ناوه‌نده‌كانی نوێكردنه‌وه‌ی تۆماری ده‌نگده‌ران ده‌كرێنه‌وه‌ ...
ده‌نگه‌كانی یه‌كێتی له‌ سلێمانی وه‌ك خۆی ماوه‌ته‌وه‌ ‌ ...
كورسی لایەنەكان لەپەرلەمانی توركیا ئاشكرا كرا ...
سه‌رجه‌م ده‌نگه‌كانی كه‌ركوك دروست ده‌رچوون ...
كاندید بۆ هەڵبژاردنی هەرێمی كوردستان تۆمار دەكرێت ...
ئەردۆغان بردیەوەو هەدەپەش سنووری مەرگی بەزاند ...
عیراق له‌ ده‌ره‌وه‌ی نوێنه‌ران و ده‌سه‌ڵاتی گه‌لدایه‌ ...
تۆماركردنی كاندید بۆ پەرلەمان دەستپێدەكات ...
كۆمسیۆن واده‌ی ھه‌ژماركردنه‌وه‌ی ده‌ستی ده‌نگه‌كانی راگه‌یاند ...
هەموو دەنگەکان بە دەست ناژمێردرێنەوە ...
ھەدەپە ٦٧ کورسیی پەرلەمانی بەدەستھێناوە ...
پرۆسەی دەنگدان بۆ سەرۆك كۆمار و پەرلەمانی توركیا دەستیپێكرد ...
دەزگای هەڵبژاردن: لە ئەژماركردنەوەی دەنگەكاندا دەنگمان زیاد دەكات ...
38 قەوارە بۆ هەڵبژاردنی پەرلەمان پەسەندكران ...
یه‌كێتی.. ئه‌و هێزه‌ی بێمنه‌ته‌ له‌ هه‌ژماركردنه‌وه‌ی ده‌نگه‌كان ...
عه‌بادی: سوتاندنی سندوقه‌كانی ده‌نگدان پیلانه‌ بۆ لێدانی وڵات ...
(٦/١) یادی شكاندنی ته‌وقی ترس و تۆقاندنی ڕژێمێكی خوێن ڕێژه‌ ...
43 ساڵه‌ یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان خوێن ده‌به‌خشێت ...
ئەنجامی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراقی 2018 ...
ئەنجامی هەڵبژاردنی پەرلەمانی عیراق 2018 راگەیەندرا ...
وەفدی یەكێتی ناوەرۆكی كۆبوونەوەكانی بەغدا ئاشكرادەكات ...
وادەی تۆماركردن بۆ هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان دیاریكرا ...
رێژه‌ی بەشداری لەباشوری كوردستان كەم بووە ...
ئه‌نجامی ده‌نگی لایه‌نه‌كان له سلێمانی و هه‌ولێر ...
بەرنامەی هەڵبژادنی لیستی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان ژمارە 162 ...
بەرنامەی هەڵبژادنی لیستی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان ژمارە 162 ...
دروشمەكانی لیستی 162 ...
په‌یامی لیستی 162 بۆ هه‌ڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ...
پەیامی دەزگای هەڵبژاردن ...
ئه‌مڕۆ یه‌كێتی سلێمانی ده‌خرۆشێنێت ...
بەدەستهێنانەوەی ئایندەمان ...
بیست و چوارەمین ساڵڕۆژی "الانصات المركزی" پیرۆزبێت ...
وردەكاری ئەم خولەی پەرلەمان ...
هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگا کەرکوکیش دەگرێتەوە ...
تورکیاو ئێران دۆستن یان دوژمن؟ ...
12/22 هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاكانە ...
یەكێتی بە ژمارە (162) و بە(210) كاندید بەشداری هەڵبژاردن دەكات ...
دەستەی كارگێر لەگەڵ دەزگای هەڵبژاردن كۆبۆوە ...
162 ژمارەى یەكێتيی نیشتمانيی كوردستانە ...
162 ژمارەی یەكێتيی نیشتمانيی كوردستانە ...
ناوی كاندیدانی یه‌كێتی بۆ هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مانی عیراق ...
تەئكید لەبەستنی كۆنگرە دەكرێتەوە ...
یاسای هەمواركراوی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەران ...
كاندیدەكانی یەكێتی ئامادەن ...
ئیسپانیا لە دیکتاتۆرییەوە بۆ دیموکراسی ...
كاتی هەڵبژاردنەكانی هەرێم دیاریدەكرێت ...
مانۆڕی هەڵبژاردنی عێراق دەستیپێكی قۆناغی دابەشبوونی حزبە گەورەكان ...
زۆرترین رێژەی نوێكردنەوەی تۆمار دەنگدان لە پارێزگای "دهۆك"ە ...
زیاتر لە 200 پارت و قەوارەی سیاسی بەشداری هەڵژاردنەكانی عێراق دەكەن ...
"سیسی" جارێكی تر خۆی بۆ سەرۆكایەتی میسر كاندید كردەوە ...
كۆمسیۆنی هەڵبژاردن پێویستی بەكارمەندە ...
كوردستانی نوێ‌ بناغەیەكی بەهێزی دیموكراسییە لەناوچەكەدا ...
"پۆتن و سیسی" لە هەڵبژاردنەكانی 2018 پۆستەكانیان مسۆگەر دەكەنەوە ...
كوردسات هەوێنی رۆشنبیركردنی جەماوەری كوردستانە ...
جودایخوازەكان زۆرینەی پەرلەمانی كەتەلۆنیایان مۆسگەر كرد ...
هەڵبژاردنی پەرلەمانی كەتەلۆنیا بەڕێوەدەچێت ...
كوردو سوننە داوای گەڕانەوەی بودجە دەكەن ...
سۆسیال دیموكراتەكانی یۆنان خۆیان نوێ دەكەنەوە ...
هەوڵەکانی پێکهێنانی حکومەتی ئەڵمانیا شکستی هێنا ...
ئه‌نجومه‌نی پارێزگای كه‌ركوك: به‌زووترین كات پارێزگار دیاری بكرێت ...
دەزگای هەڵبژاردن لەسەر بەستنی كۆنگرە لەگەڵ مەڵبەندەكان كۆبۆوە ...
دادگای فیدراڵی: ریفراندۆم نادەستورییە ...
میراڵ ئه‌كشینار،״ژنه‌ ئاسنینه‌״کەی‌ رەوتی توندڕەوی نەتەوەیی تورك ‌ ‌ ...
به‌رپرسانی که‌ته‌لۆنیا رووبه‌روی دادگاییکردن ده‌بنه‌وه‌ ‌ ...
کاردانه‌وه‌ی ئیسپانیا و جیهان به‌رامبه‌ر به‌که‌ته‌لۆنیا ‌ ...
تیمی ریفراندۆم هه‌ڵاتن ...
په‌رله‌مان دابه‌شكردنی ده‌سه‌ڵاته‌كانی سه‌رۆكایه‌تیی هه‌رێمی په‌سه‌ندكرد ‌ ...
هەڵبژاردنەكانی عیراق 12 رۆژ دوادەخرێت ...
پێدەچێت كۆنسەرڤاتیڤەكانی نەمسا براوەی یەكەم بن ...
بانگه‌شه‌ی‌ هه‌ڵبژاردن له‌ 15ی‌ ئه‌م مانگه‌وه‌ ده‌ستپێده‌كات ...
سه‌رۆك مام جه‌لال ماڵئاوایی كرد ...
لە90%ی دەنگەجیاكراوەكانی كەتەلۆنیا بەڵێیە ...
ئەنجامی راپرسی بۆ سەربەخۆیی راگەیەندرا ...
م.س: گه‌له‌كه‌مان سه‌ربه‌رزه‌ له‌حزوری یاده‌وه‌ری شه‌هیدانی رێی مافی چاره‌نووس ...
%72.16ی دەنگدەران بەشداری ریفراندۆمیان كردووە ...
پرۆسه‌ی‌ ده‌نگدان بۆ ڕیفراندۆم ده‌ستیپێكرد ...
یەكەمین راپۆرت لەبارەی راپرسی-یەوە بڵاوكرایەوە ...
شۆڕش ئیسماعیل: دەنگمان بەڵێ‌ بوو بۆ سەربەخۆیی كوردستان ...
پارتەكەی ئەنگیلا مێركڵ براوەیە ...
چین و ریفراندۆمی هەرێمی کوردستان ‌ ...
هه‌ڵبژاردنه‌ په‌رله‌مانییه‌كه‌ی ئه‌ڵمانیا ده‌ستیپێكرد ...
وردەكاری هەڵبژاردنەكانی رۆژئاوای كوردستان ...
ریفراندۆم.. سووربوونی كورد و توندبوونی هه‌ڵوێستی نێوده‌وڵه‌تی ...
نه‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان داوایه‌ك ئاراسته‌ی‌ هه‌رێم و به‌غدا ده‌كات ...
23ی مانگ دەنگدان بۆ ریفراندۆم دەستپێدەكات ...
ماوه‌ی تۆماری قه‌واره‌ سیاسییه‌كان درێژكرایەوە ...
ژنێك بووە سەرۆك كۆماری سەنگاپورە ...
بروسكەی پیرۆزبایی بۆ ساڵیادی تەلەفزیۆنی گەلی كوردستان (تەلەفزیۆنی دایك) ...
ئەمڕۆ هەڵبژاردنی پەرلەمانی نەرویج بەڕێوە دەچێت ...
ئەنجومەنی باڵای ریفراندۆم ژنان بێ بەشدەكات ...
چەمکی بانگەشەی هەڵبژاردن و تایبەتمەندیەکانی ...
بارزانی: خۆم كاندید ناكه‌مه‌وه‌و رێگه‌ به‌كه‌سه‌ نزیكه‌كانیشم ناده‌م ...
نوێكردنەوەی تۆماری دەنگدەران دەستیپێكرد ...
مێركڵ و هاوپەیمانەكانی له‌ پێشه‌وه‌ن ...
پەرلەمان نوێنەرایەتی گەلی لەدەستداوە ...
تەیموری رۆژهەڵات و سەربەخۆیی ‌ ...
کۆمسیۆن ئامادەنیە بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردن لەكەركوك ...
دەزگای هەڵبژاردن لەگەڵ مەڵبەندەكان كۆبۆوە ...
مەكتەبی سیاسی تەئكیدی لەباشكردنی گوزەرانی خەڵك كردەوە ...
حەكیم لەمەجلیسی ئەعلا جیابۆوە ...
چەپەكانی ئەرجەنتین دەسەڵاتیان دەوێت ...
راگەیەندراوی كۆبوونەوەی ئەنجومەنی سەركردایەتی یەكێتیی ...
ریفراندۆم لەدەرەوەی هەرێم بەڕەێوەدەچێت ...
به‌م نزیكانه‌ سه‌ركردایه‌تی كۆده‌بێته‌وه‌ ...
ڕاپرسی وەهمی... ...
ئاماری یه‌که‌م ساڵی تاکڕەویی له‌ تورکیا ‌ ...
گۆڕان و كۆمه‌ڵ: ریفراندۆم بۆ دوای هه‌ڵبژاردن دوابخرێ ‌ ...
سعودیه‌ به‌ره‌و شانشینی‌ عه‌ره‌بی‌ سه‌لمانی‌ ‌ ...
دیموكراتەكان هەڵبژاردنی كۆسۆڤۆیان بردەوە ...
پارتەكەی تێرێزا مەی زۆرینەی بەدەستهێنا ...
تاقیكردنەوەی و راست و چەپەكانی فەرەنسا ...
ئەمڕۆ فەرەنسیەكان دەنگ دەدەن ...
ئێرانی دوای هەڵبژاردنی ئایار ...
لوبنان چۆن حوکم ده‌کرێت؟ ...
ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی كۆمسیاران هه‌ڵده‌بژێردرێن ‌ ...
سلێمان مستەفا: بۆ هەڵبژاردن كۆمسیۆن پێویستی بەشەش مانگ هەیە ...
رووحانی بەسەرۆك هەڵبژێردرایەوە ...
گرنگی خۆ تۆماركردنی دەنگدەر لەسیستمی بایۆمەتریدا ...
چانسی رۆحانی بەهێزتردەبێت ...
ماكرۆن سەرۆكایەتی فەرەنسای بردەوە ...
(بۆپێشەوە) ماكرۆنی سەرخست ...
ئەنجامی هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی فەرەنسا راگەیەنرا ...
حەوتەمین راپرسی توركیا چی دەگۆڕێت ...
دواین ئەنجامی ریفراندۆمەكەی توركیا راگەیەنرا ...
بەشی راپرسی خولی بەهێزكردنی تواناكانی كردەوە ...
دەنگی گەلی كوردستان یەكێك لە شێوازەكانی كۆمۆنیكەیشن ...
ئەنجومەنی پارێزگای كەركوك ئاڵای كوردستانی هەڵكرد ...
رۆحانی كاندیدی ریفۆرمخوازانە بۆ سەرۆكایەتی ئێران ...
خولێك بۆ كادران كرایەوە ...
پلانی هەڵبژاردنەكان تاوتوێكرا ...
پێده‌چێت هه‌ڵبژاردنی (نوێنه‌ران)‌و (پارێزگاكان) پێكه‌وه‌ بكرێت ‌ ...
سیستمە سیاسییەكانی هەڵبژاردن ...
سكۆتلەندا لە سەربەخۆیی نزیك دەبێتەوە ‌ ...
مام جەلال: پێویسته‌ هه‌موو ئه‌ندامێكی ی.ن.ك ئه‌و راستییه‌ بزانێت كه‌ پیرۆزترین‌و گرنگترین ئه‌ركی، به‌هێزكردنی یه‌كێتیی ناو یه‌كێتییه‌. ...
شتانمایەر بووە سەرۆكی ئەڵمانیا ...
كەركوك هەڵبژاردنی بێ‌ مەرجی دەوێت ...
بینوا هامۆن كاندیدی سۆسیالستەكانە بۆ سەرۆكی فەڕەنسا ...
چواردەیەمین ساڵیادی PUKMEDIA پیرۆزبێت ...
یۆبیلی زیوینی كوردستانی نوێ‌ پیرۆزبێت ...
شکستهێنانی سیاسه‌تـی سعودیه‌ له‌ ناوچه‌که‌دا ...
كاندیدە موسڵمانەكەی رۆمانیا رەتكرایەوە ‌ ...
2016 بڕوات و نەیەتەوە....ئاوی ئامون و تونی بابا چێت ...
مێرکل بە سەرۆکی پارتەکەی هەڵبژێردرایەوە ...
ساركۆزی شكستی هێنا ...
چۆنێتی هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆك له‌ ئه‌مریكا ‌ ...
پوخته‌یه‌ك له‌ وێستگه‌كانی ژیانی دۆناڵد تره‌مپ ‌ ...
هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاكانی عیراق دواخرا ...
ترامپ بووە سەرۆكی ئەمریكا ...
فیلەكان لەئەسپەكانیان بردەوە ...
ترامپ دەبێتە سەرۆك ...
هەڕەشەی كوشتن لە ترەمپ دەكرێت ...
به‌ده‌ستهێنانی ئیستیحقاقی نوێی گه‌له‌كه‌مان‌و چاكردنی گوزه‌رانی خه‌ڵك ‌ ...
بەمەبەستی خۆئامادەكردن بۆ هەڵبژاردنەكانی داهاتوو بڕیاری پێویست درا ...
راگه‌یه‌ندراوی كۆبوونه‌وه‌ی ئه‌نجومه‌نی سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتی ‌ ...
ترامپ: كلینتۆن زیندانی دەكەم ...
په‌كخستنی‌ په‌رله‌مان كاریگه‌ری‌ خراپی یاسایی لێكه‌وتۆته‌وه‌ ‌ ...
یەكێتی وگۆڕان دووپاتی ئیرادەی بەهێزیان بۆ بەرەوپێشبردنی ڕێكەوتنی نێوانیان كردەوە ...
دەزگای هەڵبژاردن و NDI پلانی نوێیان تاوتوێكرد ...
بەهۆی نەوتەوە سەرۆكی پێشووی بەرازیل دادگایی دەكرێت ‌ ...
پارتەكەی پۆتین براوەی یەكەمی ئەنجومەنی دۆمایە ...
ئەمڕۆ لێپرسراوی دەزگا دەستبەكاربۆوە ...
هەڵبژاردنی ئەنجومەنی دۆمای روسیا دەستیپێكرد ...
هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجومه‌نی پارێزگای كه‌ركوك هاوكاتی پارێزگاكانی تر بێت ...
دوای چارەسەری پێویست شۆڕش ئیسماعیل گەیشتەوە هەرێم ...
گوشار ده‌خرێته‌ سه‌ر په‌رله‌مانتاران بۆ هێشتنه‌وه‌ی زێباری ...
روونكردنه‌وه‌یه‌ك له‌زۆرینه‌ی مه‌كته‌بی سیاسیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان-ه‌وه‌ ‌ ...
مام جەلال: یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان له‌ سه‌ره‌تای‌ دامه‌زراندنییه‌وه‌ به‌ كرده‌وه‌ سه‌لماندویه‌تی له‌ ریزی هه‌ره‌ پێشه‌وه‌یه‌ ... ‌ ...
گەندەڵی سەرۆکی بەرازیل دەباتە بەردەم دادگا ‌ ...
ترامپ پاشگه‌ز ده‌بێته‌وه‌ ...
ئەمڕۆ تێریزا دەبێتە سەرۆكوەزیرانی بەریتانیا ...

