره‌و برواو متمانه‌ی پێشمه‌رگه‌و جه‌ماوه‌ر، له‌بواره‌كانی میدیاو چاپه‌مه‌نیی و هونه‌ریی و ئه‌ده‌بیی و پیشه‌یی و كۆمه‌ڵایه‌تیی و كه‌لتووریی و بایه‌خدان به‌ڕه‌وشی ناوچه‌ گوندنشینه‌كانی ژێر ده‌سه‌ڵات و قه‌ڵه‌مڕه‌ویی شۆڕشی نوێ، له‌ڕووی پرۆسه‌ی خوێندن و كاروباری دادگاو به‌ڕێوه‌بردن و ته‌ندروستیی و كۆمه‌ڵایه‌تیی.

7-گرنگیدانی (ی.ن.ك) به‌شێوازه‌ جیاجیاكانی خه‌باتی سیاسیی و پێشمه‌رگایه‌تیی، به‌گوێره‌ی ئه‌ركه‌كانی قۆناغ و هه‌لومه‌رجی سیاسیی و پێشهات و گۆڕانكارییه‌كان، له‌نموونه‌ی خه‌باتی پارتیزانیی و شه‌ڕی به‌ره‌یی، خۆنیشاندان و ڕاپه‌ڕین، گفتوگۆو خه‌باتی دبلۆماسیی، هه‌ڵبژاردنی گشتیی و ئاڵوگۆڕی ئاشتییانه‌ی ده‌سه‌ڵات.

8-بۆ یه‌كه‌مجار به‌رزكردنه‌وه‌ی دروشمی مافی چاره‌ی خۆنووسین و وه‌رچه‌رخان له‌دروشمی ئۆتۆنۆمییه‌وه‌ بۆ فیدرالیی، كه‌ به‌ده‌ستپێشخه‌ریی و ڕۆڵی كاریگه‌رو سه‌ره‌كیی (ی.ن.ك) له‌ساڵی (1992)دا، له‌لایه‌ن په‌رله‌مانی كوردستانه‌وه‌ چه‌سپی و به‌هه‌مانشێوه‌ له‌ناو ده‌ستووری نوێی عیراقیشدا جێگیركرا.

9-ملنه‌دان و به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی (ی.ن.ك)، بۆ ویستی ئه‌و ئاراسته‌یه‌ی ناو (به‌ره‌ی كوردستانیی)، كه‌ له‌دوای ڕاپه‌ڕین و كۆڕه‌وی به‌كۆمه‌ڵی ساڵی (1991)، پێیوابوو ئه‌بێ كورد له‌گه‌ڵ حكومه‌تی عیراقدا، له‌سه‌ر بنه‌مای ئۆتۆنۆمیی ڕێكبكه‌وێت، له‌به‌رامبه‌ردا (ی.ن.ك) ئیراده‌ی خۆی سه‌رخست كه‌ ئیراده‌ی زۆرینه‌ی خه‌ڵكی كوردستان بوو، ئه‌ویش ملكه‌چ نه‌كردن بوو بۆ حكومه‌تی عیراق و گرتنه‌به‌ری سیاسه‌تی پچڕاندنی گفتوگۆو كاركردن بوو، بۆ پڕكردنه‌وه‌ی بۆشایی سیسته‌می كارگێڕیی و به‌ڕێوه‌بردن، له‌ڕێگه‌ی ئه‌نجامدانی پرۆسه‌ی هه‌ڵبژاردنی گشتی و پێكهێنانی په‌رله‌مان و حكومه‌تی هه‌رێم.

10-به‌ده‌گمه‌ن هێزێكی سیاسی ماندووی وه‌كو (ی.ن.ك)، مه‌گه‌ر (سانده‌نیسته‌كان) له‌وڵاتی نیكاراگوا، كه‌ له‌سه‌ر بنه‌مای مه‌شرووعییه‌تی شۆڕشگێڕیی بووبێته‌ خاوه‌نی ده‌سه‌ڵاتێكی تاڕاده‌یه‌ك ڕه‌ها، ئاماده‌یی تیابێت یه‌كسه‌رو دوای گرتنه‌ده‌ستی ده‌سه‌ڵاتی فه‌رمانڕه‌وایی و سیسته‌می كارگێڕیی، به‌هۆی شۆڕش و خه‌باتی چه‌كداریی، واز له‌ده‌سه‌ڵاتی تاڕاده‌یه‌ك ڕه‌های مه‌شروعییه‌تی شۆڕشگێڕیی خۆی بهێنێت و له‌بارودۆخێكی نائارام و ناسه‌قامگیر له‌ڕووی سیاسیی و ئابووریی و كۆمه‌ڵێكی ناكامڵ و بێ ئه‌زموون، له‌پرۆسه‌ی دیموكراسییدا، خۆی بخاته‌ به‌رده‌می چاره‌نووسی سندووقی ده‌نگدان و ده‌سه‌ڵات دابه‌شبكات له‌گه‌ڵ هێزی سیاسی تر كه‌ ڕۆڵێكی هاوته‌ریب و هاوشانی ئه‌میان نه‌بووه‌، له‌شۆڕش و ڕاپه‌رین و سه‌ركه‌وتن و به‌خشینی قوربانییه‌كان و هێنانه‌كایه‌ی ئه‌و ئازادیی و ئه‌و ژینگه‌یه‌ی كه‌ هه‌ڵبژاردنی گشتی تیا ئه‌نجامئه‌درێت، (ی.ن.ك) به‌ئازایانه‌ ئه‌م هه‌نگاوه‌ی گرته‌به‌ر، پرسیار لێره‌دا ئه‌وه‌یه‌ ئه‌گه‌ر هێزی تر بووایه‌، له‌بری (ی.ن.ك)، ئه‌و ئازایه‌تییه‌ی ئه‌نواند؟!

هه‌میشه‌ (ی.ن.ك) هێزێكی بڕیارده‌رو پلاندانه‌رو یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ بووه‌، له‌سه‌ر بنه‌مای ڕاستیی و دروستیی ڕیێازو سیاسه‌ت و دروشم و هه‌نگاوو به‌رنامه‌و هه‌ڵوێست و په‌یام و پشتیوانی جه‌ماوه‌ره‌كه‌ی؛ پشكی شێر له‌جڵه‌و سه‌ركردایه‌تیی بزووتنه‌وه‌ی شۆڕشگێڕیی و سیاسیی له‌كوردستانی باشووردا، به‌هه‌وڵ و خه‌بات و قوربانیدانی خۆی، بووه‌ته‌ شایسته‌ی (ی.ن.ك).

 

ڕێكخستنی نهێنی و خه‌باتی جه‌ماوه‌ریی شاره‌كان

یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان، كاتێك چووه‌ مه‌یدانی خه‌باته‌وه‌ ئامانجی خه‌باته‌كه‌ی سیاسیانه‌ بوو زیاتر له‌وه‌ی چیكدارانه‌ بێت، بۆیه‌ هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ سه‌ركردایه‌تیه‌كی باوه‌ڕی وابوو كه‌ ده‌بێت خه‌باتی چه‌كداری بۆ پشتیوانی بێ له‌ خه‌باتی سیاسی، چونكه‌ ئه‌گه‌ر خه‌باتی سیاسی پشتیوانێكی چه‌كدارانه‌ی نه‌بێت، ئه‌وا به‌عس به‌ئاسانی ده‌توانێت له‌نێوی ببات. هه‌ر له‌به‌رئه‌وه‌ ترسی داموده‌زگا سه‌ركوتكه‌ره‌كانی به‌عس له‌ڕێخراوه‌ نهێنیه‌كانی شار زۆرتر بوو وه‌ك له‌ ڕێكخراوه‌ ئاشكراكانی پێشمه‌رگه‌و به‌وپه‌ڕی دڕندایه‌تیه‌وه‌ سۆراخی ده‌كردن و له‌هه‌رجێیه‌ك هه‌ستی پێبكردنایه‌ به‌ گرتن و ئه‌شكه‌نجه‌و كوشتن هه‌وڵیده‌دا له‌ ڕه‌گ و ڕیشه‌وه‌ ده‌ریان بهێنێت. هه‌نگاوی یه‌كه‌م له‌ ستراتیژی (ی.ن.ك)دا خه‌باتی سیاسی بووه‌و خه‌باتی چه‌كدارانه‌ ئامڕازێك بووه‌ بۆ هێنانه‌دی ئامانجه‌ سیسیه‌كان. له‌وانه‌یه‌ له‌ئاستی واقیعدا وردكردنه‌وه‌ یاخود جیاكردنه‌وه‌ی هه‌ردوو شێوازی خه‌باته‌كه‌ تۆزێك ئاسته‌م بێت. به‌ڵام چاوپێداخشاندنه‌وه‌ به‌ سه‌ره‌تاكانی دروستبوونی یه‌كێتی و چۆنیه‌تی گه‌شه‌كردنی خه‌باته‌كه‌ی ده‌توانن زۆر شتمان بۆ ڕوونبكه‌نه‌وه‌. هه‌ربۆیه‌ له‌ سه‌ره‌تاوه‌ (ی.ن.ك) گرنگی زۆری به‌ ڕێكخستنه‌كانی ده‌دا, هه‌وڵیده‌دا له‌ زۆربه‌ی شوێنه‌ گرنگ و حه‌ساسه‌كان، له‌ناو زۆربه‌ی چین و توێژه‌كاندا ڕێخستنی خۆی دروستبكات، له‌ڕاستیشدا به‌ ماوه‌یه‌كی كه‌م دوای ڕاگه‌یاندنی (ی.ن.ك) له‌ (1-6-1975 )دا ژماره‌یه‌كی زۆر له‌ تێكۆشه‌ران له‌نێو ڕیزه‌كانیدا جێگه‌ی خۆیان كرده‌وه‌، ئه‌مه‌ سه‌رباری ڕێكخستنه‌ پته‌وه‌كه‌ی كۆمه‌ڵه‌ كه‌ چه‌ند ساڵێك بوو په‌روه‌رده‌ی ده‌كرد. رێكخستنه‌ نهێنیه‌كان له‌ شانه‌ی بچوكه‌وه‌، به‌ شێنه‌یی بۆ كۆمیته‌و لیژنه‌ی باڵاو سه‌ركردایه‌تی ناوخۆ، ته‌شه‌نه‌یان سه‌ند، ته‌شه‌نه‌سه‌ندنێكی ئه‌وتۆ كه‌ ڕژێم به‌هه‌موو تواناو تۆڕه‌ جاسوسیه‌كانیه‌وه‌ هه‌وڵیده‌دا ڕێگه‌ی په‌ره‌سه‌ندنی ڕێكخستن بته‌نێ، به‌ڵام نه‌ك ئه‌وه‌ی بۆ نه‌كرا به‌ڵكو تا زیاتر فشاری ده‌خسته‌سه‌ر، متمانه‌ی جه‌ماوه‌ر به‌ڕێكخستن زیاتر ده‌بوو. خه‌باتی نهێنی شێوه‌ی هێشوویی هه‌بوو، كۆمیتیه‌كه‌ (3-5) كه‌سی سه‌رپه‌رشتی به‌شه‌كانیان ده‌كرد. زۆرترین پێوه‌ندی تاك تاك و دوو دوو بوو. ورده‌ ورده‌ شانه‌به‌نی كران. ئیتر ڕاپۆرت نوسین و ئابوونه‌ وه‌رگرتنیش په‌یڕه‌وكرا. هه‌تا وای لێهات كۆبونه‌وه‌ی مانگانه‌ جاری واهه‌بوو مانگی دوو جار سازده‌دران. له‌ قه‌زاكاندا كۆمیته‌ی قه‌زاو له‌ ناحیه‌كاندا كۆمیته‌ی بچوكتر پێكه‌وه‌ نرابوون. سه‌ره‌تا له‌سه‌ر ئاستی پاریًزگا، لق دروستنه‌ئه‌كرا. ته‌نانه‌ت تا شۆڕشیش ده‌ستیپێكرد، له‌سه‌ر ئاستی پارێزگا ڕێكخستن مه‌ركه‌زی نه‌بوو. له‌ماوه‌ی چه‌ند مانگێكدا كه‌م شارو شارۆچكه‌ی كوردستان ھه‌بوو ڕێكخستنیان تیادا به‌ شێوه‌یه‌ك له‌ شێوه‌كان دروست نه‌كرابێ. دوای گرتنی ھه‌ڤاڵانی سه‌ركردایه‌تی كۆمه‌ڵه‌، ماوه‌یه‌ك پشێوی و بێ سه‌روبه‌ری و پچڕان ڕیزه‌كانی ڕێكخستنی گرته‌وه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌نده‌ی نه‌برد كۆمیته‌ی هه‌رێمه‌كان هاته‌ كایه‌وه‌و له‌ ماوه‌یه‌كی كورتی كاری ڕێكخراوه‌ییاندا كاری باشیان بۆ ڕێكخستن كرد بۆ وێنه‌:

1-گرێدانه‌وه‌ی ڕێكخستنی شاره‌كان پێكه‌وه‌.