بۆ زیاتر ئاشنابوون بەسیستمی فیدراڵی و حوكمڕانی ئەڵمانیاو پێگەی جوگرافی و مێژووەكەی و سیستم و شێوازی هەڵبژاردن و پێكهاتەی پەرلەمان و دابەشبوونی دەسەڵاتەكان لەو وڵاتەدا، بەباشمانزانی بەچەند بەشێك بۆ خوێنەرانی ئازیزی وێب سایتەكەمان ئەم دۆسیەیە بڵاوبكەینەوە.
 
 بەشی سێیەم
 

ئامادەكردنی: ڕێبوار تۆفیق  بە‌نگینە 

 

 هەڵبژاردنی (بوندستاگ) :

پرۆسـەی هەڵبـژاردنی بوندستاگ پرۆسەیەكی ئـازادی ڕاستەوخۆی یەكسانی نهێنی یە ، بەپێی بڕگەكانی ماددەی (38) لـە یاسا بنەڕەتییەكان ئەم پرۆسەیە ئەنجام ئەدرێت كە لە( 3 )بڕگە پێك هاتووە :

1- ئەنجومەنی نـوێنەرانی فیدراڵ (بوندستاگ) لـە ڕێگای هەڵبژاردنێكی گشتی، ڕاستەوخۆ، سەربەست، یـەكسان و نهێنیەوە نوێنەرەكان هەڵدەبژێرن كە بەتەواوەتی نوێنەری گـەلن ونەبەستراونەتەوە بـە هیچ ڕێنمایی و ڕاسپاردنێـكەوەو جگەلەویژدانی خۆیان ملكەچی هیچ شتێكی تر نین . 

2- هەموو ئەوانەی تەمەنیان گەیشتۆتە (18) ساڵ مافی دەنگدانیان هەیەو هەركەس گەشتبێتە تەمەنی یاسایی مافی خۆپاڵاوتنی هەیە لەپرۆسەی هەڵبژاردندا.

3- ووردەكاری زیاتر لە یاسایەكی فیدڕاڵدا ڕێكدەخرێت .