2-سه‌رپه‌رشتیكردنی ڕێكخستن به‌شێوه‌یه‌كی ڕێكوپێك.

3-بڵاوكردنه‌وه‌ی به‌یاننامه‌ ده‌رباره‌ی بارودۆخی ڕامیاری ئه‌وكاته‌ی كوردستان و ئاماژه‌كردن بۆ كه‌موكوڕی و گیروگرفته‌كانی ڕێكخستن و دانانی نه‌خشه‌و پلانی نوێ بۆ پته‌وكردن و گه‌شه‌پێدان و به‌ره‌وپێشه‌وه‌ بردنی ڕێكخستن.

4-له‌ ده‌ستپێكردنی شۆڕشی نوێدا له‌ 1-6-1975 دا ڕۆڵێكی باڵایان هه‌بوو له‌ پێكهێنانی ده‌سته‌ی چه‌كدارو ناردنه‌ ده‌ره‌وه‌یان و دابینكردنی پێداویسته‌كانیان.

 

ده‌ستپێكردنی خه‌باتی چه‌كدارانه‌، ئه‌ركی ڕێكخستنه‌كانی گرانترو قورستر كرد، چونكه‌ پێشتر ته‌نها به‌كاری رێكخراوه‌یی هه‌ڵئه‌سان. به‌ڵام دوای ئه‌وه‌ هاوكاریكردنی ده‌سته‌ پارتیزانه‌كانیشی چووه‌سه‌ر. داموده‌زگا تۆقێنه‌ره‌كانی ڕژێمی عێراقیش زیاتر خۆیان به‌هێز كردوو كه‌وتنه‌ خۆسازدان بۆ لێدوانی چ رێكخستنێكی شارو چ ده‌سته‌ پارتیزانه‌كان له‌هه‌مانكاتدا ڕژێمی به‌غدا ژماره‌یه‌ك ده‌زگای سیخوڕی دامه‌زراند بوو وه‌ك: امن، ئیستخبارات، ئه‌من العامه‌، مه‌نزومه‌، ئه‌لته‌نزیم ئه‌لوه‌ته‌نی، شه‌باب، فتوه‌، ئیتحاد نسا‌و.

 

ئه‌مانه‌ ئه‌گه‌رچی هه‌ندێكیان ڕێكخراوی به‌ناو جه‌ماوه‌ری و پیشه‌یی بوون. به‌ڵام له‌لایه‌ن ڕژێمه‌وه‌ یه‌ك فه‌رمانیان ئاڕاسته‌ ئه‌كرا كه‌ ئه‌ویش ده‌ستنیشانكردنی ماڵی تێكۆشه‌ران و چاودێریكردنی جموجۆڵی خه‌ڵك و ئاگاداركردنه‌وه‌ی داموده‌زگا تۆقێنه‌ره‌كانی ڕژێم بوو. خه‌ڵكێكی زۆریشیان له‌م داموده‌زگا سیخوڕیانه‌دا كۆكردبۆوه‌، له‌و خه‌ڵكانه‌شدا تیایاندا هه‌بوو زۆر دڵسۆزانه‌ كاری بۆ ڕژێمی عێراق ده‌كرد له‌ دێهاته‌كانیشدا موختارو چه‌ندین تۆڕی سیخوڕی تریان دروستكردبوو، له‌رووی مادیه‌وه‌ پاره‌و پولێكی زۆریان بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ خه‌رجده‌كرد كه‌ خه‌ڵكێكی تێكۆشه‌ر یاخود ماڵی پێشمه‌رگه‌ی بۆ ده‌ستنیشان ده‌كردن. ئه‌مه‌ش زۆر كه‌سی ده‌روون و ویژدان لاوازی خزاندبۆوه‌ زه‌لكاوی خیانه‌ته‌وه‌. له‌ڕووی ڕاگه‌یاندنیشه‌وه‌ ڕۆژانه‌ له‌لایه‌ن داموده‌زگا سیخوڕیه‌كانیه‌وه‌ چه‌ندین پڕوپاگه‌نده‌ی ژه‌هراوی و ڕوخێنه‌ریان دژی بزوتنه‌وه‌ی گه‌لی كورد بڵاوده‌كرده‌وه‌. له‌وكاته‌دا (ی.ن.ك) له‌ڕووی ڕاگه‌یاندنه‌وه‌ لاوازبوو، چونكه‌ نه‌ ئێسگه‌ی ڕادیۆی هه‌بوو نه‌ داموده‌زگای چاپه‌مه‌نی باش تاكو وه‌ڵامی پڕوپاگه‌نده‌كان بداته‌وه‌و ڕاستیه‌كان بۆ جه‌ماوه‌ر ڕوونبكاته‌وه‌. ئه‌وه‌ی كه‌ بیانكردایه‌ ته‌نها له‌ڕێگای ڕێكخستنه‌كانه‌وه‌ بوو. هه‌رچه‌ند ڕێكخستنه‌كانی كۆمه‌ڵه‌ درێخیان نه‌ده‌كرد له‌ڕووه‌وه‌ به‌ڵام شتێكی زۆر كاریگه‌ر نه‌بوو و سنورێكی دیاریكراوی هه‌بوو. ڕژێمی به‌عس زۆر به‌وردی چاودێری ڕێكخستنه‌كانی ده‌كرد، بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ پاره‌و پولێكی زۆری هه‌ڵاشتبوو، دیاره‌ له‌هه‌ندێ كاتدا ئه‌ندامانی ڕیًكخستنه‌كانی یه‌كیًتیی نیشتمانیی كوردستان له‌لایه‌ن به‌عسه‌وه‌ ده‌ستگیرده‌كران به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئه‌ندامانی یه‌كێتی به‌گشتی و كۆمه‌ڵه‌ به‌تایبه‌تی كاتێك كه‌ زیندان ده‌كران زۆر قاره‌مان و خۆڕاگر بوون به‌رامبه‌ر به‌دوژمن، له‌پێناو هێشتنه‌وه‌و پاراستنی ڕێكخستندا ژیانی خۆیان ده‌به‌خشی، مانه‌وه‌ی ڕێكخستنی (ی.ن.ك)یان زۆر لامه‌به‌ستر بوو له‌ ژیانی خۆیان. ده‌توانین بڵێین ڕێكخستنه‌ نهێنیه‌كانی (ی.ن.ك) یه‌كێك له‌ تۆكمه‌ترین و توندوتۆڵترین ڕێكخستنه‌كانی حزبه‌كانی ناوچه‌كه‌و ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست بوو. ئه‌م ڕاستیه‌ش له‌وه‌دا خۆی ده‌رده‌خات كه‌ دڕنده‌ترین ڕژێمی ڕۆژهه‌ڵات (ڕژێمی به‌عسی عێراق) به‌هه‌موو توانایه‌وه‌ په‌لاماری ده‌داو جۆره‌ها داموده‌زگای تایبه‌تی له‌پێناوی سه‌ركوتكردنیدا دامه‌زراندبوو، مانگانه‌ چه‌ندین ملیۆنی له‌و پێناوه‌دا سه‌رفده‌كرد. كه‌چی له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئه‌ندامه‌كانی (ی.ن.ك) به‌ئه‌زمونتر ده‌بوون و په‌ل و پۆی ڕێكخستنه‌ نهێنیه‌كانیان زیاتر ڕه‌گی داده‌كوتاو فراوانتر ده‌بوو. شێوه‌ی پێكهاته‌ی ڕێكخستنه‌كانی (ی.ن.ك) هه‌روه‌كو له‌ بڕگه‌ی پێنجه‌می (پڕۆژه‌ی به‌رنامه‌و په‌یڕه‌وی ناوخۆ)ی داهاتووه‌ به‌مجۆره‌ بوو:

 

ا- شانه‌: بنچینه‌ی ڕێكخستن و ڕه‌گ و ده‌ماری یه‌كێتییه‌ له‌ناو جه‌ماوه‌ری گه‌لدا كه‌ چالاكیه‌كانی بریتیبوون له‌:

1-بڵاوكردنه‌وه‌ی بیروڕاو بڵاوكراوه‌كانی یه‌كێتی.

2-دروستكردنی پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵانی خه‌ڵك و زانینی گیروگرفت و پێویستی و داواكانیان، فێركردن و لێوه‌ فێربوونیان، كۆكردنه‌وه‌ی هه‌واڵ و ده‌نگ و باس و گه‌یاندنی به‌ یه‌كێتی.

3-دۆزینه‌وه‌ی ئه‌ندام و لایه‌نگرو دۆستی نوێ.

4-شانه‌ له‌ (3-7) ئه‌ندامپێك ده‌هات به‌پێی بڕیاری كۆمیته‌یه‌كی ده‌سه‌ڵاتدار.

5-سازدانی كۆبوونه‌وه‌ی ده‌وری بۆ خۆهۆشیاركردنه‌وه‌و لێكۆڵینه‌وه‌ی كاروباری یه‌كێتی و دانانی ڕێوشوێنی ڕاستی كاركردن و فه‌رمان به‌جێهێنان.

 

ب- هێشوو: بۆ پاراستنی ڕێكخستن و به‌هۆی په‌رش و بڵاوبوونه‌وه‌ی تێكۆشه‌ران و تازه‌یی دروستبوونی یه‌كێتییه‌وه‌.

ڕێكخستنی یه‌كێتی له‌ سه‌ره‌تادا به‌شێوه‌ی هێشوو به‌یه‌كه‌وه‌ ئه‌به‌ستران:

1-هێشوو پێكده‌هات له‌ چه‌ند شانه‌یه‌ك كه‌ به‌پێی پره‌نسیپی نه‌ ناوه‌ندێتی كاری ده‌كرد.

2-ده‌گونجا له‌یه‌ك ناوچه‌دا چه‌ند هێشوویه‌كی سه‌ربه‌خۆو له‌یه‌ك جیا هه‌بونایه‌.

3-هێشوو یه‌كسه‌ر به‌سترابۆوه‌ به‌ ئورگانی ناوه‌ندی یان كۆمیته‌یه‌كی ده‌سه‌ڵاتدراوه‌.

4-هه‌ر ڕێكخراوێك بیدابایه‌ته‌ پاڵ یه‌كێتی وه‌كو هێشوویه‌كی سه‌ربه‌خۆ ڕه‌فتاری له‌گه‌ڵدا ده‌كرا.

 

ج- ئۆرگانه‌كانی ناوه‌ندی: ده‌سته‌ی دامه‌مه‌زرێنه‌ر ئۆرگانه‌كانی ناوه‌ندی بوو كه‌ لێپرسراو بوو له‌ ڕێكخستنی سیاسی و سه‌ربازی و دانانی پلان و سیاسه‌تی گشتی یه‌كێتی و ده‌ركردن و بڵاوكردنه‌وه‌ی ڕۆژنامه‌و بڵاوكراوه‌ی ناوه‌ندی. ئه‌ویش تا كاتی به‌ستنی كۆنگره‌ یا كۆبوونه‌وه‌یه‌كی فراوانی نوێنه‌رانی ڕێكخراوه‌كانی یه‌كێتی.

 

د-كۆنگره‌: ده‌سته‌ی دامه‌زرێنه‌ر له‌ نزیكترین كاتدا پێی بكرێ كۆنگره‌ ڕێكده‌خات له‌ نوێنه‌رانی هه‌موو ڕێكخراوه‌كانی یه‌كێتی. رێكخستنه‌كانی (ی.ن.ك) ئه‌گه‌ر چی تازه‌ دامه‌زرابوون و خۆیان به‌شێوه‌یه‌كی سه‌ره‌تایی ڕێكخستبوو، سه‌رباری ئه‌وه‌ی هه‌ندێ كێشه‌ی نێوخۆییش ڕوبه‌ڕوویان بووبۆوه‌، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا له‌به‌رامبه‌ر دوژمندا خۆڕاگرو نهێنیپارێز بوون. یه‌كێ له‌و كێشانه‌ی له‌ ساڵی 1976 دا ڕوبه‌ڕووی ڕێكخستنه‌كان بۆوه‌ كه‌ جیابوونه‌وه‌ی ده‌سته‌یه‌كی بچوك بوو كه‌ ده‌یانویست ڕێكخراوێكی سه‌رتاسه‌ری له‌عێراقدا دروستبكه‌ن. ئه‌م گروپه‌ ناوی خۆیان نابوو (كۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌رانی كوردستان) و (ئبراهیم حسن) و (ئبراهیم خلیل) سه‌ركردایه‌تیان ده‌كردن. ئه‌م جیابونه‌وه‌یه‌ له‌ كاتێكی زۆر ناسكدا ڕوویدا. له‌لایه‌ك هێشتا برینی پێشوو (گرتنی سه‌ركردایه‌تی) ساڕێژنه‌ببوو، له‌لایه‌كی تره‌وه‌ كۆمه‌ڵه‌ خۆی بۆ خه‌باتی چه‌كداری سازده‌دا له‌ كوردستاندا، كه‌ شۆڕشی نوێ هه‌ڵگیرسا به‌ ڕابه‌رایه‌تی (ی.ن.ك) ئه‌م گروپه‌ش مه‌فره‌زه‌یه‌كی (5-6 ) كه‌سیان دروستكردبوو له‌ هه‌ڵه‌بجه‌و (ئبراهیم خلیل) سه‌رپه‌رشتی ده‌كردو (ئبراهیم حسن)یش سه‌رپه‌رشتی ڕێكخستنه‌كانی ناو شاری ده‌كرد. (ئبراهیم حسن) له‌سه‌ردانیدا بۆ سه‌ر مه‌فره‌زه‌یه‌ك و له‌ گه‌ڕانه‌وه‌یدا له‌ زاڵگه‌ی هه‌ڵه‌بجه‌ پیاوانی ڕژێم گومانی لێده‌كه‌ن و ده‌یگرن. هه‌رله‌وێ (ئبراهیم حسن) وره‌ به‌رئه‌داو ئه‌ڕوخێ، ئیعتراف له‌سه‌ر ته‌واوی ڕێكخستنه‌كانی ده‌كات و هه‌موویان به‌گرت ئه‌دات. هه‌ر ئه‌و ڕۆژه‌ش فڕۆكه‌ ده‌چێته‌ سه‌ر مفه‌وزه‌كه‌یان و (ئبراهیم خلیل) و ته‌واوی مه‌فره‌زه‌كه‌ شه‌هید ده‌كات. بۆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی ئه‌و ڕێكخراوه‌ جۆراوجۆره‌ سیخوڕه‌ تێكده‌رانه‌یه‌ی كه‌ ڕژێمی به‌عسی دروستی كردبوون، (یه‌كێتی )ش ژماره‌یه‌ك ڕێكخراوی تایبه‌تی دروستكرد تا به‌ئاسانی بچنه‌ نێو ده‌سته‌و توێژاڵه‌ جیاوازه‌كانی كۆمه‌ڵی كورده‌واری.

 

یه‌كه‌م ڕێكخراو كه‌ پێكهێنرا (یه‌كێتی خوێندكارانی كوردستان) بوو، كه‌ له‌ 26-4-1976 دا دامه‌زرا

مژده‌ی دامه‌زراندنی ئه‌م ڕێكخراوه‌ وه‌كو زایه‌ڵه‌یه‌كی دڵخۆشكه‌ره‌ خوێندكارانی هێنایه‌ سه‌ر هه‌ست و جوڵاندنی بۆ هه‌ڵوێست وه‌رگرتن. ئه‌مه‌ش ڕاستیه‌كی مێژوویی حاشا هه‌ڵنه‌گره‌ كه‌ (یه‌كێتی خوێندكارانی كوردستان) یه‌كه‌مین و تاكه‌ ڕێكخراوی به‌ هێنی دامه‌زراوه‌ پاش هه‌ره‌س و به‌رپه‌رچی بڕیاره‌ دژه‌ دیموكراتیه‌كانی ڕژێمی دایه‌وه‌و خۆی بۆ خه‌باتێكی سه‌خت ئاماده‌كرد له‌ڕیزی ئه‌و شۆڕشه‌ی كه‌ یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان ڕابه‌رایه‌تی ئه‌كرد.

ئه‌م ڕێكخراوه‌ یه‌كه‌م كۆبوونه‌وه‌ی فراوانی خۆی له‌ كه‌ركوك به‌سترا. له‌م كۆبونه‌وه‌یه‌دا (كۆسره‌ت ڕه‌سول عه‌لی، شوان عه‌لی، ره‌ئوف ئاكره‌یی، له‌تیفی شێخ عومه‌رو محمد حسن....) به‌شداربوون و هه‌ر له‌وێدا شوان عه‌لی (شامل) وه‌ك یه‌كه‌م سكرتێری ڕێكخراوه‌كه‌ هه‌ڵبژێردرا.

 

ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی خه‌باتی چه‌كداریی دژی حكومه‌تی عیراق

یه‌كێك له‌ نه‌رێته‌كانی ڕاپه‌ڕینه‌ چه‌كداره‌كانی كوردستان ئه‌وه‌ بووه‌ كه‌ پاش هه‌رتێكشكانێكی ماوه‌یه‌كی مێژوویی ویستووه‌ تا جارێكی دی بڵێسه‌ی بزووتنه‌وه‌كه‌ ده‌ستپێبكرێته‌وه‌، به‌لام له‌به‌رئه‌وه‌ی به‌عس به‌رنامه‌یه‌كی سیاسیانه‌ی وردی به‌رامبه‌ر روبه‌ڕووبونه‌وه‌ی كوردو تواندنه‌وه‌ی هه‌بوو بۆیه‌ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی ئه‌و نه‌خشه‌و سیاسه‌ته‌ بووه‌ ئه‌ركێكی ده‌ستوبردانه‌ی نه‌ته‌وه‌ییانه‌، كه‌ له‌م بواره‌دا یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان ده‌ستپێشخه‌رو سه‌رده‌ق شكێن بوو. دوای هه‌ره‌سی 1975، ته‌نها یه‌ك ساڵ و سێ مانگی خایاند كه‌ سه‌رله‌نوێ ته‌قه‌ی پارتیزانی ده‌نگیدایه‌وه‌.

 

دامه‌زراندنی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان له‌و پێناوه‌دا بوو كه‌ چه‌ك بداته‌وه‌ ده‌ست پێشمه‌رگه‌ی كوردستان و سه‌نگه‌ره‌ چۆله‌كان ئاوه‌دانبكاته‌وه‌، كار له‌پاشماوه‌ی رێكخراو و لایه‌نه‌كانی تریش بكات و بیانبزوێنێته‌وه‌و بكه‌ونه‌وه‌خۆ، چه‌كی سه‌ر به‌ره‌وخوار كراو روو له‌خۆر بكاته‌وه‌ تا هێزی پێشمه‌رگه‌ پێكبێت، یه‌ك له‌شكری رزگاری نیشتمانی دابمه‌زرێ، خه‌باتی سیاسی خامۆشی خه‌ڵكی كوردستان ببوژێته‌وه‌و چه‌كدار بكرێته‌وه‌، یه‌ك هێزی پێشمه‌رگه‌ ئامرازی پاراستنی جولانه‌وه‌كه‌و رێكخراوه‌ سیاسیه‌كان بێ و باسكی چه‌كداری خه‌باتی سیاسی گه‌لی كوردبێ.

 

له‌ناوه‌ڕاستی ساڵی 1976دا یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان كه‌وته‌ جێبه‌جێكردنی ئه‌و پلانه‌ پێشمه‌رگه‌یییه‌ی كه‌ داینابوو له‌ ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی خه‌باتی سیاسی چه‌كدارانه‌ له‌سه‌رانسه‌ری باشووری كوردستاندا.

 

(ی.ن.ك) رێكخراوێك بوو له‌هه‌لومه‌رجێكی ئیرهابی سه‌خت و دژواردا دامه‌زرابوو، دوژمن و ناحه‌زی زۆری هه‌بوو، ئه‌ركو فه‌رمانێكی ئێجگار قورسی له‌ئه‌ستۆدا بوو، هێلی سه‌ره‌كیی كاركردنی هه‌ڵگیرسانه‌وه‌ی شۆڕش بوو، ئه‌مه‌ یه‌كێكبوو له‌ئه‌ركه‌ ساته‌وه‌ختی و گرنگه‌كان، دووه‌م ئه‌ركی دوورخستنه‌وه‌ی بزوتنه‌وه‌ی كورد بوو له‌ژێرده‌ستی بێگانه‌و ورده‌ ورده‌ بزوتنه‌وه‌كه‌ له‌ پێوه‌ندییه‌ سلبییه‌كانی جارانی پاكبكرێته‌وه‌.

 

له‌كاتێكدا (ی.ن.ك) شۆڕشی هه‌ڵگیرسیانده‌وه‌، كه‌ هه‌ره‌سهێنان به‌شۆڕش و داگیركردنه‌وه‌ی هه‌موو كوردستان له‌لایه‌ن حكومه‌تی عیراقه‌وه‌ تارمایییه‌كی ره‌شی نائمێدی به‌سه‌ر ئاسمانی كوردستاندا هێنابوو، واته‌ له‌كاتێكدا شۆڕش له‌هه‌ڵچوونی خه‌باته‌وه‌ بڵێسه‌ ده‌گرێ، كه‌چی (ی.ن.ك) له‌نوشست و هه‌ره‌سهێنانه‌وه‌، باری كوردایه‌تی شۆڕشگێڕی راستكرده‌وه‌و شۆڕشی هه‌ڵگیرسانده‌وه‌ ئه‌ویش له‌ڕووی سروشت و دروشم و رێبازه‌وه‌ به‌شێوه‌یه‌كی نوێ. شۆڕشی نوێ به‌ناوی شۆڕشی عیراقی هه‌ڵگیرساو له‌چیاكانی كوردستانه‌وه‌ ده‌ستیپێكرد، سروشتی دژایه‌تی دكتاتۆریه‌ت و له‌پێناوی دیموكراسی و مافه‌كانی مرۆڤ و نه‌هێشتنی زوڵم و سته‌می میللی و مه‌زهه‌بیدا بوو، دژی كۆنه‌په‌رستی و ده‌ره‌به‌گایه‌تی بوو، واته‌ له‌ڕووی كۆمه‌لایه‌تیشه‌وه‌ هه‌ر ناوه‌ڕۆكه‌كه‌ی دیموكراتی بوو، به‌هاوكاری و هاریكاری حزبه‌كانی (تجمع الوگنی العراقی) بوو، دروشمه‌كه‌ی دیموكراسی بۆ عیراق و مافی ئۆتۆنۆمی له‌چوارچێوه‌ی عیراقێكی دیموكراسیدا بۆ خه‌ڵكی كوردستان بوو.

 

رێبازه‌ نوێیه‌كه‌شی خه‌باتی شۆڕشگێڕانه‌ی پارتیزانی بوو كه‌ ورده‌ورده‌ په‌ره‌بسێنێ و گه‌شه‌بكات به‌ره‌و شۆڕشی گه‌ل به‌ به‌كارهێنانی یاساو تاكیتكه‌كانی شه‌ڕی نوێی پارتیزانی و ئینجا له‌دواتردا شه‌ڕی گه‌ل.

 

ئه‌ركی سه‌ره‌كی له‌ هه‌ڵگیرسانه‌وه‌ی شۆڕشی نوێدا له‌ئه‌ستۆی (ی.ن.ك)دا بوو، هه‌ر له‌سازدانی زه‌مینه‌ی فیكرییه‌وه‌ تا ئاماده‌كردنی ده‌روونی خه‌باتگێڕان كه‌ شۆڕشی پێویسته‌و هه‌ڵگیرسانه‌وه‌ی مومكینه‌، به‌پێچه‌وانه‌ی ئه‌و پڕوپاگه‌ندانه‌ی كه‌ به‌ئه‌سته‌میان داده‌نا، هه‌رله‌وه‌وه‌ تا دروستكردنی مه‌فره‌زه‌ سه‌ره‌تایییه‌كان و خستنه‌گه‌ڕیان و ناردنه‌وه‌ی شۆڕشگێڕان له‌ده‌ره‌وه‌ی ولات بۆ ناو ولات، نه‌ك پاڵدانه‌وه‌ له‌شاره‌كانی دووره‌ ولات.