گومان لەوەدا نییە بۆ ئەوەی بە شێوەیەكی تەندروست پرۆسەی هەڵبژاردن بە ئەنجام بگات و بتوانین لە دەرگای یەكەمی هەڵبژاردنەوە بچینە ناوپرۆسەكەوە پێویستە زانیاری تەواومان لەسەریاسا بنەڕەتیەكان هەبێت. مەبەست لە هەڵبژاردنی سەربەست ئەوەیە نابێت فشار بخرێتە سەر دەنگدەران . یەكسانی بەواتا قورسایی هەموو دەنگێك وەك یەكەو سەنگی هیچ دەنگێك لەدەنگێكی دیكە زیاتر نییە. سەبارەت بە پاراستنی نهێنی دەنگدانی تاك لەپرۆسەكەدا بەواتا تاك هەر بڕیارێك بدات بڕیارەكەی بەنهێنی دەمێنێتەوە. لە ئەڵمانیا هەر چوار ساڵ جارێك پەرلەمان (بوندستاگ) هەڵدەبژێردرێت وبەڕێژەیەكی بەرچاو هاووڵاتی بەشداری لە هەڵبژاردنەكان ئەكەن ودەبنە تەوەرەیەكی سەرەكی لە پرۆسەی گۆڕینی ژیانی سیاسیدا و ئازادانەو لەكەش وهەواو بارودۆخێكی ئارامدا پرۆسەكە بەڕێوە دەچێت. لە(9) ی سێپتێمبەری ساڵی (2009) نزیكەی (62) ملیۆن كەس  مافی پرۆسەی دەنگدانیان هەبوو. ئەوان نۆزدەهەمین ئەنجومەنی نوێنەران (بوندستاگ Bundestag) یان هەڵبژارد .

دووجۆر دەنگ لە پرۆسەی هەڵبژاردندا :

یەكەم: Erststimme

لە بازنەكانی هەڵبژاردندا دەنگدەران دەتوانن پاڵێوراوەكان هەڵبژێرن، ساڵی (2011) ژمارەی بازنەكان لە(299) بازنەی هەڵبژاردن پێكهاتبوون.

دووەم: ZweitStimme

ئەم دەنگە دەستنیشانی تەرازووی هێزەكانی پارتە بەشداربوەكانی (بوندستاگ) دەكات. ئەگەرپارتێك ڕێژەی (5%)ی دەنگەكان كەمتر بەدەست بهێنێت ئەو پارتە لە پرۆسەی هەڵبژاردندا ئەدۆڕێت و كورسی پەرلەمـان بـەدەست ناهێنێت، پێشتر ئەم ڕێژەیە نەبـوو بـەڵام لەساڵی (1953) وە كـاری پێكراو جێگیر كـرا. بەڵام لـەبەرامبەر داخستنی ئەم دەرگایەدا دەرگـایەكی تر بە ڕوویدا دەكرێتەوە : ((ئەگـەر هاتوو ئەو پـارتە لە(3) بازنەی هەڵبژاردندا سەركەوتن بە دەستبێنێت ئەوا دەتوانێت نوێنەری لە (بوندستاگدا) هەبێت و لەكاتی دابەشكردنی كورسیەكان لەلیستی هەرێمەكاندا لەبەر چاوبگیرێت )).

 سیستمی هەڵبژاردن لـەئەڵمـانیا ڕێژەییەو بنەمـای زۆرینە پیادە دەكرێت ئەمەش لەڕێگای دووهـەم دەنگەوە دەبێت كـەلێرەدا كێبڕكێی پارتەكان یەكلایی دەبێتەوە. بوندستاگ (620) كـورسی هەیە، نیوەیان لەبازنەكانی هەڵبژاردندا زۆرینەی دەنگی یەكـەمیان (  ErstStimme) بـەدەست هێناوەو نیوەی دووهـەمیشی ئەو نوێنەرانەیە كـەلـە ڕێگـای لیستی هەرێمەكانەوە دەچنە پارلەمانەوە .

كۆماری دەوڵەتی فیدڕاڵ :

 كۆماری ئەڵمانیا لە (16) هەرێمی فیدڕاڵ پێك دێت و هەرچی دەسەڵاتی دەوڵەت هەیە لە نێوان حكومەتی ناوەندی و هەرێمەكاندا دابەش دەبێت بـەجۆرێك هەرێمـەكان سـەربەخـۆن و دەسـەڵاتی تایبەتی خـۆیان هەیە گەرچی ئەو دەسەڵاتانە سنورداریش بن. 

ئەلمَانیا یەكێكە لەوڵاتەپیشەسازییە سەرەكییەكانی ئەوروپای ناوەڕاست، وەكو دەوڵەت لەساڵی 1871 دا دروستبووە، پێشتر لەماوەی نێوان ساڵانی (1815-1867) دا كۆنفیدراسیۆن بووە، تا ساڵی 1806 یش ژمارەیەك ئەمارەتی پەرتوبڵاو بووە، ژمارەیەك ڕووباری گرنگی ئەوروپای پێدا دەڕوات، وەك ڕاین، دانوب، ئەلبێ. 

دەوڵەتی كۆمەڵایەتی:

سـەبارەت بـە سـیـستمی دەوڵـەتی كـۆمەڵایەتی لـەئەڵمانیا مێژوویەكی كـۆن و دێرینی هـەیـە هـەر لەساڵی (1883) دابوو كە یاسـاكانی دابینكردنی تەندروسـتی سەریـان هەڵداو لـەساڵی (1884 ) دا یاساكانی تەئمینكردنی دژبە ڕووداوەكان دەركەوت و ساڵی (1889) یاساكانی دابینكردنی تەندروستی بەساڵاچوان هاتە گۆڕێ‌ و لەم كاتەی ئێستادا (90%) ی دانیشتوانی ئەڵمانیا سوود لەو یاسایانە وەردەگرن . 

بەردەوام ئەزمونی فیدرالیەت لەئەڵمانیا كاركردنە لەسەرپرسی دیموكراسیەت و ئەم پرۆسەیە بەردەوام لەچاودێریدایەو وگفتوگۆی لەسەردەكرێت، ئەوەتەنها پارلەمان نییە چاودێری كار و هەنگاوەكانی حكومەت دەكات ، بەڵكو دەیان وسەدان جۆرڕیكخراو ستافی جیاو ڕۆژنامەنوسان ومیدیاكاران، لە چاودێری دۆزی دیموكراسیەتدان  بەمەبەستی دوركەوتنەوە لە تاكڕەوی و پێشێلكردنی بنەمادەستووری یەكان .

سیستمە فیدراڵییەكەی ئەڵمانیا ئەزمونێكی سەركەوتووی یاسایی فیدراڵی یە ، ئەزمونێكە كۆمەڵگا تیایدا خۆشگوزەرانەو دەستەبەری كۆمەڵایەتی تیایدا چەسپاوە وبیمەی كۆمەڵایەتی وبێكاری و تەندروستی بۆهەمووان جێگیركراوە .

دەسەڵاتەكانی دەوڵەتی فیدڕاڵی ئەڵمانیا :

یەكەم :دەسەڵاتی یاسادانان .

دووهەم: دەسەڵاتی جێبەجێكردن .

سێیەم: دەسەڵاتی دادوەری .  

هەموو ئەم دەسەڵاتانەی ئاماژەمان پێكردن لەچاودێریكردنی یەكتریدان و دەسەڵاتی دەوڵەتیان سنورداركردووە، مەبەست لەجیاكردنەوەی دەسەڵاتەكان ئەوەنییە كەدەسەڵاتەكان دابڕاو لەیەك و ئاگایان لەیەك نەبێت، بەڵكو مەبەست دیاریكردنی سنووری هەریەكە لەودەسەڵاتانەو ڕێگریكردنە لەهەر زیادەڕۆییەك لەلایەن یەكترەوە، هەروەها چاودێریكردنی یەكترو هاوكاری وڕاگرتنی هاوسەنگی نێوانیان، بێگومان بوونی هاوسەنگیەكی لەوشێوەیە پێچەوانەی ئاڕاستەی فەرمانڕەواییە سەركوتكەرو ستەمكارەكانە كەلە مێژوودا بونیان هەبووە وهەمیشە  پێكەوە بونەتە چەكوشێكی گەورەو داواكاریەكانی جەماوەریان سەركوتكردووە. یاساكان لەلایەن (بوندسـتاگ) ەوە وەك دەسەڵاتی یاسادانان دەردەچن،  لـەبەرامبەردا حكومەت دەسەڵاتی جێبەجێكردن وهەریەكەلە دادوەرانی فیدڕاڵی و دادوەرانی هەرێمـەكان دەسەڵاتی دادوەرین . گـەل ( بـوندستاگ ) هـەڵدەبژێرێت و لـەوێشدا گفتوگۆ و لێكۆلـینەوەی بیروڕا جیاوازەكان دەربارەی پرۆگرامی سیاسەتی تەندروست پیادەدەكرێت. یەكێ‌ لـەئەركە گرنگەكانی (بوندستاگ) چاودێریكردنی كارەكانی حكومەت ودەركردنی بڕیارە تایبەتەكانی تایبەت بە بودجەو سوپاو بەرگریكردنە لەگەلی ئەڵمان.

هەرێمەكان:

هەمـوو چوار ساڵ جارێك لە( 16) هەرێمدا (بادن ڤورتمبێرگ ، بەرلین ، بایەر ، بڕاندن بێرگ ، برێمن ، هامبۆرگ ، هێسن ، نـیدەزاكسـن ، ڕاین لاندپفـلانز ، نـۆردڕاین ڤێست فـالن ، مـیكلن بۆرگ فـۆرپـۆمـێرن ، زارلاند ، زاكـسن ، زاكـسن ئـەنـهالت ، شلیسڤێك هۆلشتاین، تۆرینگن ) پرۆسەی هەڵبژاردن ئەنجام ئەدەن .

هەرێمەكان سەربەخۆیی خۆیان پاراستووە وحكومەت وپارلەمانی خۆیان هەیە، هەروەها بەشداری كاریگەریان لە پرۆسەی یاسادانان یان داڕشتن وگۆڕینی یاساكاندا هەیە ئەمانەش بە بنەمای گشتی فیدرالیزم هەژماردەكرێن، ئەم بنەمایانە لەسەرانسەری جیهاندا جێگیركراوە بەڵام ئەمە مانای وانی یە دەوڵەتانی دنیا جیاوازنەبن لەسیستمی فیدراڵیاندا ، چونكە لەڕاستیدا پەیوەندی نێوان حكومەتی ناوەند وحكومەتە ئیقلیمیەكان جیاوازیان هەیە بەهۆی بوونی فاكتەری جیاواز لەو دەوڵەتانەدا، سەربەخۆیی خۆجێی هەرێمەكان پڕەنسیبێكی دیكەی دەوڵەتی فیدراڵییە. هەرهەرێمێك لەپاڵ دەستوری فیدراڵیدا دەستوری تایبەت بەخۆی هەیە كەنابێت بڕگەكانی لەگەڵ دەستوری فیدراڵیدا دژو ناكۆك بێت .