 

بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ مام جه‌لال پێوه‌ندی له‌گه‌لا (شاسوار جه‌لال – ئارام) له‌ كۆمه‌ڵه‌و (عومه‌ر مسته‌فا ده‌بابه‌) و (عه‌لی عه‌سكه‌ری) له‌بزوتنه‌وه‌و (د.خالید سه‌عید) و چه‌ند كه‌سێكیتر دامه‌زراند، به‌نامه‌ ئاڵوگۆڕی بیروڕای له‌گه‌لا داكردن. یه‌كێ له‌و مه‌سه‌لانه‌ی باسی ئه‌كرا جۆری ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی خه‌باتی چه‌كداری بوو. هه‌ربۆیه‌ مام جه‌لال چه‌ندین كۆبوونه‌وه‌ی له‌گه‌لا ئه‌ندامانی ده‌سته‌ی دامه‌زرێنه‌رو ئه‌فسه‌ره‌كان و كادره‌كانی تر كردبوو.

 

له‌زنجیره‌ی ئه‌و كۆبوونه‌وانه‌دا رۆژی 23-24/5/1976 كۆبوونه‌وه‌یه‌كی تری ده‌سته‌ی دامه‌زرێنه‌ر له‌ شام ئه‌نجامدرا، (علی سنجاری و مونزیر نه‌قشه‌به‌ندی)یش ئاماده‌بوون، له‌و كۆبوونه‌وه‌یه‌دا مام جه‌لال ئه‌و پڕۆژه‌یه‌ ده‌خاته‌روو كه‌ ئاماده‌یكردبوو و باسی لێوه‌ كردو پاش زیادكردنی هه‌ندێ بابه‌ت په‌سه‌ند ده‌كرێ، هه‌ر له‌م كۆبوونه‌وه‌یه‌دا بڕیاردرا یه‌كه‌مین ده‌سته‌ی پێشمه‌رگه‌ ره‌وانه‌ی كوردستان بكرێنه‌وه‌و نامه‌ بۆ هه‌موو رێكخستنه‌كانی ناو ولات بنێردرێ كه‌ ئیتر ده‌ستبكه‌ن به‌ناردنی مه‌فره‌زه‌كان بۆ شاخ، هه‌روه‌ها (ی.ن.ك) به‌شێكی زۆری كادره‌كانی خۆی له‌ده‌ره‌وه‌ی ولاتیشه‌وه‌ نارده‌ ناوه‌وه‌و درێژه‌یان به‌خه‌باتی خۆیان دا. مام جه‌لال له‌و نامانه‌ی كه‌ بۆ هه‌موو هێلی رێكخستنه‌كانی ناو ولات ده‌ینوسی، داوای لێكردن مه‌فره‌زه‌ی (به‌چۆنایه‌تی باش و به‌چه‌ندایه‌تی كه‌م) بنێرنه‌ شاخ و تیپی پڕوپاگه‌نده‌ی سیاسی (فرق الدعایه‌ المسلحه‌) له‌سه‌رانسه‌ری كوردستاندا پێكبهێنن.

 

پلانی (ی.ن.ك) ئه‌وه‌بوو كه‌ له‌پێشه‌وه‌ چه‌ند تاقمێكی چه‌كدار بۆ هۆشیاركردنه‌وه‌ی خه‌ڵكو به‌رزكردنه‌وه‌ی وره‌و هێنانه‌وه‌ جۆش و خرۆشان دروستبكه‌ن، ئینجا ورده‌ورده‌ ده‌ستبكرێ به‌چالاكی سه‌ربازی و هێرش بكرێته‌سه‌ر بنكه‌و باره‌گاكانی داگیركه‌ر له‌كوردستاندا.

 

كاكله‌ی بیروكاری كۆمه‌ڵه‌ش هه‌ر له‌سه‌ره‌تاوه‌ ئه‌وه‌بوو كه‌ شۆڕش ئه‌مجاره‌ دوپاتكردنه‌وه‌ی شۆڕشی پێشوو نه‌بێت، نه‌ له‌ڕووی شێوه‌و نه‌ له‌ڕووی ناوه‌ڕۆكه‌وه‌.

 

(په‌یڕه‌وی ناوخۆی ده‌سته‌ چه‌كداره‌كان) چاكترین به‌ڵگه‌یه‌ بۆ ده‌ربڕینی ئه‌م راستییه‌و هێله‌ سه‌ره‌كیه‌كانی ئه‌م بیركردنه‌وه‌ی تێدا ره‌چاو ده‌كرێ، كه‌ ئه‌بێ ده‌سته‌ی چه‌كداری بچووك بچووك دروستبكرێ، له‌سه‌ر بناغه‌ی رێكخستن و بیروباوه‌ڕو سیاسه‌تی پشت به‌خۆبه‌ستن و هه‌وڵنه‌دان بۆ دروستكردنی له‌شكری قه‌به‌و فراوان و زۆرو بۆر. هه‌رچه‌نده‌ كاتێك ده‌سته‌ چه‌كداره‌كانی چوونه‌ ده‌ره‌وه‌ زۆر كه‌س گاڵته‌یان به‌پێشمه‌رگه‌ ئه‌هات گوایه‌ ئه‌و شۆڕشه‌ گه‌وره‌و به‌هێزه‌ی پێشوو هیچی به‌هیچ نه‌كردو یارمه‌تی ئێران و ئیسرائیل و ئه‌مریكا دادی نه‌دان، ئێستا چۆن ئه‌م ده‌سته‌ چه‌كداره‌ بچووكانه‌ به‌چوار چه‌كی شڕه‌وه‌و به‌بێ یارمه‌تی و پشتیوانیده‌ره‌وه‌ (پشتو په‌نا) ئه‌توانن ئه‌نجامێكی باش به‌ده‌ستبێنن؟

 

ساڵی 1976 كه‌ شۆڕش هه‌ڵگیرسا، سوپای عیراق بریتیبوو له‌ (16) تیپ، به‌شێكی زۆری له‌شوێنه‌ گرنگه‌كانی كوردستاندا دامه‌زرابوو، هه‌زاران قه‌لای گه‌وره‌و سه‌ربازگه‌و ره‌بیه‌و بازگه‌ی تێدا دانابوو. ئه‌زمونێكی زۆری له‌به‌گژداچوونی جه‌نگی پارتیزانی و شاره‌زایییه‌كی زۆری له‌خاكی كوردستاندا په‌یداكردبوو. چه‌كی نوێی كاریگه‌رو ته‌كنیكی تازه‌و تاكتیكی نوێی جه‌نگی پارتیزانی خستبووه‌ به‌رنامه‌ی كاره‌كانیه‌وه‌. دوا لوتكه‌ی كوردستانی داگیركردبوو، ته‌واوی ناوچه‌ نهێنییه‌كانی پێشمه‌رگه‌ی پشكنیبوو، شوێن به‌شوێن ئاگای له‌وردو درشتی هه‌بوو، جگه‌له‌وه‌ ژماره‌ی سوپاكه‌ی گه‌یشتبوه‌ (190،000) هه‌زار سه‌رباز، كه‌ به‌سه‌ر (16) تیپدا دابه‌شكرابوون، له‌كاتێكدا ساڵی 1973 شه‌ش تا حه‌وت تیپی سه‌ربازی هه‌بوو. له‌به‌رامبه‌ریشدا میللـه‌تی كورد چه‌كی نه‌بوو، پاره‌ی نه‌بوو، دوژمنه‌كه‌ی زالا بوو، ئه‌وه‌ی هه‌یبوو له‌ڕووی سه‌ربازییه‌وه‌ ته‌نیا ده‌یان یا ئه‌وپه‌ڕه‌كه‌ی سه‌دان پارچه‌ چه‌كی شاردراوه‌بوو، به‌ڵام هیچ جۆره‌ تۆپو دۆشكه‌و چه‌شنه‌ چه‌كێكی قوڕسی نه‌بوو.

 

به‌رابه‌ری و نابه‌رابه‌ری ته‌رازووی هێزی سه‌ربازی رۆڵێكی بنچینه‌یی ده‌بینێ له‌دۆڕان و بردنه‌وه‌ی شه‌ڕدا، روون و ئاشكرایه‌ هه‌روه‌ك باسمانكرد رژێم له‌ڕووی ژماره‌ی سه‌ربازو جۆری چه‌كو ته‌قه‌مه‌نییه‌وه‌ باڵاده‌ستبووه‌، به‌ڵام شۆڕشیش گه‌ر شۆڕش بێت، ده‌توانێ به‌ڕێكخستن و بیروباوه‌ڕی شۆڕشگێڕانه‌، به‌ ته‌كنیكی نوێی شه‌ڕی پارتیزانی، جه‌ماوه‌ر بخاته‌گه‌ڕو ئه‌و ناهاوسه‌نگیه‌ به‌چه‌شنێكی ئه‌وتۆ كزكاته‌وه‌ كه‌ به‌زیانی رژێم ته‌واوبێت.

 

به‌راوردكردنی ته‌رازوی هێزه‌كانی كوردو حكومه‌تی عیراق له‌و سه‌رده‌مه‌دا ده‌ریئه‌خه‌ن كه‌ چ نابه‌رامبه‌ریه‌كی گه‌وره‌ له‌نێوان شۆڕشی كوردو هێزه‌كانی حكومه‌تی عیراق، له‌نێوان توانای گه‌لی كورد به‌گشتی و توانای دوژمنه‌كه‌یدا هه‌بوو، هه‌ربۆیه‌ هه‌ندێ تاقم و لایه‌ن و هه‌ندێ كه‌س، ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی خه‌باتی سیاسی – چه‌كداری یان له‌و هه‌لومه‌رجه‌دا به‌(مغامره‌) و سه‌ره‌ڕۆیی، بگره‌ به‌كارێكی شێتانه‌ی خۆكوژی دائه‌نا. به‌تایبه‌ت له‌به‌رئه‌وه‌ی جولانه‌وه‌ی شۆڕشگێڕانه‌ی گه‌لی كورد له‌دوای شكانی شۆڕشی ئاگری داغ و به‌ده‌ردی جوڵانه‌وه‌ی شۆڕشگێڕانه‌ی كوردستانی ئێران بچێ له‌دوای شكانی كۆماری مهاباد، كه‌ هه‌ریه‌كه‌یان ده‌یان ساڵ كپ بوون و ده‌یان ساڵی ویست تا خۆیان رێكخسته‌وه‌و هه‌ڵسانه‌وه‌.

 

شیكردنه‌وه‌و حساب نه‌كردنی دوژمن له‌ڕووی چه‌ك و ته‌قه‌مه‌نی و تازه‌ترین ئامێری جه‌نگ و ده‌وڵه‌مه‌ندی له‌به‌رامبه‌ر گه‌لێكی كه‌م چه‌ك و هه‌ژار، له‌خاكێكی بچووكی وه‌كو كوردستانی عیراق، كه‌ شوێنی ستراتیژی و ژماره‌ی دانیشتوانی كه‌مه‌ به‌ به‌راورد له‌گه‌ڵ ژماره‌ی دانیشتوانی عیراق و ئابلوقه‌دانی كوردستانی عیراق به‌دوژمن له‌هه‌ر چوار لاوه‌. بۆیه‌ له‌هه‌لومه‌رجێكی وادا ته‌نیا جه‌نگی پارتیزانی تاكه‌ شێوه‌ی جه‌نگه‌ بۆ درێژه‌دان به‌خه‌بات و دوژمن هیلاك كردن و بێزاركردن و چۆك پێدادان.

 

هه‌ربۆیه‌ زۆری نه‌خایاند سه‌رتاپای كوردستان له‌حوزه‌یرانی 1976دا به‌مه‌فره‌زه‌ی پارتیزانی و هێزی گه‌وره‌تری خێله‌كانه‌وه‌ له‌ناوچه‌ خێله‌كیه‌كاندا پێشمه‌رگه‌و چه‌كداریان له‌ئامێزگرته‌وه‌.