سیستمە فیدراڵیەكەی ئەڵمانیا  پڕەنسیبێكە كە پرۆسەی بەڕێوەبردن لەدەوڵەتی یەكگرتوودا تێیدا دابەش بووە لەنێوان ناوەند وهەرێمەكاندا ، لەنێوان حكومەتەكانی هەرێمەكان و حكومەتی ناوەندا، ئەم  جۆرە دەستكردنەوەیە لە بڕیاردان وبەڕێوەبردن جۆرێكە لە دیارترین خاسیەتی بەرچاوی فیدراڵیەت كەلەڕێگای یاسابنەڕەتیەكانەوە ئەوبڕیاردان وبەڕێوەبردنە فەراهەم كراوە. سەنتەری بڕیاردان بەتەنها لە دەسەڵاتی ناوەندەوە سەرچاوەناگرێت ، بەڵكو بەهەماهەنگی هەموو حكومەتەكانی دیكە و لەچوارچێوەی دەوڵەتی یەكگرتوودا پرۆسەی بەڕێوەبردنی كۆمەڵگا ئەنجام ئەدرێت. یەكێك لەتایبەتمەندییەكانی دیكەی ئەم سیستمەبەشداریكردنی هەرێمەكانە لەئەنجومەنی فیدراڵدا(Bundesrat) لەسەربناغەی ژمارەی دانیشتوانی هەرێمەكان كەدەتوانن لەوگۆڕانكاریانەدا كەبەسەر یاساكاندا دێت بەشداری بكەن، هەرێمەبچوكەكان بە(4) نوێنەر بەشداری دەكەن وئەوهەرێمانەش كەژمارەیان زیاترە نوێنەریان لەوئەنجومەنەدا زیاترە. ئەمەش هاوسەنگی ئەداتە بەشداریكردن لەپرۆسەی بەشداریكردنی گۆڕینی یاساكاندا. بۆنموونە ئەو هەرێمانەی كەژمارەی دانیـشـتوانی لە( 2 ) ملیـۆن زیاترە (4 دەنگ)  و ئـەو هەرێمانەشی ژمارەی دانیشتوانی لە( 6 ) ملیۆن زیاترە (5) دەنگ و ئەوانەش لە 7 ملیۆن زیاترە (6) دەنگیان لەناو ئەنجوومەندا دەبێت .

 لەم سیستمەدا هەرێمەكان پشكی شێریان بەردەكەوێت لەدەسەڵاتی دەوڵەتدا و ئەنجومەنی نوێنەران بەشدارن لە پرۆسەی یاساداناندا ئەمەش دەمانگەڕێنێتەوە بۆ مادەی (50) كە تێیدا هاتووە (لە ڕێگەی ئەنجومەنی فیدڕاڵەوە هەرێمەكانی ئەڵمـانیا  بەشدار دەبن لـە پرۆسـەی یـاسـادانانی ووڵاتدا لـەسـەر ئـاستی فیدڕاڵ و كاروباری یەكێتی ئەوروپا ). هەمووئەم میكانیزمی كاركردن ودابەشكردنە لەنێوان ناوەندو هەرێمەكاندا نەلەسەربناغەی پەیماننامەو نەلەسەر بناغەی ڕێكەوتننامە بنیاتنراون ، بەڵكو بەپێی دەستور یان یاسابنەڕەتیەكان(Grundgesetz) یەكلایی كراونەتەوە. ئەمـانە هەمووی بەڵگـەی تەواو چالاككـردنی ئەنجامەكانی هەڵبژاردنن لـەڕێگـەی یاسـا بنەڕەتیـەكانـەوە و ئەو یاسایانە چونەتە هەمـوو جـومـگەكانی سیستمی بەڕێوەبردنی دەوڵەتی فیدڕاڵ و هیچ كـارێك بـەبێ‌ یاسـای بنەڕەتی ئەنـجـام نادرێت.

  

                               (  نەخشەی سنووری جوگرافی (16) حكومەتی فیدرالی لەئەلمَانیا)

یەكسانی گوزەران و ژیان لەسەرجەم هەرێمەكاندا ڕەچاودەكرێت، بۆ نموونە لە مادەی (91 a) بڕگەی (1) دا هاتووە (دەوڵەتی فیدڕاڵ هاوبەشی لە ئەنجامدانی ئەركە ڕاسپێدراوەكانی هەرێمە یەكگرتووەكاندا دەكات ، لەم بوارانەی لای خوارەوە ئاماژەیان پێكراوە) :

1. چاككردنی ژێرخانی ئابووری هەرێمەكان .

2. چاككردنی ژێرخانی كشتوكاڵی‌و پاراستنی ناوچە دەشتاییەكان .

 

بوندسرات Bundesrat :

نوێنەرانی حكومەتی هەرێمەكان لەئەنجومەنێكدا كۆبونەتەوە كە ئەویش ئەنجومەنی فیدراڵە ( Bundesrat) ، هەریەكە لەوان نوێنەری حكومەتی هەرێمەكەی خۆیانن و دەتوانن كاریگەری دابنێن لەسەر ئەنجومەنی نوێنەرانی دەوڵەتی فیدراڵ و ڕەخنە لەیاساكان بگرن ولەڕێگەی پرۆسەی دەنگدانەوە لەلایەن زۆرینەی ئەندامەكانیەوە دەتوانن كاربكەنە سەرپەرلەمان وچاوپیاخشانەوە بەیاساكاندا بكات. سەنگ وقورسایی ئەم ئەنجومەنە بەشێوەیەكی بەرچاو كاریگەری خۆی هەیەو دەتوانێت فشار بخاتە سەر پەرلەمان و حكومەت بۆ دووبارە پێداچوونەوەی بڕیارەكان .

یەكگرتن وپێكهینانی ئەم ئەنجومەنە بەڵگەی كۆكردنەوەی جیاوازییەكانە بەوپێیەی ئەم ئەنجومەنە پێكهاتەیەكە لە یەكگرتنی چەند ناوچە و هەرێمێكی جیاواز ئەمەش جەمسەرێكی دیكەی چەسپاندنی پڕەنسیبی فیدرالیزمە. خاڵێكی گرنگی بوونی ئەنجومەنی فیدراڵ كاركردنی بەكۆمەڵە بۆ سەرجەم ناوچەجیاوازەكان بەوپێیەی خودی ئەنجومەن ناوچە وڕەنگە جیاوازەكانی تیادا كۆبۆتەوە. هەرێمەكان دەسەڵاتی تەواویان لەڕێگای (ئەنجومەنی هەرێمەكانەوە) هەیە ودەتوانن كاروئەركەكانی خۆیان بەڕێوە ببەن. ئەندامانی ئەم ئەنجومەنە نوێنەرایەتی هەرێمەكان دەكەن و ئەركەكانیشیان بریتیە لە گفتوگۆكردن لەسەر یاساكانی دەوڵەتی فیدراڵ. ئەوەی جێگای ئاماژە پێكردنە سیستەمی دەنگدان دادپەروەرانە ڕێكخراوەو هەر هەرێمێك بەپێی ژمارەی دانیشتوانی بەلایەنی كەمەوە دەتوانێت (3) دەنگی هەبێـت ، ئەو هەرێمانەی ژمارەی دانیشتوانییان زۆرە ژمارەی دەنگەكانیان دەگاتە (6) دەنگ و گەورەترین هەرێم لە ئەلمَانیا بریتیە لە (نۆردراِین ڤێستڤالن) كە ژمارەی دانیشتوانەكەی دەگاتە (18) ملیۆن كەس و هەرێمی (بریمن) یش بچوكترین هەرێمە كە ژمارەی دانیشتوانەكەی دەگاتە (660)هەزار كەس . 

 بەمەبەستی زیاتر تێگەشتن لە بوندسرات ئاماژە بە ماددەی (52) ی یاسای بنەڕەتی دەكەین كە ناوەڕۆكەكەی بریتییەلەم بڕگانەی لای خوارەوە :

بڕگەی یەكەم : ئەنجومەنی فیدڕاڵی سەرۆكەكەی بۆ ماوەی یەك ساڵ هەڵدەبژێردرێت .

بـڕگەی دووهـەم : بانگـهێشتكـردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی فیدراڵ لەلایەن سەرۆكی ئەنجومەنەوە دەبێت ، سەرۆك پێویستە بــانگـهێشتـی كـۆبـوونـەوە بكـات كـاتیـَك لـەلایــەن نوێنـەرانی دووهـەرێـم یـان حــكومـەتـی فــیدڕاڵـی داواكــرابـێـت .

بـڕگەی سـێیـەم: ئـەنجـومـەنی فیدڕاڵ بەپشت بەستن بەدەنگی زۆرینەی ئەندامانی دەتوانێت بڕیار دەربكات ، هــەروەهـا دەتوانێت پـەیــڕەوی نـاوخـۆی هەبێ و هـەمـوو گـفـتـوگـۆكـانیـش ئـاشكـرا دەبن و و نابێت پـەردەپۆش بكرێن.

بڕگــەی سێیەم (أ) : بەمەبەستی مامەڵەكردن لەگەڵ كاروبارەكانی یەكێتی ئەوروپا. ئەنجومەنی فیدڕاڵ دەتوانێت دەستەیەك بۆكاروباری یەكێتی ئەوروپا دەستنیشان بكات بەجۆرێك بڕیارەكانی ئەم دەستەیە هاوتابێت لەگەڵ بڕیارەكانی ئەنجوومەنی نوێنەرانی فیدڕاڵ .

بـــڕگەی چـوارەم : دەكرێت نوێنـەری هـەرێمــەكانی دیكەش لـە حـكـومـەتی فـیدڕاڵـدا لـەگـەڵ لیژنەی ئەنجوومەنی فیدڕاڵ كاربكەن یان ئەو ئەندامانەی كە ڕاسپێردراون .