 

یه‌كێ له‌و ده‌سته‌ چه‌كدارانه‌ی كه‌ ئه‌وكاته‌ چونه‌ده‌ره‌وه‌ له‌ ناوچه‌ی (حاجی ئۆمه‌ران) بوو، ئه‌م ده‌سته‌یه‌ له‌شه‌وی 25\26/5/1976دا روو ده‌كه‌نه‌ شاخ، ئه‌وانه‌ كۆمه‌ڵێك پێشمه‌رگه‌ی تێكۆشه‌ری كوردپه‌روه‌ر بوون، له‌به‌ر زولم و زۆری رژێمی به‌عس كه‌ ئاماده‌نه‌بوون سه‌ری بۆ دابنه‌وێنن، و بۆ ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی شۆڕش چه‌كیان هه‌ڵگرتبوو*. ئه‌م ده‌سته‌ چه‌كداره‌ له‌سه‌ره‌تادا پێوه‌ندییان به‌(عومه‌ر مسته‌فا ده‌بابه‌)وه‌ كردووه‌، كه‌ ئه‌ندامی سه‌ركردایه‌تی (بزوتنه‌وه‌ی سۆسیالیستی كوردستان) بووه‌ و بزوتنه‌وه‌ش باڵێكی (ی.ن.ك) بووه‌. به‌ڵگه‌ش بۆ ئه‌م قسه‌یه‌مان ئه‌وه‌تا دوو كه‌س له‌ فه‌رمانده‌كانی ئه‌م ده‌سته‌ پێشمه‌رگه‌یه‌ (مه‌لا شێخ حه‌مه‌دی حاجی ئۆمه‌رانی) و (حاجی شێخه‌ی بنزێری) یه‌كه‌مجار له‌ رۆژی 30/8/1975 دا به‌مه‌به‌ستی پێوه‌ندیكردن و ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی شۆڕش سه‌ردانی (عومه‌ر ده‌بابه‌) ده‌كه‌ن له‌ به‌غدا.

 

له‌ 5/4/1976 دا (مه‌لا شێخ حه‌مه‌دی حاجی ئۆمه‌رانی) سه‌فه‌ری (رومادی) ده‌كات بۆ لای (عومه‌ر ده‌بابه‌) و دووباره‌ پێوه‌ندی پێوه‌ ده‌كاته‌وه‌ بۆ هه‌مان مه‌به‌ست، و سه‌باره‌ت به‌ ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی شۆڕش گفتوگۆده‌كه‌ن. (عومه‌ر ده‌بابه‌) باسی ئه‌وه‌ی بۆ ده‌كات كه‌ رژێم چه‌ندجارێك داوای لێكردووه‌ سه‌ردانی (مام جه‌لال) بكات له‌سوریا، به‌مه‌به‌ستی قه‌ناعه‌ت پێهێنان و هێنانه‌وه‌ی بۆ عیراق و به‌ (مه‌لا شێخ حه‌مه‌د) راده‌گه‌یه‌نێ كه‌ كاتێ سه‌ردانی مام جه‌لالی كرد ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌ویشدا باسده‌كات. هه‌روه‌ها رێنماییشی ده‌كات كه‌ بچن بۆ قه‌ندیل و ئاگاداری خۆیان بن له‌ دوژمن و ئه‌ویش كاتێ كه‌ له‌ سوریا گه‌ڕایه‌وه‌ پێوه‌ندییان پێوه‌ ده‌كاته‌وه‌. مه‌لا شێم حه‌مه‌د داوای لێده‌كات كه‌ نامه‌یه‌ك بۆ مام جه‌لال بنوسێت و ئه‌و بیگه‌یه‌نێت، به‌ڵام (عومه‌ر ده‌بابه‌)پێی راده‌گه‌یه‌نێ كه‌ له‌به‌ر بارودۆخی ئه‌منی ناتوانێ چونكه‌ له‌ژێر چاودێری وردی رژێمدایه‌.

 

مه‌لا شێخ حه‌مه‌د ده‌ڵێ: "دوای ماوه‌یه‌ك هیچ گۆڕانكارییه‌ك به‌سه‌ر رێكه‌وتنه‌كه‌ی من و كاك عومه‌ردا نه‌هات، به‌ڵكو چاوه‌ڕێی ئه‌وه‌ بووین به‌فر بتوێته‌وه‌و بده‌ینه‌ شاخ". ئه‌وه‌بوو له‌ شه‌وی 25\26/4/1976دا ئه‌م ده‌سته‌ پێشمه‌رگه‌یه‌ روده‌كه‌نه‌ شاخ و هه‌ر هه‌مان شه‌و به‌سه‌ر كه‌مینیسوپای رژێمدا ده‌كه‌ون و پێشمه‌رگه‌یه‌ك به‌ناوی (سه‌ید عه‌بدڵلا) شه‌هید ده‌بێت. له‌ ته‌مموزی 1976دا شه‌هید ئارام نامه‌یه‌ك بۆ ئه‌م ده‌سته‌ چه‌كداره‌ ده‌نێرێت و پێوه‌ندییان پێوه‌ ده‌كات و داواده‌كات چاوی پێیان بكه‌وێت، له‌هه‌مانكاتدا (كه‌مال كه‌ركوكی)ش نامه‌یان بۆ ده‌نێرێت و پێوه‌ندیان پێوه‌ ده‌كات.

 

دوابه‌دوای چونه‌ ده‌ره‌وه‌ی ده‌سته‌ چه‌كداره‌كانی كۆمه‌ڵه‌ش هه‌ندێ له‌سه‌ركرده‌و لێپرسراوه‌كانی جولانه‌وه‌كه‌ی پێشوش خۆیان گه‌یانده‌ شاخ و له‌ماوه‌یه‌كی كه‌مدا سه‌دان چه‌كداریان له‌خۆیان كۆكرده‌وه‌. چونه‌ ده‌ره‌وه‌ی ده‌سته‌ چه‌كداره‌كانی هه‌رێمی سلێمانی، راپه‌ڕینی تێكۆشه‌رانی باڵه‌كایه‌تی، ده‌رچونی هه‌ڤالان (عومه‌ر مسته‌فا، عه‌لی عه‌سكه‌ری، تایه‌ری عه‌لی والی، د. خالید سه‌عید، سه‌عدی گچكه‌، قادر عه‌زیزو سه‌ید كاكه‌، دوابه‌دوای ده‌رچوونی نه‌جمه‌دین عه‌زیز (سالار) و مه‌حمود عه‌بدولره‌حمان، ملازم جوامێر سیامیرو جمال عه‌لی باپیر) و چه‌ندین تێكۆشه‌ری تر بوونه‌ هۆی ته‌قینه‌وه‌ی خه‌باتی چه‌كداری شۆڕشگێڕانه‌ به‌شێوه‌یه‌كی زۆر فراوانتر له‌وه‌ی سه‌ركردایه‌تی (ی.ن.ك) نه‌خشه‌ی بۆ كێشابوو. هاوبه‌شی هه‌ڤالانی بزوتنه‌وه‌ی سۆسیالیستی دیموكراتی كوردستان له‌شۆڕش و (ی.ن.ك) دا پاڵێكی گه‌وره‌ی به‌بزوتنه‌وه‌كه‌وه‌نا به‌ره‌و پێشه‌وه‌و له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵه‌ی ماركسی لینینی كوردستان دا بونه‌ دوو باڵه‌كه‌ی (ی.ن.ك) له‌وڵاتدا.

 

لێره‌وه‌ چالاكی ده‌ستیپێكرده‌وه‌و ده‌نگو باسی به‌رپا بوونه‌وه‌ی سه‌رله‌نوێی خه‌باتی چه‌كداری له‌بواری نێوده‌وڵه‌تیدا بیسترایه‌وه‌، ئه‌وكاته‌ رژێم تێگه‌یشت ده‌بێ دان به‌ڕاستیه‌كاندا بنێ و ده‌ست له‌درۆی هه‌تا هه‌تایه‌ی كۆتایی پێهێنانی گیانی به‌ره‌نگاری گه‌لی كورد هه‌ڵبگرێ، ئیدی كه‌وته‌ جێبه‌جێكردنی فراوانترین نه‌خشه‌ی شۆڕشی چه‌واشه‌ له‌ناوچه‌كه‌دا. به‌لام (ی.ن.ك) چونكه‌ رێكخراوێك بوو له‌هه‌لومه‌رجێكی سه‌خت و دژواردا دامه‌زرابوو، دوژمن و ناحه‌زی هه‌بوو، ئه‌رك و فه‌رمانێكی ئێجگار قوڕسی له‌ئه‌ستۆدا بوو، ئه‌ندام و لایه‌نگرو دۆسته‌كانی ئه‌میش وه‌كو تێكۆشه‌رانی كه‌ی گه‌لی كورد بلاوه‌یان پێكرابوو، راونرابوون و ده‌ربه‌ده‌رو ئاواره‌بوون.

 

له‌به‌رئه‌وه‌ رێكخستنی خۆی به‌خه‌تی جیاجیا، رێكخراوی جیاوازو له‌یه‌ك دابڕاوی نهێنی پێكهێنا بوو، ئه‌بوو جێبه‌جێكردنی پارچه‌ جیاجیاكانی پلانه‌ پێشمه‌رگه‌یییه‌كه‌ش به‌ئه‌ڵقه‌و رێكخراوه‌ جیاوازه‌كانی شوێن و ناوچه‌ جیاوازه‌كانی كوردستان بسپێرێ و هه‌ر ئه‌ڵقه‌و خه‌ت و رێكخراوێكیان به‌جیا بكه‌وێته‌ جێبه‌جێكردنی ئه‌و به‌شه‌ی پێیسپێردرابوو.

 

یه‌كێك له‌و ئه‌ڵقه‌ گرنگانه‌ی ئه‌م فرمانه‌ پیرۆزه‌یان پێسپێردرابوو ده‌سته‌ چه‌كداره‌كانی بادینان بوون. ئه‌وه‌بوو له‌ 1/6/1976دا به‌بۆنه‌ی تێپه‌ڕبوونی یه‌ك ساڵ به‌سه‌ر دامه‌زراندنییه‌وه‌، (ی.ن.ك) یه‌كه‌م ده‌سته‌ی چه‌كداری خۆی له‌سوریاوه‌ نارده‌وه‌ بۆ كوردستان. بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ مام جه‌لال چوو بۆ قامیشلی بۆ به‌ڕێكردنی ئه‌م ده‌سته‌ چه‌كداره‌ كه‌ یه‌كه‌مین وه‌جبه‌ی پێشمه‌رگه‌ بوو به‌ره‌و كوردستان گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌. نه‌جمه‌دین بیۆك كه‌یا (نه‌جۆ) ئه‌م پۆله‌ پێشمه‌رگه‌یه‌ی گه‌یانده‌وه‌ باشوری كوردستان، نه‌قیبی ئه‌ندازیار (ئیبراهیم عه‌زۆ محه‌مه‌د) فه‌رمانده‌ی ده‌سته‌ چه‌كداره‌كانی بادینان بوو، یه‌كه‌مجار له‌نزیك روباری (هیزل) له‌پشتی زاخۆوه‌ له‌گه‌لا پێشمه‌رگه‌كانی تردا یه‌كی گرته‌وه‌ بۆ رێكخستنه‌وه‌ی مه‌فره‌زه‌كان و كارو فرمان به‌سه‌ریاندا، كه‌ ژماره‌یان (37) پێشمه‌رگه‌ بوو، دابه‌شبوون به‌(4) مه‌فره‌زه‌وه‌: فه‌رمانده‌ی هه‌ریه‌ك له‌مه‌فره‌زه‌كان (ئیبراهیم عه‌زۆ، عزه‌ت ئیسماعیل شه‌نگاری، عمر ئیبراهیم ره‌شید، جه‌بار مه‌لا غه‌نی سندی) بوون. ئه‌م چوار ده‌سته‌یه‌ بۆ جێبه‌جێكردنی ئه‌ركه‌كانیان دابه‌شبوون به‌سه‌ر ناوچه‌كانی زاخۆ، ئامێدی، دهۆك، هه‌ریه‌كه‌یان له‌لایه‌كه‌وه‌ كه‌وتنه‌ چالاكی سیاسی و رێكخراوه‌یی و پێشمه‌رگه‌یی.

 

فه‌رمانده‌ی مه‌فره‌زه‌كان و پێشمه‌رگه‌كان، زۆربه‌یان پێشمه‌رگه‌ یان كادر بوون له‌شۆڕشی ئه‌یلولدا، شاره‌زای ناوچه‌كانی بادینان و ئاشنای خه‌ڵكه‌كه‌ی بوون.

 

ئه‌م ده‌سته‌ پارتیزانه‌ پێشمه‌رگه‌ی هه‌ڵبژارده‌ی لاوه‌ شۆڕشێگڕو ئازاو نه‌به‌زه‌كانی بادینان بوون، هه‌موویان مه‌شقی جه‌نگییان پێكرابوو. خولی په‌روه‌رده‌كردنی سیاسیان دیبو. جگه‌له‌وه‌ی له‌شه‌ڕه‌كانی 1974-1975 دا هه‌موو پێشمه‌رگه‌ بوو بوون، هه‌ندێكیان كادری سیاسی بوون و له‌خولی كادیری پارتی ده‌رچووبوون.