ژمارەی دەنگەكان و هەرێمەكان :

دیاریكردنی ژمارەی دەنگەكان لەلایەن هەرێمـەكانەوە بەپێی مادەی (51) بڕگەی دوو دەبێت ، كـە دەڵێت (بۆهەر هەرێمێكی یەكــگـرتوو كـە ژمارەیەك دەنگـی هـەیە لـەئـەنجوومەنی فیدڕاڵدا كەلەسێ‌ ئەندام كەمتر نیە ، بۆئەو هەرێمانەش كەژمارەی دانیـشـتوانی لە( 2 ) ملیـۆن زیاترە (4 دەنگ)  و ئـەو هەرێمانەشی ژمارەی دانیشتوانی لە( 6 ) ملیۆن زیاترە (5) دەنگ و ئەو هەرێمانەشی لە 7 ملیۆن زیاترە (6) دەنگیان لەناو ئەنجوومەندا دەبێت ).

سیستمی سیاسی :

یـەكەمین ئەزموونی دیموكراتیانەی گــەلـی ئەڵمانیا كۆماری ڤایمار بوو، كەدواتر هەرەسی هێناو نەوەی دواتر گەلێك وانە لـەسـەرنـەكـەوتنی ئـەم ئـەزمـوونەو دیكتاتۆریەتی نازیەكانەوە فێربوون كەچۆن كاربكەن بۆ سیستمێكی دیموكراتی پارلەمانی لەبن نەهاتوو. دووەمین ئەزموونی دیموكراسی ئەڵمانی دوابەدوای وێرانكاریەكانی جەنگ هات و كۆماری ئەڵمانیای فیدڕاڵ نەوەكانی ئەو جەنگە پێكیان هێنا. هۆكاری سەرەكی جێگیربوونی ئەو سیستەمە دیموكراتیەش دەگەڕێتەوە بۆ پیادەكردنی یاسا بنەڕەتیەكان وپابەندبوون بەیاساكانەوە. گەل لەڕێگای دامەزراوە جیاجیاكانەوە دەسەڵاتی خۆی پیادە دەكات و یاسابنەڕەتیەكان ئەڵمانیا بە دەوڵەتێكی كۆمەڵایەتی دادەنێت و لەدەوڵەتی كۆمەڵایەتیشدا سیاسەت ناچار دەبێت ئاستێكی شایستەی بژێوی ژیان بۆ هاووڵاتیان دەستەبەر بكات و وەڵامی ڕاستەوخۆی هەموو حاڵەتەكانی وەك بێكاری و پەككەوتوان و نەخۆشی و بەساڵاچوان بە چارەسەری گونجاو بداتەوە. یاسا بنەڕەتیەكان ڕێژەی نەگۆڕن بۆ مافەبنەڕەتیەكان و شێوازی دیموكراتیانەی فەرمانڕەوایی و دەوڵەتی فیدڕاڵ و دەوڵەتی كۆمەڵایەتی و دەستكاری كردنیان ڕێگەپێنەدراوە . 

 چاودێری حكومەت :

(بوندستاگ) نوێنەری هەڵبژێردراوی گەلە و یەكێك لە ئەركە گرنگەكانی ئەم پارلەمانە چاودێریكردنی كارەكانی حكومەتە شانبەشانی ئەركی یاسادانان، بەمەبەستی چاودێریكردن و بەدواداچوون پێویستە ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەران بتوانن زانیاری تایبەت بە كارەكانی حكومەت و پڕۆژەكانی دەستبكەوێت. بۆ ئەم مەبەستەش مافی ئەوەیان هەیە بۆ وەڵام دانەوەی خێرا لە پێناوی بەڕێوەچوونی ئەو كارانە بەشێوەیەكی تەندروست .

هەڵبژاردنی ڕاوێژكار:

یەكێك لە ئەركەكانی ئەنجومەنی نوێنەران بریتی یە لەهەڵبژاردنی ڕاوێژكاری دەوڵەتی فیدراڵ، كاتێك ئەم پڕۆسەیە لەلایەن سەرۆك كۆماری فیدراڵەوە پێشنیار دەكرێـت و دەخرێتە بەردەم (بوندستاگ). بێگومان ئەم پرۆسەیەش لە دەقی یاسا بنەڕەتیەكانەوە سەریهەڵداوە و لەلایەن ئەندامانی پەرلەمانەوە بەشێوەیەكی نهێنی دەچێتە پرۆسەی دەنگدانەوە . 

كەسی هەڵبژێردراو پێویستی بە زۆرینەی دەنگە لەلایەن ئەندام پارلەمانەكانەوە،  لە (17)هەمین (بوندستاگ)دا كەسی پێشنیاركراو پێویستی بە (312) دەنگ بوو بۆئەوەی هەڵبژێردرێت . بەهەمان شێوە دورخستنەوەی ڕاوێژكار لەكارەكەی  پێویستی بە دەنگدانی پەرلەمان هەیە وئەم پرۆسەیە تەنها لە دەسەڵاتی (بوندستاگ)دایە. لێرەدا پێویستە بگەڕێینەوە بۆ مادەی (63)لە یاسا بنەڕەتییەكان كەلەژێر ناوی هەڵبژاردن و ناولێنانی ڕاوێژكارانی دەوڵەتی یەكگرتوو ناوی هاتووە كەلە چوار بڕگە پێكهاتووە :- 

بڕگەی یەكەم :- 

لەسەر پێشنیاری سەرۆك كۆماری فیدراڵ ، ڕاوێژكاری ئەڵمانیای یەكگرتوو ، لەلایەن ئەنجومەنی نوێنەرانەوە بێ دەستێوەردان هەڵدەبژێردرێت . 

بڕگەی دووەم :- ئەو كەسەی دەنگی زۆرینەی ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەڵمانیای یەكگرتوو بەدەستدەهێنێـت ، دەبێتـە براوەی ئەو هەڵبژاردنە ، پێویستە سەرۆك كۆمار براوەی ئەو هەڵبژاردنە ڕابگەیەنێت . 

بڕگەی سێ هەم :- ئەگەر هەڵبژاردنی كەسی پێشنیار كراو ئەنجامنەدرا ، ئەوا پێویستە ئەنجومەنی نوێنەرانی فیدراڵ لە ماوەی (14) ڕۆژدا دوای هەڵبژاردن ڕاوێژكارێك هەڵبژێردرێت بە دەنگی (50 + 1)ی دەنگی ئەندامانی ئەنجومەن . 

بڕگەی چوارەم :- ئەگەر خولی هەڵبژاردن لەماوەی دیاریكراوی خۆیدا شكستی هێنا ئەوا پێویستە بەبێ‌ دواكەوتن خولی تازەی هەڵبژاردن ئەنجام بدرێـت، لەم خولەشدا براوە ئەو كەسەیە  كە زۆرینەی دەنگەكانی ئەنجومەنی نوێنەران بەدەست دەهێنێت . 

پێویستە سەرۆك كۆمار لەماوەی یەك هەفتەدا ناوی ڕاوێژكار ئاشكرا بكات، ئەگەر كەسی هەڵبژێردراو ئەو دەنگە زۆرەی ئەنجومەنی نوێنەرانی بەدەست نەهێنا پێویستە سەرۆك كۆمار لە ماوەی (7)ڕۆژدا ناوی ڕاوێژكار بهێنێت، یان ئەنجومەنی نوێنەران هەڵبوەشێنیتەوە، ڕاوێژكاری حكومەتی فیدراڵ بەرزترین دەسەڵاتی سیاسیە لە ووڵاتدا و دەستوور مافی دامەزراندنی وەزیرەكانی پێداوە، ڕاوێژكار ژمارەی وەزارەتەكان و چۆنیەتی و تایبەتمەندی و كاركردنی هەریەكەیان دیاریدەكات ، هەروەها ڕاوێژكار مافی ئەوەی هەیە كەلێپرسراوێتی و ئەركەكانیان دابەش بكات . 

ئەم دابەشكردنەش كاریگەری خۆی لەسەر سیاسەتی دەوڵەت دیاریدەكات و پرۆسەیەكی یەكلایی كەرەوەیە. لە ئەڵمانیا ڕاوێژكار بەهۆی ئەم دەسەڵاتانەوە ڕۆلێكی سیاسی و سەركردەیی دەبینێـت . 

لە (بوندستاگ) دا تاكە پارتێك ناتوانێت زۆرینە بەدەستبهێنێت هەر بۆیە ڕاوێژكاری فیدراڵ لە ڕێگای هاوپەیمانێتیەوە دیاریدەكرێت و بێجگە لە هاوپەیمانی پارتەكان هیچ ڕێگایەكی تر نییە بۆ پێكهێنانی حكومەت . بەپێچەوانەوە ڕاوێژكاری فیدراڵ لە سیستەمی پەرلەمانی بەریتانیادا تاكە حیزبێك فەرمانرەوایی دەوڵەت دەكات و سیستەمی زۆرینە مافی ئەوەی هەیە حكومەت پێكبهێنێت. ئەو مافەش دەدرێتە بەهێزترین پارتی ناو پەرلەمان.

لە ساڵی (1949) وە تا ئەمڕۆ وهەر لەیەكەم هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانەوە  (22) حكومەتی ئیئتلافی دروستبووە وئەو هاوپەیمانێتیەش ماوەیەكی زۆر بەردەوام بووە بۆ نمونە: هاوپەیمانی پارتی (كۆمەڵایەتی – ئازاد)( FDP -  SPD) (1969) هەتا ساڵی (1983) بەردەوام بووە،  هاوپەیمانی نێوان پارتەكانی (FDP، SDU، CSU)لە ساڵی (1983 – 1998) بەردەوام بووم. پێش هەڵبژاردنی ڕاوێژكار لەنێوان پارتەكاندا ووتوێژ بەمەبەستی پێكهێنانی حكومەت دەستپێدەكات. دیارە ئەو وتووێژەش سەبارەت بە دابەشكردنی پۆستە وەزاریەكانە یان تایبەتە بە زیادكردن و هەڵوەشاندنەوەی وەزارەتێكی دیاریكراو، كاندیدكردنی ڕاوێژكار لەناو پارتە هاوپەیمانەكاندا، زیاتر بە نسیبی بەهێزترین پارتی ناو ئەو هاوپەیمانێتیە دەبێـت. لە مێژووی سیستمی هەڵبژرادنی ئەلمَانیادا متمانە لێسەندنەوەی ڕاوێژكار ڕووی داوە، ( هیلموت شمیت)(Helmut Schmidt) كەلەلیستی دیموكراتیە كۆمەڵایەتیەكاندا بوو ، لابرا و لەجێگەی ئەم (هیلمو‌َت كۆل)(Helmut Kohl ) لە لیستی دیموكراتیە مەسیحیەكان هەڵبژێردرا. 