 

له‌ناو ئه‌و پێشمه‌رگانه‌دا خه‌ڵكی زاخۆ، دهۆك، شێخان، عه‌ینزاله‌، ته‌له‌عفه‌رو شه‌نگاریان تێدابوو، هه‌ندێكیان جوتیارو هه‌ندێكیان خوێندكاری زانكۆ بوون. ئه‌م پێشمه‌رگانه‌ به‌بیروباوه‌ڕێكی پته‌و و گیانێكی شۆڕشگێڕانه‌و به‌وره‌یه‌كی جه‌نگاوه‌رانه‌وه‌ به‌ره‌و ناوچه‌كانی خۆیان چوون و جه‌ماوه‌ری بادینانیش پێشوازییه‌كی بێوێنه‌یان لێكردن، چ به‌هاوكاریكردن و یارمه‌تیدانیان، چ رێنمایی كردنیان، وه‌ چ به‌شاردنه‌وه‌و داڵده‌دانیان.

 

ئه‌م ده‌سته‌ پێشمه‌رگه‌یه‌ ماوه‌یه‌كی باش به‌ناوچه‌كاندا گه‌ڕاو ده‌ستی كرده‌وه‌ به‌خه‌ڵك هاندان و رێكخستن و پێوه‌ندی دروستكردن له‌گه‌لا تێكۆشه‌رانی شاره‌كان و مژده‌یان به‌جه‌ماوه‌ردا كه‌ خه‌باتی چه‌كدارانه‌ وا خه‌ریكه‌ ده‌ستبكاته‌وه‌، له‌و ماوه‌ كه‌مه‌دا زۆر سه‌ركه‌وتوانه‌ كارو فرمانه‌كانی خۆیان به‌جێهێناو له‌زۆر شوێن و ناوچه‌دا تۆوی رێكخستن و پێشمه‌رگه‌یان چاندو رۆڵێكی گه‌وره‌یان گێڕا له‌جۆشدانی كۆمه‌لانی خه‌ڵك و سازدانه‌وه‌ی تێكۆشه‌ران بۆ شه‌ڕی پێشمه‌رگانه‌.

 

له‌هه‌مانكاتدا كه‌سه‌ركردایه‌تی ده‌ره‌وه‌ی ولات به‌بۆنه‌ی تێپه‌ڕبوونی ساڵێك به‌سه‌ر دامه‌زراندنی (ی.ن.ك) ده‌سته‌ چه‌كداره‌كانی بادینانی نارده‌وه‌، سه‌ركردایه‌تی ناوخۆش بڕیاریدا كه‌ له‌هه‌مانكاتدا ئه‌و ده‌سته‌ چه‌كدارانه‌ی كه‌ ئاماده‌ی كردبوون بیاننێرێته‌ شاخ بۆ ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی شۆڕشی چه‌كداری كه‌ بڕیاربوو 1/6/1976 ده‌ستپێبكا به‌لام له‌به‌ر هه‌ندێ هۆكار دواخرا بۆ 26/6/1976.

 

شایانی باسه‌ هه‌ر ئه‌و شه‌وه‌ یه‌كه‌م مه‌فره‌زه‌ كه‌ پێكهاتبوون له‌ (مه‌حمود عه‌بدولره‌حمان – خوله‌ كه‌شكۆل، عه‌لی شیعه‌، شه‌وكه‌تی حاجی موشیر، حامیدی حاجی غالی، حه‌مه‌ی حاجی مه‌حمود، تۆفیق ره‌حیم، حه‌مه‌ سه‌عید محه‌مه‌د ئه‌مین) به‌ره‌و شاخی سورێن ده‌كه‌ونه‌ڕێ، جگه‌له‌مانه‌ چه‌ند ده‌سته‌یه‌كی دیكه‌ش بۆ سازدانی خه‌باتی پێشمه‌رگایه‌تی ده‌چنه‌ شاخ، بۆ نمونه‌:

 

له‌ 19/7/1976 نه‌جمه‌دین عه‌زیز (سالار) و جه‌مالی عه‌لی باپیرو تاهیر شێخ سدیق و محه‌مه‌د غه‌ریب ده‌چنه‌ ناوچه‌ی شارباژێر، له‌ 21/7/1976دا ده‌سته‌یه‌كی چه‌كدار به‌فه‌رمانده‌یی (جه‌مال عه‌لی باپیر) له‌جافه‌تی پێكهات و له‌ 29/7/1976 ده‌سته‌یه‌كی چه‌كداری تر له‌ شارباژێڕ به‌فه‌رمانده‌یی ملازم جوامێر سیامیر پێكهات.

 

یه‌كه‌م كاری پێشمه‌رگه‌كان پڕوپاگه‌نده‌ی راگه‌یاندن بوو، مژده‌ی سه‌رهه‌ڵدانی شۆڕشی نوێ و پێشمه‌رگه‌ بوو، هاندانی خه‌ڵكی بوو كه‌ خۆیان به‌حكومه‌تی به‌عس نه‌فرۆشن، له‌گه‌ڵ داموده‌زگاكانی رژێم كارنه‌كه‌ن، داوای یارمه‌تی و چه‌ك و ته‌قه‌مه‌نییان لێئه‌كردن. پێشمه‌رگه‌كانیش خۆیان كاری پارتزانانه‌یان ده‌كرد كه‌ به‌ڕۆژ خۆیان له‌مه‌كۆی تایبه‌تیدا ئه‌شارده‌وه‌، به‌شه‌ویش جموجۆڵی خۆیان ده‌كردو كۆبوونه‌وه‌یان به‌خه‌ڵكی گونده‌كان ده‌كرد، بۆ ئه‌وه‌ی نه‌زانن ژماره‌یان كه‌مه‌ هه‌ندێكجار جۆره‌ها تاكتیكی پێشمه‌رگانه‌یان به‌كارده‌هێنا.

 

له‌شه‌وی 11/7/1976 ده‌سته‌ی چه‌كداری هه‌ورامان و شاره‌زوور له‌سه‌ر ڕێگه‌ی خورماڵ- سه‌ید سادق یه‌كه‌مین چالاكی پێشمه‌رگه‌ی نواند به‌لێدانی له‌ ئوتومبێلێكی پۆلیسی كه‌ له‌ئه‌نجامدا (2) پۆلیس كوژران و (2)ی تریش برینداركران، رۆژی دواتر له‌هه‌موو ناوچه‌كانی شاره‌زورو هه‌ڵه‌بجه‌ بلاوبۆوه‌ كه‌ پێشمه‌رگه‌ سه‌ریانهه‌ڵداوه‌ته‌وه‌.

 

له‌شه‌وی 30/7/1976 به‌بۆنه‌ی (30) ته‌مموزه‌وه‌ رژێم ئاهه‌نگێك سازده‌كات له‌هاوینه‌هه‌واری (ئه‌حمه‌د ئاوا)، مه‌فره‌زه‌كه‌ی شاره‌زوور هێرش ده‌كه‌نه‌ سه‌ریان و ته‌قه‌ له‌سه‌ربازه‌كانی رژێم ده‌كه‌ن و چه‌ند كه‌سێكیان لێ ده‌كوژن، بێگومان ئه‌مه‌ش پڕوپاگه‌نده‌یه‌كی باشبوو بۆ پێشمه‌رگه‌و شۆڕش، چونكه‌ به‌هه‌زاران كه‌س له‌شاره‌ جیاجیاكانی خواروو ناوه‌ڕاستی عیراقه‌وه‌ روویانكردبووه‌ ئه‌م هاوینه‌هه‌واره‌.

 

پاش ئه‌و ڕووداوه‌ به‌ هه‌فته‌یه‌ك له‌ (8/8/1976) دا ژماره‌یه‌ك له‌و كوردپه‌روه‌رانه‌ی دوورخرابوونه‌وه‌ بۆ ناوچه‌كانی ناوه‌ڕاست و خوارووی عێراق له‌سه‌ر داوای مام جه‌لال كه‌ نامه‌ی بۆ ناردبوون، بڕیاریاندا له‌ژێر ده‌ستی دووژمن هه‌ڵبێن و خۆیان بگه‌ێننه‌ چیاكانی كوردستان و به‌شداری له‌ خه‌باتی ڕه‌وای نوێی نه‌ته‌وه‌كه‌یاندا بكه‌ن.

 

د.خالید سه‌عید، سه‌عدی گچكه‌ له‌ (به‌غدا)، عومه‌ر مسته‌فا ده‌بابه‌و سه‌ید كاكه‌ له‌ (رمادی)، عه‌لی عه‌سكه‌ری له‌ (رفاعی)، تایه‌ری عه‌لی والی له‌ (عماره‌)ه‌وه‌ شوێنه‌كانی خۆیان به‌نهێنی به‌جێهێشتو به‌ره‌و كوردستان كه‌وتنه‌ڕێ و بڕیاریاندا كه‌ هه‌ڤاڵێكیان بچێته‌ سلێمانی و هه‌ندێكی تریان بچنه‌ چیای قه‌ندیل.

 

له‌ 14/8/1976 هه‌ڤالان (د. خالید سه‌عید، عومه‌ر ده‌بابه‌، سه‌عدی گچكه‌، سه‌ید كاكه‌، یاسین قادر، جه‌عفه‌ر ئه‌سوه‌دو جه‌وهه‌ر سه‌عید) گه‌یشتنه‌ گوندی (ئیندزی)ی قه‌ندیل و ده‌ستیانكرد به‌دۆزینه‌وه‌و رێكخستنه‌وه‌و ئاماده‌كردنی ده‌سته‌ی چه‌كدار.

 

هه‌ر له‌مباره‌یه‌وه‌ سه‌ید كاكه‌ ده‌ڵێ: "له‌ 15/8 گه‌یشتینه‌ قه‌ندیل، (عه‌لی كۆ)ی لێبوو كه‌ ده‌وری (20) كه‌سی له‌خێله‌كه‌ی خۆی له‌گه‌ڵدابوو". ده‌زگه‌كانی رژێمی به‌غدا له‌حاجی ئۆمه‌ران به‌ عه‌لی كۆیان راگه‌یاندبوو كه‌ راگوێزی باشوری عیراقی ده‌كه‌ن. ناوبراو له‌ترسی ئه‌و بڕیاره‌ی رژێم هه‌ڵات نه‌ك له‌دڵسۆزی خۆیه‌وه‌. له‌هه‌مانكاتدا پێوه‌ندی له‌گه‌لا رژێمی ئێرانیشدا هه‌بوو.

 

له‌پاییزی 1976دا مه‌فره‌زه‌كانی پێشمه‌رگه‌ی (ی.ن.ك) گه‌یشتنه‌ ناوچه‌كانی خۆشناوه‌تی و ده‌وروبه‌ری كۆیه‌و زراره‌تی و دۆڵی سماقولی و زۆر شوێنی تر.

 

بۆ یه‌كه‌مجار شه‌ڕو پێكدادانی سوپای عێراقی و پێشمه‌رگه‌ی كوردستان دوای هه‌ره‌سی 1975 له‌ شه‌وی 13-14/9/1976 دا بوو له‌ گوندی (قاینجه‌) كه‌ له‌وێدا هێزێكی سه‌ربازی گه‌وره‌ی رژێم هێرشی سه‌ر مه‌فره‌زه‌ی شاره‌زووریان كردو له‌ ئه‌نجامی شه‌رێكی ده‌سته‌و یه‌خانه‌دا كورد یه‌كه‌م شه‌هیدی دا كه‌ ئه‌ویش (فاتیح شێخ حه‌یده‌ر) بوو. جگه‌ له‌ (ی.ن.ك) له‌و سه‌رده‌مه‌دا چه‌ند مه‌فره‌زه‌یه‌كی بچوكی (پاسۆك)یش رویانكرده‌ شاخ و ده‌ستیان به‌ خه‌باتی چه‌كداری كرد، له‌ كه‌سه‌ هه‌ره‌ ناوداره‌كانیان كه‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا رۆلی هه‌بوو (جه‌لالی حاجی حسێن) بوو پێوه‌ندیشیان له‌گه‌ل یه‌كێتی زۆرباش بوو.

 

رۆڵی نه‌وشیروان مسته‌فا ئه‌مین له‌ سه‌رپه‌رشتیكردنی ..مه‌فره‌زه‌ پارتیزانه‌كانی كوردستان..‏

‏ سه‌دام حسین سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی سه‌ركردایه‌تی شۆڕش هه‌موو ده‌سه‌ڵاتێكی تۆتالیتاری ‏ره‌های خۆی له‌ 29/3/1987به‌بڕیاری [160] به‌خشی به‌ عه‌لی حه‌سه‌ن مه‌جیدی ‏ئامۆزای بۆ ئه‌وه‌ی به‌پێی به‌رنامه‌و نه‌خشه‌یه‌كی وردی چڕوپڕی سه‌ربازی به‌ پاڵپشتی فه‌یله‌قی ‏‏[یه‌ك و پێنچ] ی سوپای عێراق...به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی [ئیستیخباراتی عه‌سكه‌ری..ئه‌منی ‏عامه‌..فه‌وجه‌كانی دیفاع مه‌ده‌نی..گه‌له‌جاش] به‌ ته‌كنه‌لۆژیای سه‌ربازی و ئه‌نفال و ‏جینۆسایدی كورد بكات .

 

عه‌لی حه‌سه‌ن مه‌جید له‌ 20/6/1987 به‌ بڕیاری [4008] له‌ هه‌شت قۆناغی ئه‌نفالدا، ‏له‌ 21/2/ 1988...تا 6/9/1988 سوپای ئه‌نفال، سه‌راپا گوندو شارۆچكه‌و ناوچه‌ ‏ئازادكراوه‌كانی ژێر ده‌سه‌ڵاتی پێشمه‌رگه‌ی له‌ كوردستانی باشوور به‌ ‏خانوو..قوتابخانه‌و.مزگه‌وت و..بنكه‌ی ته‌ندروستی و..بنكه‌ی كشتوكاڵی و..ئاژه‌ڵدارییه‌وه‌ ‏خاپوركرد ..كارێزو چه‌م و بیرو..سه‌رچاوه‌ ئاوییه‌كانی ژه‌هرباران كرد...به‌شۆفڵ ‏پڕكرده‌وه‌.

 

دارستان و باخ و رووه‌كی خۆرسكیان سوتاند...ژن و پیاو منداڵ و پیری گوندو ناوچه‌ ‏ئازادكراوه‌كان ئه‌وه‌ی ده‌سگیركرا، بێسه‌روشوێن كردن... دواتر له‌ گۆڕه‌ به‌كۆمه‌ڵه‌كاندا ‏دۆزرانه‌وه‌... ئه‌وانی تر به‌رێكه‌وت ده‌ربازبوون.... ژماره‌یه‌كی زۆریان به‌ژه‌هری كیمیایی ‏خنكان.... له‌ رێگاو بانه‌كان گوللـه‌باران كران.‏

 

له‌ساڵی 1987 هه‌موو ناوچه‌ ئازادكراوه‌كانی ژێر ده‌سه‌ڵاتی پێشمه‌رگه‌ دانران به‌ [المناگق المحڤوره‌] ناوچه‌ی قه‌ده‌غه‌‌كراوه‌كان بۆ زیاتر له‌ [2000] گوندی ناوچه‌ ئازادكراوه‌كان ‏ده‌ركرد، بڕیاری ته‌ختكردنی ئه‌و ناوچه‌ به‌ربڵاوه‌ فروانه‌ی دابوو، ژیانی له‌ ‏جوتیاره‌كان...له‌ ناوئاوایی و زه‌وییه‌ كشتوكاڵییه‌كانیان قه‌ده‌غه‌كرد بوو، ته‌واوی سامانی ‏ئاژه‌ڵی و كشتوكاڵی تاڵانكراو بنه‌مای ژێرخانی ئابووی كوردستانی لێكهه‌ڵوه‌شانده‌وه‌.‏

 

سوپای عێراق ته‌مه‌نی 67 ساڵ بوو... خاوه‌نی 28 ساڵ ئه‌زمونی جینۆسایدی كوردو... ‏هه‌شت ساڵ جه‌نگی عیراق- ئێران، به‌چه‌كی مۆدێرن و هێزێكی زه‌به‌لاحه‌وه‌ به‌پاڵشتی فه‌وجه‌ ‏سوكه‌كان گه‌یشتنه‌ سه‌راپا شوێنه‌ ستراتیژو سه‌رسنوره‌كان، مینیان له‌ سه‌راپا گوندو كیلگه‌و ‏لاپاڵی گردو چیاو رێگاو رێچكه‌كان دا چاند... مه‌رگ و كه‌مئه‌ندام بونیان كرد به‌ رووداوێكی ‏سروشتی، هه‌موو ناوچه‌كانیان به‌گوندو كێڵگه‌ كشتوكاڵییه‌كانه‌وه‌ له‌ خه‌ڵكه‌كه‌ی ‏قه‌ده‌غه‌كرد...بازنه‌یان به‌ده‌وری شاره‌كاندا كێشا، ئه‌وه‌ی له‌ودیوی ئه‌و سنووره‌ بازنییه‌وه‌ ‏ده‌سگیربكرایه‌، بێسه‌روشوین ده‌كرا.‏

 

‏ئا له‌و سه‌رده‌مه‌دا نه‌وشیروان مسته‌فا له‌ قاسمه‌ره‌ش سه‌رپه‌رشتی مه‌فره‌زه‌ پارتیزانه‌كانی ‏سه‌راپا گه‌رمیان و شارباژێرو دۆڵی چافایه‌تی و ده‌شتی هه‌وڵیرو باڵه‌كایه‌تی و سه‌راپا ‏ناوچه‌كانی ده‌كرد، له‌و شوێنانه‌دا مانه‌وه‌ كه‌ جگه‌ له‌ پاشماوه‌ی گونده‌ وێرانه‌كان و قالوره‌ی ‏گوله‌ تۆپ هیچ بنه‌مایه‌كی ژیانی تیا نه‌مابوو.

 

ئه‌و مه‌فره‌زه‌ پارتیازنانه‌ی كه‌ بریاری مانه‌وه‌یاندا له‌ گه‌رمیان و قه‌ره‌داغ بریتیبوون له‌ ‏‏[حه‌مه‌ره‌ش، عوسمانی حاجی مه‌حمود، مه‌حمودی مامه‌ عه‌زه‌، سه‌ید جه‌وهه‌ر، شێخ كه‌ریم ‏چاوره‌ش. ئه‌حمه‌دی حاجی ره‌شید، مه‌لا ئه‌حمه‌دی گه‌رمیان، سه‌ید محه‌مه‌د، عه‌دنانی حه‌مه‌ی ‏مینا].‏

 

جیهازێكی راكاڵ لای نه‌وشیروان مسته‌فا ئه‌مین بوو. ئه‌و سه‌رپه‌رشتی و رێنمایی ده‌كردن. ‏جیهازێكی تر له‌ ماڵی جه‌باری حاجی ره‌شید بوو له‌ناو سلێمانی.. جیهازی سێیه‌م لای ‏حه‌مه‌ره‌ش بوو له‌ چیای ئاژداغ... ئه‌و سه‌رپه‌رشتی پارتیزانه‌كانی گه‌رمیانی ده‌كرد، هه‌موو ‏مه‌فره‌زه‌كانیش له‌ ‌حه‌شارگه‌ جیاجیاكانیان جیهازی تلفن كنیان پێبوو له‌سه‌ره‌ ‌سه‌عاتدا ‏هه‌واڵ و گۆرانكارییه‌كانیان ده‌گه‌یاند به‌یه‌ك.‏

 

ئه‌وه‌ی مایه‌ی تێڕامانه‌ به‌ختیار مسته‌فا ئه‌مین سه‌رپرشتی دروستكردنی جفره‌ی پارتیزانه‌كانی ‏ده‌كرد، هه‌موو جیهازه‌كانی ته‌كنیكی پێشكه‌وتووی ته‌كنه‌لۆژیای ئیستیخباراتی عه‌سكه‌ری ‏فه‌یله‌قی یه‌ك و پێنج و ئیتیخباراتی عامه‌ی عێراق له‌ به‌غدا... نه‌یانده‌توانی ئه‌و جفرانه‌ ‏بخوێننه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی شوێنی حه‌شارگه‌ی پارتیزانه‌كان بدۆزنه‌وه‌و له‌ناویان ببه‌ن... هه‌موو ‏پسپۆره‌كانیان توشی هێدستریا ببوون. رێبازو.. حه‌سه‌ن كوێستانی و.. سه‌لاح دیلمان له‌ سنوری ده‌‌شتی هه‌ولێر و به‌رانه‌تی ‏و باڵه‌كایه‌تی و خۆشناوه‌تی مانه‌وه‌، دواتر چه‌ندان مه‌فره‌زه‌ی تری پارتیزانی تر به‌ سه‌رپه‌رشتی نه‌وشیروان مسته‌فا ئه‌مین له‌ ‏سنوره‌كانه‌وه‌ رویانكرده‌ سنوری گه‌رمیان و دۆڵی جافایه‌تی و شارباژێر و بادینان [ئازادی ‏سه‌گرمه‌، مام رۆسته‌م، كوردۆقاسم، مه‌حمود سه‌نگاوی. غه‌ریب هه‌ڵه‌دنی، كامیل نوری، ‏جه‌باری حاجی مامه‌ندی. سه‌ركه‌وت حه‌سه‌ن، مه‌حمودی كانی ساركی. تۆفیق ته‌مه‌ر ‏چه‌لكی .

 

دواتر مه‌فره‌زه‌یه‌كی تر ی پارتیزانی به‌ سه‌رپه‌رشتی عه‌به‌ره‌ق و دلاوه‌ر عوسمان ‏سه‌رپه‌رشتی په‌رینه‌وه‌ی پارتیزانه‌كانیان ده‌كردو بۆ هه‌ندێ ئیش و كار خۆیان ده‌گه‌یانده‌ ناو ‏شاری سلێمانی.

 

سه‌دام كوێتی داگیركرد، بۆ ئه‌وه‌ی عێراق و سوپاكه‌ی ببن به‌زلهێزێكی تر له‌ دنیادا، بۆ ‏ئه‌وه‌ی بنه‌مای ژێرخانی ئابورییه‌كی به‌هێز پێكبهێنێت . هه‌موو به‌رنامه‌و نه‌خشه‌وپیلانه‌كانی ‏بهێنتته‌دی.

 

گه‌ر سوپای عیراق له‌لایه‌ن وڵاتانی هاوپه‌یمانه‌وه‌ تێكنه‌شكایه‌، ئه‌وا قۆناغێكی تری ئه‌نفالی ‏هه‌موو خه‌ڵكی [سلێمنی...هه‌ولێر...دهۆك.....كه‌ركوك] بێسه‌روشوین ده‌كران. دواتر له‌سه‌ر ته‌رزی بیناسازی كه‌له‌پوری عه‌ره‌بی سیمای شاره‌كانیان ده‌گۆڕی.

 

كۆمه‌ڵی كوردیی له‌ چ روویه‌كه‌وه‌ پێویستی به‌یه‌كێتیی بوو؟

له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌و ڕاستییانه‌داو بوونی چه‌ندین خاڵی تری به‌هێزو دره‌وشاوه‌، له‌مێژووی (ی.ن.ك)دا، ئێستا له‌جاران زیاتر كۆمه‌ڵی كوردیی، پێویستی به‌بووژانه‌وه‌ی زیاتری ڕۆڵ و به‌شداری و كاریگه‌ریی زۆرتری سیاسه‌ت و هه‌ڵوێست و هه‌نگاو و ده‌ستپێشخه‌رییه‌كانی (ی.ن.ك) هه‌یه‌، له‌مڕوانه‌ی خواره‌وه‌:

1-(ی.ن.ك) هێزێكی پێویستی سه‌ره‌كی هه‌میشه‌ ئاماده‌یه‌، بۆ قوربانیدان و به‌رهه‌مهێنانی ئیراده‌و گیانی قوربانیدان و به‌رگریكردن به‌خوێن.

2-(ی.ن.ك) هێزێكی پێویسته‌، بۆ زامنكردن و پاراستن و ڕاگرتنی بنه‌ماكانی سیسته‌می دیموكراسیی و فره‌یی و ئازادیی و به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی تاكڕه‌ویی و پاراستنی مافه‌كانی مرۆڤ.

3-(ی.ن.ك) هێزێكی پێویسته‌، بۆ پرۆسه‌ی به‌عه‌لمانیكردنی كۆمه‌ڵ و سیسته‌می فه‌رمانڕه‌وایی كوردستان و به‌رگریكردن له‌م سیسته‌مه‌و به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی ڕه‌وتی كۆنه‌په‌رستی و دۆگمای و دیارده‌ی تیرۆر.