 پرۆسەی هەڵبژاردن لای هاووڵاتیان هەروەك هەموو بۆنە تایبەتەكانی دیكە پرۆسەیەكی ناسراوە و بەشی زۆربەی زۆری ئەلمَانەكان دەزانن كە ئەم پرۆسەیە لە مانگی سێبتەمبەردا بەڕێوە دەچێت و زانیاری تەواویان لەسەر یاسا بنەڕەتیەكان هەیە و دەزانن بەپێی ئەو یاسایانە پرۆسەی دەنگدان ئەنجام دەدرێـت. 

هەڵبژاردنی سەرۆك كۆماری فیدراڵ لە ئەنجومەنی نوێنەرانی فیدراڵەوە سەرچاوە دەگرێـت كەلە ئەندامانی پەرلەمان و ئەندامانی پەرلەمانانی هەموو (16)هەرێمەكە پێكدێت، سەرۆك كۆمار بۆ ماوەی (5)ساڵ لەم پۆستەی دەمێنێتەوە و دەتوانێـت جارێكی تر خۆی هەڵبژێرێتەوە بۆ خولێكی سەرۆكایەتی تر . 

لەو مادانەش كە زیاتر ناسراون تایبەت بە سەرۆك كۆماری فیدرال مادەی (55) كە دوو بڕگەی لەخۆ گرتووە :- 

بڕگەی یەكەم :- نابێـت سەرۆك كۆمارلەناو حكومەت یان لە ئەنجومەنی نوێنەراندا ئەندام بێت، نەلەسەر ئاستی فیدراڵ و نە لەسەر ئاستی هەرێمەكانیشدا . 

بڕگەی دووەم:- نابێت سەرۆك كۆماری فیدراڵ جگە لە پۆستەكەی خۆی سەرقاڵی كارێكی دیكەی فەرمی بێت، كە بەهۆیەوە مووچەی دەست بكەوێت یان ببێتە سەرچاوەی داهات، هەروەها نابێـت پیشەیەكی دیكەی هەبێت یان بەشداربێت لەبەڕێوەبرنی كۆمپانیایەك كە سود و قازانجی لێوەبگرێت . 

لێرەوە بۆمان دەردەكەویت یاسا بنەڕەتیەكان تا دوا ساتەكانی هەڵبژاردن چاودێرن بەسەر هەموو كارەكانی دەسەڵاتەوە هەربۆیە دەوترێـت كاتێك پرۆسەی هەڵبژاردن لە بارو گونجاو دەبێت كە یاسا بنەڕەتیەكان كاری خۆیان كردبێت .

پارتە سیاسیەكان :

بەپێی دەستوری ئەلمَانیا ئەركی گرنگی پارتە سیاسیەكان بریتی یە لە بەشداریكردن لە بنیاتنانی هۆشیاری سیاسی گەلدا،  ئەم ئەركەی پارتە سیاسیەكان لە دەستووردا بەڕوونی جێگیكراوەو لە پرۆسەی هەڵبژاردندا پارتە سیاسیەكان لەبەرامبەر بەو خەرجیانەی لە بانگەشەی هەڵبژاردندا لە ئەستۆی دەگرن لەلایەن دەوڵەتی فیدڕاڵەوە قەرەبووی مادی دەكرێنەوە بەو پێیەی دەستوور ئاماژەی بە پێویستی ئەنجامدانی پرۆسەی هەڵبژاردن كردووە وهەنگاوەكانی لەڕێگەی دەستوورەوە بەڕێوە دەچێت، لە ئەلمَانیا كێشەی بوونی ڕێژەیەكی زۆر لە پارتی سیاسی هەبوو، سەرەنجام ساڵی (1948) دەستوور بۆ دەرباز بوون لەتاكە حیزبی و تاكڕەوی پێویستی بوونی هاوپەیمانی بوون و دروستبوونی لیستی هاوبەشی سەپاند. كە پێشتر بەدەست (نازیەكان) چەشتبوویان . دەوڵەتی فیدراڵ بەپێی چالاكی پارتە سیاسەكان قەرەبووی مادییان دەكاتەوە بۆ نمونە: ئەگەر هاتوو ڕێژەی ئابونەی ئەندامان گەیشتبێتە (200000) دووسەدهەزار مارك لەبەرامبەردا دەوڵەتی فیدراڵ بڕی (200000)دووسەد هەزار ماركی بەخشیوەتە ئەوپارتە. ساڵی (1994) سەبارەت بە پرۆسەی هەڵبژاردن و هاوكاریكردنی  پارتە سیاسیەكان،  حكومەتی فیدراڵ لەبەرامبەر هەر دەنگێكی  بەدەست هاتوو لەلایەن هەر پارتێكی سیاسیەوە بڕی (3 ، 1) مارك تەرخان كرابوو بۆ ئەو پارتە. دەستاو دەستكردنی دەسەڵات و هاندان و پشتگیریكردنی پارتە ڕاستەقینیەكان و ڕێزگرتن لە ماف و ئازادیەكان و جەختكردنەوە لەسەر گەشەپێدانی باری ئابووری و برەوپێدانی بواری خوێندن و لیكۆلێنەوەی زانستی و هەموو ئەمانە لە سیستەمی ئەڵمانیا جێگایان بۆتەوە و كاریان پێدەكرێت . 

مەرجی گرنگی دەستوری ئەلمَانیا سەبارەت بە پێكهێنانی پارتی سیاسی بریتی یە لە قبوڵكردنی  بنەمای ئاڵوگۆڕی دیموكراتیانە ودەستاودەستكردنی دەسەڵات، ئەو كاتەی نازیەكان و كۆمۆنیستەكان دادگاییكران یەكێك لە هۆكارەكانی ڕەتكردنەوەی ئەم پارتانە بەهۆی قبوڵنەكردنی  بنەماكانی دەستووری ئەلمَانیا بوو لەلایەن ئەم پارتانەوە .

زاراوەی (دیموكراتیەت) :- 

زۆربەی پارتە سیاسیەكان زاراوەی دیموكراسیەتیان بۆ پارتەكەیان زیاد كرد وەك دوپات كردنەوە و ڕێزگرتن لەو دەستورە نوێیەی ئەلمَانیا بۆ نموونە : یەكێـتی دیموكراتی مەسیحی (CDU) یان پارتی دیموكراتی ئازاد ( FDP) .

 بەپێی مادەی (20) بڕگەی (1) لەیاسا بنەڕەتییەكان ئەڵمانیا كۆمارێكی فیدراڵی دیموكراتییە و گەل سەرچاوەی دەسەڵاتە لەڕێگای حكومەت وپارلەمانەوە. ئەودیموكراتیەی لەئەڵمانیا هەیە بەم سیفەتانەی لای خوارەوەی جیادەكرێتەوە:

1. ڕێزگرتن لەمافەكانی مرۆڤـــ. (Achtung der Menschenrechte )

2. جیاكردنەوەی دەسەڵاتەكان . (Gewaltenteilung  ) 

3. بەرپرسیارێتی حكومەت . ( Verantwortlichkeit der Regierung )

4. سەربەخۆیی دادگاكان .   (  Unabhängigkeit der Gerichte )

5. مەشروعیەتی بەڕێوەبردن.   ( Gesetzmäßigkeit der Verwaltung )

6. سیستمی فرە حیزبی .  (ein Mehrparteiensystem )

7. هەڵبژاردنی ئازاد و یەكسان و نهێنی . (  freie, gleiche und geheime Wahlen )

 

مادەی(20)لەیاسابنەڕەتییەكان :

 

 ( پڕەنسیبی دەستور – مافی بەرگریكردن ) (Verfassungsgrundsätze – Widerstandsrecht )  :

1. كۆماری ئەڵمانیای یەكگرتوو دەوڵەتێكی فیدراڵی دیموكراتی دادپەروەری كۆمەڵایەتییە.

2. گەل سەرچاوەی هەموو دەسەڵاتەكانی دەوڵەتە . گەل لەڕێگای هەڵبژاردن ودەنگدانەوە دەسەڵاتەكانی خۆی پیادەدەكات  ، هەروەها لەڕێگای دەزگاكانی تایبەت بە دەسەڵاتەكانی یاسادانان وجێبەجێكردن ودادوەرییەوە.

3. دەسەڵاتی یاسادانان  پەیوەست و ملكەچی سیستمی دەستورن، هەریەكە لەدەسەڵاتەكانی جێبەجێكردن ودادوەری پەیوەست وملكەچی یاساومافەكانن.

4. هاووڵاتی ئەڵمان مافی بەرگریكردنی ئەوسیستمەی هەیە لەبەرامبەر هەركەسێك بۆ لابردنی ئەوسیستمە  هەوڵ بدات لەكاتێكدا ڕێگەچارەیەكی دیكە نەبوو.