4-(ی.ن.ك) هێزێكی سیاسیی پێویسته‌، بۆ ڕاستكردنه‌وه‌ی هاوسه‌نگییه‌كان، له‌ناو پرۆسه‌ی سیاسیی له‌هه‌رێمی كوردستان و عیراق و به‌ڕێوه‌بردنی ناكۆكیی و ململانێكان و ئاراسته‌كردنی ڕۆڵ و كاریگه‌رییه‌كانی وڵاتانی ده‌وروبه‌ر؛ به‌ به‌رژه‌وه‌ندی گشتی خه‌ڵكی كوردستان.

5-(ی.ن.ك) هێزێكی سیاسیی پێویسته‌، بۆ به‌رگرتن به‌تێكشكانی نه‌ته‌وه‌یی و له‌ده‌ستدانی ده‌سكه‌وته‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌كان و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ خاڵی سفر، وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ جاریتر له‌ڕابردوودا چه‌ندینجار ڕوویداوه‌.

6-(ی.ن.ك) هێزێكی سیاسیی پێویسته‌، بۆ ئه‌وه‌ی هه‌میشه‌ بتوانێت داكۆكی له‌ده‌سكه‌وت و سه‌ركه‌وتن و سه‌روه‌ریی و ئامانج و به‌رهه‌می قوربانییه‌كانی خۆی بكات كه‌ بوونه‌ته‌ موڵكی هه‌مووان.

 

 

سه‌رچاوه‌كان :

پانۆرامای 41 ساڵ ته‌مه‌نی خه‌باتی ی.ن.ك له‌ ماڵپه‌ری www.pukmedia.com

رۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ

نه‌وشیروان مسته‌فا: له‌كه‌ناری دا نوبه‌وه‌ بۆخڕی ناوزه‌نگ - خولانه‌وه‌ له‌ناوبازنه‌ - په‌نجه‌كان یه‌كتر ده‌شكێنن

خه‌ڵه‌ف غه‌فور: یه‌كێتی له‌ توڵه‌یتوڵه‌وه‌ بۆ ناوزه‌نگ

ئه‌بوبكر خۆشناو: چه‌ند لاپه‌ڕه‌یه‌ك له‌مێژووی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان

فه‌ریدون عبدولقادر: هه‌ڵۆسوره‌كانی قه‌ندیل

عه‌بدوڵڵا كه‌ریم مه‌حمود: رۆڵی نه‌وشیروان مسته‌فا ئه‌مین له‌ سه‌رپه‌رشتیكردنی مه‌فره‌زه‌ پارتیزانه‌كانی كوردستان

نیاز سه‌عید عه‌لی: ئایا یه‌كێتی خه‌سڵه‌تی جیاكه‌ره‌وه‌ی هه‌بووه‌و هێزێكی پێویسته‌ بۆ ئه‌م قۆناغه‌؟

عه‌دنان وه‌لی: 39 ساڵ پڕ له‌سه‌روه‌ری و خاوه‌ن روبارێك خوێنینه‌ سه‌ركرده‌كه‌شی پێشمه‌رگه‌یه‌كی دێرینه‌، 

عیماد ئه‌حمه‌د: یه‌كێتی، حزبی سـه‌روه‌رییه‌كان‌ و رێبه‌ری جیاوازییه‌كان

بابه‌تێك له‌ژێر ناوی كورته‌یه‌ك له‌سه‌ر مێژووی یه‌كێتی ‏15./8‏/2010، نوسه‌ره‌كه‌ی نادیاره‌ له‌گه‌ڵ داوای لێبوردن.

 

 

PUKmedia ئاماده‌كردنی/ كاوان ئه‌حمه‌د حه‌مه‌ ساڵح


6/3/2018 11:14:03 AM Read Count [247] Big Font Small Font

بیروڕاکان


بیروڕای‌ خوت بنێره‌
ناو :  
ئیمه‌یڵ :    
کۆمێنت :  
   

سعودیه‌ به‌ره‌و شانشینی‌ عه‌ره‌بی‌ سه‌لمانی‌ ‌ ...

شا سه‌لمان بن عه‌بدولعه‌زیز پادشای‌ شانشینی‌

7/12/2017 11:31:19 AM
تاقیكردنەوەی و راست و چەپەكانی فەرەنسا ...

ئەمڕۆ 6/11 هەڵبژاردنی پەرلەمانی فەرەنسا بەڕێوەدەچێت و

6/11/2017 11:15:06 AM
ئێرانی دوای هەڵبژاردنی ئایار ...

چاودێرانی سیاسی لەپاش هەڵبژاردنەوەی حەسەن رۆحانی

6/7/2017 12:10:42 PM
فیلەكان لەئەسپەكانیان بردەوە ...

 رۆژی 9/11/2016 دۆناڵد ترەمپ كاندیدی كۆمارییەكان وەك

11/10/2016 11:02:33 PM
په‌یوه‌ندییه‌كانی سعودیه‌و ئێران‌ له‌سایه‌ی ململانێی مێژوویی شیعه‌و سوننه‌دا ‌ ...

 ‌ئه‌م دۆسێیه‌ پوختەی بەرنامەی (٣+١)ی  رادیۆی ده‌نگی گه‌لی كوردستانه‌‌و

1/24/2016 11:29:34 AM
گوزەرێك بەهەڵبژاردنەكانی عێراق و هەرێمی كوردستاندا ...

پرۆسەی هەڵبژاردن لە چوارچێوەی سیستمێكی دیموكراتدا یەكێكە لەو ئ

10/22/2015 12:33:09 PM
توركیا لە نێوان سیستمی پەرلەمانی و سەرۆكایەتیدا ...

 توركیا لە نێوان سیستمی پەرلەمانی و سەرۆكایەتیدا

 
7/15/2015 1:20:48 PM
ئەڵمانیا و فیدراڵی و سیستمی هەڵبژاردنەكەی ...

  بۆ زیاتر ئاشنابوون بەسیستمی فیدراڵی و حوكمڕانی ئەڵمانیاو پێگەی جوگرافی و 

6/29/2015 11:13:24 AM
ئەڵمانیا و فیدراڵی و سیستمی هەڵبژاردنەكەی ...

بۆ زیاتر ئاشنابوون بەسیستمی فیدراڵی و حوكمڕانی ئەڵمانیاو پێگەی جوگرافی و

5/5/2015 1:13:56 PM
ئەڵمانیا و فیدراڵی و سیستمی هەڵبژاردنەكەی ...

بۆ زیاتر ئاشنابوون بەسیستمی فیدراڵی و حوكمڕانی ئەڵمانیاو پێگەی جوگرافی و مێژووەكەی و 

4/13/2015 9:37:53 AM
ئیسرائیل وڵاتی شۆڕشی سپی ...

 ئیسرائیل دەوڵەتێكە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، دەكەوێتە ڕۆژئاوای ئاسیا،

3/30/2015 10:03:49 AM
ئەڵمانیا و فیدراڵی و سیستمی هەڵبژاردنەكەی ...

 بۆ زیاتر ئاشنابوون بەسیستمی فیدراڵی و حوكمڕانی ئەڵمانیاو پێگەی جوگرافی و مێژووەكەی و

3/16/2015 12:43:50 PM
ئەڵمانیا و فیدراڵی و سیستمی هەڵبژاردنەكەی ...

 بۆ زیاتر ئاشنابوون بەسیستمی فیدراڵی و حوكمڕانی ئەڵمانیاو پێگەی جوگرافی و مێژووەكەی و سیستم و شێوازی هەڵبژاردن و پێكهاتەی پەرلەمان و دابەشبوونی دەسەڵاتەكان لەو وڵاتەدا، بەباشمانزانی بەچەند بەشێك بۆ خوێنەرانی ئازیزی وێب سایتەكەمان ئەم دۆسیەیە بڵاوبكەینەوە.

2/25/2015 1:22:08 PM
سیستمی هەڵبژاردنی ئەفغانستان ...

 وڵاتی ئەفغانستان لە خۆرهەڵاتی باكووری كیشوەری ئاسیا لەنێوان وڵاتانی

2/16/2015 11:23:12 AM
دوای بەهاری عەرەبی، دیموكراسی و كۆمەڵگەی مەدەنی تونس و ئیسلامییەكان ...

 وڵاتی تونس لەپاش شۆڕشەكانی بەهاری عەرەبی بە كۆمەڵك قەیرانی سیاسی و

12/28/2014 12:33:08 PM
ئایندەی عیراق.. دیكتاتۆریی، دیموكراسی یان دابەشبوون؟ ‌ ...

 پرۆسەی ((ئازادیی عیراق)) كە شاڵاوێكی سەربازیی ئەمریكی بەریتانی بوو بۆ سەر عیراق

11/13/2014 12:29:34 PM
سكۆتلاند و لابردنی تاجی پاشایەتی لەسەر هەرێمەكەیان ...

 رۆژی18/ئەیلولی 2014 لەریفراندۆمێكدا ٤ ملیۆن هاووڵاتی سكۆتلەندا یەكەمجارە

9/22/2014 2:03:13 PM
لەبارەی پەرلەمانی كوردستانەوە ...

 لەبارەی پەرلەمانی كوردستانەوە

8/5/2014 11:59:01 AM
گوزەرێك بە هەڵبژاردنی خولی چوارەمی پەرلەمانی كوردستاندا ...

 رۆژی شەممە 21/9/2013،كاتژمێر حەوتی‌ سەرلەبەیانی‌ هەڵبژاردنی‌ گشتی‌ خولی‌

10/20/2013 9:52:14 AM
شیكردنەوەیەك لەسەر هەڵبژاردنی خولی سێیەمی ئەنجوومەنی پارێزگاكانی عێراق 2013 ...

265 قەوراەی سیاسی بۆ 447 كورسی  ئەنجوومەنی پارێزگانی عێراق جگە لە هەرسێ

4/18/2013 9:28:53 AM
ئۆباما و رۆمنی، كامیان دەرگای كۆشكی سپی دەكاتەوە ...

 بەپێی دەنگدانی‌ پێشوەخت‌و 24 سەعات پێش دەنگدانی دانیشتووانی ئەمریكا

11/5/2012 10:25:24 AM
بنەماكانی دیموكراسی لەئەمریكا ...

 لەگەرمەی شەڕی ناوخۆداو بۆ هێشتنەوەی ویلایەتە یەكگرتووەكان وەكو یەك وڵات، لەئاهەنگی كردنەوەی گۆڕستانی نەتەوەیی گیتیزبۆرگدا، سەرۆك لینكۆڵن...

10/13/2012 10:40:55 AM
دەسەڵات و دیموكراسی لەمیسر ...

 ناوی میسر لە زمانی عەرەبی و سامیدا  بە چەند مانایەك هاتووە، یەكێك لەوانە، لە چاوگی ناوی شارەوە هاتووە...

7/15/2012 11:46:19 AM
محەمەد مورسی چۆن بووە سەرۆكی میسر ...

 دوای هەفتەیەك لەهەڵبژاردنەكە رۆژی 2012-6-24 ئەنجامی‌ هەڵبژاردنەكانی‌ خولی‌ دووەمی‌...

6/26/2012 11:39:06 AM
كێ‌ دەچێتە كۆشكی ئیلیزیە ...

رۆژی 22/4/2012 هەڵبژاردنی هەشتەمین خولی سەرۆكایەتی كۆمار بەڕێوەچوو كەنزیكەی 45 ملیۆن دەنگدەری

4/23/2012 1:15:18 PM
دەوڵەت، یاسا، هاوڵاتیان لە دیموكراسیدا ...

سیستمی سیاسی ئێستای ئەڵمانیای فیدراڵی، دووهەمین سیستمی دیموكراتییە لە...

2/23/2012 10:26:42 AM
تورکیاو پارتی داد و گەشەپێدان و ئەزموونی سێ‌ خولی حكومڕانی ...

ده‌وڵه‌تی تورکیا له‌ 29ی تشرینی یه‌که‌می 1923 دا دامه‌زراوه‌و یه‌که‌مین سه‌رۆکی

1/28/2012 12:01:21 PM
سیستمی سیاسی و هەڵبژاردن لەهەرێَمی كوردستان ...

دۆسیەیەكە لەسەر پێكهاتەو جوگرافیاو دانیشتوان و پێگەی هەرێمی كوردستان...

1/26/2012 10:20:46 AM

  1   

له‌ په‌ڕه‌ی 1 له‌ 1 ( 28 هه‌واڵ )