هەر پارتێك گومانی دیموكراتی بوونی لێبكرێـت دەتوانرێت بەپێشكەشكردنی داوا لەلایەن حكومەتەوە قەدەغە بكرێت و هەركاتێك بۆ حكومەت ئاشكرابوو ئەو پارتە مەترسی لەسەر پرۆسەی دیموكراسی دروست ئەكات، ئەوا قەدەغە كردنی ئەو پارتە بڕیارێكی كۆتاییە لەلایەن حكومەتەوە وئەم بڕیاری قەدەغەكردنەش پەیوەستە بەدادگای دەستورییەوە. لەمێژووی ئەڵمانیادا داوایەك سەبارەت بە قەدەغەكردنی پارتەكان زۆركەمەو بەدەگمەنیش لەوجۆرە ڕوویداوە. دیارە ئەمەش بەهۆی ئەوەوەیە كە پارتەكان لە ناوەڕۆكدا ئامرازی دەربڕینی ڕاو بۆچوونی كۆمەڵََگای ئەلمَانین. هەریەكە لە پارتەكانی( SPD و CDU و SCU ) سۆشیال دیموكرات و یەكێتی دیموكراسی مەسیحی و یەكێتی كۆمەڵایەتی بە پارتی جەماوەری دادەنرێـت. بەو پێیەی توانیویانە لەڕابوردودا توێژێكی گەورەی چینە جیاوازەكان بەدەست بهێنن، هەموو ئەم پارتانە پەیڕەوی بنەمای (دەوڵەتی كۆمەڵایەتی) دەكەن و داكۆكی و زامنی بژێوی هاووڵاتیانی بەتەمەن و بێكار و نەخۆش و كەم ئەندام دەكەن . (CDU و SCU) گوزارشت لە بەرژەوەندی  كۆمپانیا و خاوەن كارە ئازادەكان دەكەن و پارتی (SPD) زیاتر لە سەندیكاكانەوە نزیكە و هەرچی پارتی دیموكراتی ئازادیشە (FDP) سەربە خێزانی پارتە ئەوروپیە ئازادەكانە و بەشێوەیەكی سەرەكی نوێنەرایەتی چینی داهات  بەرز و چینە ڕۆشنبیرەكان دەكات . ساڵی (1980) پارتی سەوز دامەزرا و لەدوای ساڵی (1949) ئەوە یەكەم پارتە كە دروستبووبێ و توانی بێتی زۆر سەركەوتوانە بەردەوام بێت، ئەم پارتە سەر بەخێزانی پارتە سەوزەكان و ژینگەی ئەوروپایە .

بەڕێوەبەری خۆیەتی  هەرێمەكان :

لەدەستووری ئەلمَانیادا دەسەڵاتی یەكەی ئیداری هەرێمەكان جێگیركراوە و هەرهەرێمێك دەتوانێـت لەسەر لێپرسراوێتی خۆی هەندێ بڕیار و ڕێوشوێنی تایبەت لە چوارچێوەی یاسادا بگرنەبەر، ئەم جۆرە بەڕێوەبردنەش لە بوارەكانی گواستنەوە و گەیاندن و ڕێگاو بان و خزمەتگوزاری ئاوو كارەبا و گاز و هەروەها ڕێكخستنی شارەكان و پلانی تایبەت بەو شارە خۆیان دەبیننەوە، ئەم جۆرە پرۆسانە لە دەسەڵاتی هەرێمەكان خۆیاندایە بەبێ گەڕانەوە بۆ دەوڵەتی ناوەند، هەموو ئەو كارانەش كەپێویستیان بە دارایی گەورە هەیە سەرەتا دەچنە بوند ستاگ (Bundestag) و  پاشان ئەنجومەنی هەرێمەكان ڕەزامەندی لەسەر ئەو پڕۆژانە نیشان دەدەن. لێرەوە بۆمان دەردەكەوێت كەبوندسرات (Bundesrat) ئەنجومەنی هەرێمەكان هەمان قورسایی بوندستاگ (Bundestag) ئەنجومەنی نوێنەرانی فیدراڵی هەیە . بەڵام دواجار پڕۆسەی دەنگدان ئەنجامی ئەم كردارە یەكلایی دەكاتەوە، ئەو یاسایانەی لای (بوندسرات) ڕەتدەكرێنەوە دەچنە (بوندستاگ) و دوای پڕۆسەی دەنگدان و بەزۆرینەی دەنگ ڕەتكردنەوەی ئەنجومەنی هەرێمەكان هەڵدەوەشێـتەوە. ساڵی (2006) هەندێك گۆڕانكاری و چاكسازی بەسەر سیستەمی فیدراڵیدا هات بەمەبەستی دیاریكردنی دەسەڵات و بەرپرسیارێتـی لەنێوان هەردوو ئاستی دەوڵەتی فیدراڵ وهەرێمەكاندا.

هەڵبژاردن و یاسای بنە‌ڕە‌تی لە ‌‌ئە‌ڵمانیا:

 لە ‌‌ئە‌ڵمانیا كێ هە‌ڵبژاردن دەباتە‌وە، ئەوە ‌‌گرنگ نیە‌، بەڵكو گرنگ ئە‌وە‌یە‌ كەلایە‌نی براوە ‌لە ‌دوای ڕاگە‌یاندنی ئە‌نجامی پرۆسە‌ی هە‌ڵبژاردن، بەكۆمە‌ڵێك یاسای بنە‌ڕە‌تییەوە پابەند دەبێت كەكارە‌كانی ڕێكدە‌خات‌و بە هیچ ‌‌جۆرێك ‌‌ناتوانێت  دە‌ستبە‌رداری ئە‌و یاسایانە ‌‌ببێت. ئە‌مە‌ نهێنی سە‌ركە‌وتنی پرۆسەی هە‌ڵبژاردنە لەئە‌ڵمانیا .

بۆ وەڵامدانەوەی ووردی هە‌موو پرسیارە ‌ماتماتیكییە‌كان لەبارەی هەڵبژاردنەوە، بیردۆزە‌یە‌كی تایبەتی پەیڕەو دەكرێت كە ڕێكخەری چۆنێتی بەدەستهێنانی وە‌ڵامە‌كان و میكانیزمی بەدەستهێنانیانە. هە‌ڵە‌یە ‌ئە‌گە‌ر‌‌واتێبگە‌ین كەپرۆسە‌ی هە‌ڵبژاردن تە‌نها لە ‌‌هە‌ڵمە‌تی دە‌ستپَیكردنی هە‌ڵبژاردنە‌كانە‌وە ‌‌دە‌ست پێدە‌كات‌و دواتر لە‌سە‌ر سندوقی دە‌نگدان كۆتایی دێت. نەخێر ئەمەوا نییە، بەڵكو دەبێت بۆ زانینی هۆیەكانی سە‌ركە‌وتنی ئە‌و پرۆسە‌یە، یە‌كەیە‌كە ‌‌یاساكان بەسەربكەینەوەو هە‌ستیان پێ بكە‌ین و قە‌بارە‌و ناوە‌رۆكەكانیان بخوێنینە‌وە. بەمەبەستی ئەوەی ‌‌بزانین چۆن و بەچ ڕێگایەك كار بە‌و یاسایانە ‌‌دە‌كە‌ین. سیستەمی هەڵبژاردن لەئەڵمانیا هەر لەساڵی (1948) وە تێكەڵبوونی سیستمی تاكی‌و لیستی ڕێژەییە بەواتا یەكەم دەنگ (Erst stimme) وە دووەم دەنگ (Zweit stimme) كەلەسەر لیستی دەنگدانەكە دیاریكراوە.

دەستوری ئەنجومەنە ناوخۆییەكان قورساییەكی گەورەیان لەبواری یاساداناندا لەسەر شان نیە‌و بەحكومەتی ناوەندی فیدراڵەوە گرێدراون، بەڵام دەتوانن سەربەخۆ سیستمی خوێندن و ڕۆشنبیری‌و ئیدارەی پۆلیسی ناوخۆ جێبەجێكەن. دەسەڵاتی ئەوەشیان هەیە چاوپیاخشاندنەوە بۆ یاساكانی دەوڵەتی فیدراڵ بكەن‌، بەڵام ناتوانن دەستبخەنە هەندێ‌ كاری تایبەت بە حكومەتی ناوەندەوە، وەك پاراستنی سنورو سیاسەتی دەرەوەو بەرگریكردن.

دەسەڵاتی یاسادانان پەیوەستە بە باجەوە و تایبەتەبە حكومەتی فیدراڵ‌و دواتر لە هەرێمەكاندا جێبەجێدەكرێت. لە ئەڵمانیادا باجی ناوخۆو باجی كۆمپانیاكان سەرمایەیەكی گەورەی داهاتی دەوڵەتەكەیە. هەموو ئەو بڕەپارانەی دەستدەكەوێت لەئەنجامی باجەوەیە، ئەمەش كارێكی هاوبەشی نێوان دەوڵەتی ناوەند‌و هەرێمەكانەو زۆرجار بڕێكی دیاریكراو تەرخاندەكرێت بۆ ئەو هەرێمانەی كە بژێوییان لە ئاستێكی نزمدایە.

تەنها پەرلەمان (بوندستاگ) مافی دیاریكردنی بودجەی گشتی دەوڵەتی هە‌یە، بەو سیفەتەی ‌‌زۆرینە‌ی دەنگدەران دە‌نگیان پێداوە، ‌‌بە‌پێی یاسا ‌و سەرجەم ڕێوشوێن و ڕێنماییەكان كاردەكات‌. بوندستاگ بڕیاری یە‌كلایی كە‌رە‌وە‌ لەبارەی هە‌موو ئەو پرسانەوە‌ دەدات كەپە‌یوە‌ندییان بە ‌‌(دارایی‌و سامانی) ووڵاتەوە ‌‌هە‌یە‌، هەروەها ‌‌هێڵی گشتی بۆ حكومە‌ت دە‌كێشێت‌و حكومە‌ت ناتوانێت كار لە‌سە‌ر هیچ بڕە‌ پارە‌یە‌ك بكات هە‌تا زۆرینە‌ی دە‌نگە‌كانی پەرلە‌مان بە‌دە‌ست نە‌هێنێت. ئەمە‌لەمادە‌ی (110)ی ‌‌یاسا بنە‌ڕە‌تیە‌كاندا تۆماركراوە، ئەو مادەیەش بە(پلانی هاوسە‌نگی دە‌وڵە‌تی فیدراڵ) ناونراوە و ‌‌لە‌م بڕگانە‌ی لای خوارە‌وە ‌‌پێكدێت:

بڕگە‌ی یە‌كە‌م : پێویستە‌ دە‌رخستنی هە‌موو بڕە ‌‌(پارە‌ی هاتوو) لە‌گە‌ڵ هە‌موو بڕە (پارە‌ی تێچوو)ی فیدراڵ لە‌هاوسە‌نگی دا بێت‌و سە‌بارە‌ت بەدە‌رخستەی (هاتوو)‌و (ڕۆشتوو) ‌ی دە‌زگاكانی سە‌ر بە‌دە‌وڵە‌تی فیدراڵ‌و سامانە‌ تایبە‌تە‌كانی ‌‌لە‌هاوسە‌نگیدا بن ودە‌بێت ئە‌و هاوسە‌نگییە لە ‌(بڕی پارە‌ی هاتوو)و (بڕی پارە‌ی ڕۆشتوو)دا وەكو یەك بێت.

بڕگە‌ی دووهە‌م: جێگیركردنی پلانی هاوسە‌نگی بودجە‌ی ساڵێك یان چە‌ند ساڵێك؛ بە‌جۆرێك كە ‌‌هە‌ر ساڵە وبە‌‌سە‌ربە‌خۆیی جیاكرابێتە‌وەو ‌‌پێش بودجە‌ی ساڵی یە‌كە‌م حیسابی بۆ كرابێت،  ‌ئە‌مە‌ش تەنها لە ‌‌ڕێگای یاسای هاوسە‌نگییە‌وە فەراهەم ‌‌دە‌بێت، هە‌روە‌ها دەشتوانرێت سە‌بارە‌ت بەبە‌كارهێنانی بە‌شە‌كانی ئە‌و هاوسە‌نگییە ‌‌لە‌چە‌ند كاتێكی جیاوازداو بە‌پێی وردە‌كارییە‌كانی بودجە‌ی هە‌ر ساڵێك بە‌جیا، پڕۆژەیاسای تایبەت پێشنیاربكرێت.

بڕگە‌ی سێهە‌م: پێشكە‌شكردنی پرۆژە ‌‌یاسا بە‌پێی بڕگە‌ی (2) ی یاساكە، لەڕستە‌ی (1)داو پرۆژە‌ی چاككردنی یاسای هاوسە‌نگی وویلاتە‌كانی ئە‌نجومە‌نی نوێنە‌رانی فیدرال، كە هاوكات بێت لە‌گەڵ گواستنە‌وە‌ی بۆ ئە‌نجومە‌نی فیدراڵ؛ ئە‌نجومە‌نی فیدراڵیش دە‌توانێت ‌‌لە‌ماوە‌ی شە‌ش هە‌فتە‌دا ‌‌بۆچونی خۆی لەبارەی ئە‌و پرۆژە‌یاسایانەوە بخاتەڕوو، ئە‌گە‌ر حاڵە‌تە‌كە ‌‌چاككردنی پرۆژە‌یاسایەك بوو، ئە‌وا لە ‌‌ماوە‌ی سێ هە‌فتە‌دا ئەو كارەبەئەنجام دەگەیەنێت.

بڕگە‌ی چوارە‌م: لە‌یاسای هاوسە‌نگیدا، ڕێگە دەدرێت ڕێنمایی لەبارەی  (پارە‌ی هاتوو)ی فیدراڵ ‌و ئە‌و پارانە‌ش كە ‌‌(ڕۆشتوون ) بدرێت، هەروەها ڕێنمایی لەبارەی ئە‌و كاتە ‌‌دیاریكراوەشەوە پێشكەش دەكرێت كە ‌‌بڕیار دەدرێت هاوسە‌نگی تێدا بەدیبهێنرێت. یاسای هاوسە‌نگی وەك پێویستییە‌ك وایە بۆ پوچە‌ڵكردنە‌وە‌ی كاریگە‌ریی ڕێنماییە‌كان بەپێی ئە‌و ڕێوشوێنەی لە ‌ماددە‌ی (115) دا ئاماژەی بۆ كراوە.

بودجە‌، هە‌موو ساڵێك سە‌رلە‌نوێ دادە‌ڕێژرێتە‌وە‌و هە‌موو هاتوو ‌و خە‌رجكراوە‌كان دە‌گرێتەخۆی. پێویستە‌ هە‌موو ئە‌و بڕە‌پارانە‌ی (دە‌ستكە‌وتون) تەواو‌ی خە‌رجییە‌كان پڕ بكە‌نە‌وە‌و لە ‌‌كۆتاییدا پێویستە‌ كۆی هاتوە‌كان و خە‌رجییە‌كان وەك یەك بێت. جارێكی دیكەش هەمان ئە‌م حساباتە ‌‌خەمڵینراوە ‌‌لە ‌‌وە‌زارە‌تی دارایی پیاچوونە‌وە‌ی بۆ دە‌كرێت‌و بە‌راورد دە‌كرێت لە‌گە‌ڵ ئە‌و خە‌رجییانە‌ی لەلا‌یە‌ن شارە‌زایانە‌وە خەمڵێنراون‌‌، دوای ئەنجامدانی ئەم پرۆسەی خەمڵاندنە، پرۆژە‌ی پلانی بودجە‌ دە‌نێردرێتە ‌‌ئە‌نجومە‌نی فیدراڵ‌و ئە‌نجومە‌نی نوێنە‌رانی فیدراڵ.

پلانی بودجە‌ نزیكە‌ی (2500) لاپە‌ڕە‌یە‌و بە‌شێوە‌یە‌كی گشتی لە ‌هاوینی ساڵی پێشووتردا پرۆژە‌كە ‌بڵاودە‌كرێتە‌وە‌، پرۆژەكە ‌لە یەك كاتدا دە‌چێتە ‌‌(بونسرات)و (بوندستاگ)‌، بە‌واتا ئە‌نجومە‌نی فیدراڵ‌و ئە‌نجومە‌نی نوێنە‌رانی فیدراڵ كە‌پێشتر لە ‌لایە‌ن وە‌زیری دارایی‌و لە ‌‌لایە‌ن حكومە‌تی فیدراڵە‌وە ‌‌بڕیاری لێدراوە‌.

بوندسرات لە‌ ماوە‌ی شە‌ش هە‌فتە‌دا بۆچونی خۆی سە‌بارە‌ت بە‌ پرۆژە‌ی بودجە‌ ‌دە‌خاتە‌ڕوو‌و لە‌بە‌رامبە‌ریشدا حكومە‌تی فیدرال بۆچونی پێچە‌وانە‌ی خۆی بۆ بوندستاگ دە‌نێرێت‌و لە‌كۆتاییدا پرۆژە‌كە ‌‌لە ‌‌بوندستاگدا یە‌كلایی دە‌كرێتە‌وە. 

ماددەی (39)(خولی هەڵبژاردنەكان – كۆبونەوە –بانگهیشت )(Whalperiode-zusammentritt-Einberufung):

لە ‌‌پرۆسە‌ی هە‌ڵمە‌تی هە‌ڵبژاردن لە‌لایە‌ن پارتە‌كان ‌‌یان قە‌وارە ‌‌سیاسییە‌كانە‌وە‌، لە‌‌بە‌كارهێنانی هە‌موو ئە‌و توانا جیاجیایانە‌ی بە‌گە‌ڕ دە‌خرێت بۆ قایلكردنی دە‌نگدە‌ران. سە‌رئە‌نجام دە‌بێت پارتی براوە‌ یان كە‌سی پاڵێوراو پابە‌ندی  یاساكان ‌بێت. چونكە هەرئەم ‌‌یاسایانە ‌‌سنووری دە‌سە‌ڵاتە‌كان دیاریدە‌كات‌و دیدو بۆچونە‌كانی پارت‌و قە‌وارە‌سیاسیە‌كان لە‌ سنوری یاساكانە‌وە ‌‌بە‌رجە‌ستە‌دە‌كرێن. ئە‌وە ‌‌هە‌ڵبژاردن نییە ‌كە دە‌ڵێت ‌‌مرۆڤی ئە‌ڵمان سە‌ربە‌ستە‌، ئە‌وە ‌یاسا بنە‌ڕە‌تیە‌كانە ‌وامان پێ دە‌ڵێت، ئازادی ڕادە‌ربڕین لە ‌یاسابنە‌ڕە‌تیە‌كانە‌وە‌ سە‌رچاوە‌ی گرتووە‌و لە‌پرۆسە‌ێ هە‌ڵبژاردندا پیادە‌ دە‌كرێت. ‌هە‌روەها یاسا بنە‌ڕە‌تیە‌كان ‌‌پێماندە‌ڵێت تە‌مە‌نی (ئە‌نجومە‌نی نوێنە‌رانی فیدراڵ) تە‌نها چوار ساڵە‌ و دە‌بێت هە‌ڵبژاردنی نوێ ئە‌نجام بدرێتە‌وە‌. لێرە‌وە دە‌گە‌ڕێینە‌وە ‌‌بۆ ماددە‌ی ژمارە(39) لە‌ یاسا بنە‌ڕە‌تیە‌كانی ئە‌ڵمانیا كە ‌‌لە‌م بڕگانە‌ی خوارە‌وە ‌‌پێك دێت:

برگە‌ی یە‌كە‌م: ئە‌نجومە‌نی نوێنە‌رانی فیدراڵ بۆ ماوە‌ی چوار ساڵ هە‌ڵدە‌بژێررێت‌و بە‌كۆبوونە‌وە‌ی ئە‌نجومە‌نی نوێنە‌رانی نوێ، خولی ئە‌نجومە‌نی هە‌ڵبژاردن كۆتایی دێت‌و هە‌ڵبژاردنی نوێش لە‌ماوە‌ی 46 هە‌تا 48 مانگ لە‌دە‌سپێكردنی خولی هە‌ڵبژاردنە‌وە، ئە‌نجام ئە‌درێت‌‌. لە‌دۆخی هە‌ڵوە‌شاندنە‌وە‌ی ئە‌نجومە‌نی نوینە‌رانی فیدراڵدا دە‌بێت لە‌ماوە‌ی (60) ڕۆژدا ئە‌نجامبدرێت.

بڕگە‌ی دووە‌م: ‌‌دوای هە‌ڵبژاردن، لە‌ ماوە‌ی (30) ڕۆژدا ئە‌نجومە‌نی نوێنە‌رانی فیدراڵ كۆدەبێتەوە.

بڕگە‌ی سێهە‌‌م: ئە‌نجومە‌نی نوێنە‌رانی فیدراڵ بڕیار لە‌سە‌ر دە‌سپێكردن و كۆتاییهێنانی ‌دانیشتنە‌كان دەدات. سە‌رۆكی ئە‌نجومە‌ن دە‌توانێت داوای كۆبونە‌وە‌ی پێشوە‌خت بكات. ئەگەر یە‌ك لە‌سە‌ر سێی ئە‌ندامان یان سە‌ركۆماری فیدراڵ ‌‌یا ڕاوێژكاری ئە‌ڵمانیای فیدراڵ داوای كۆبوونەوەی پێشوەختیان كرد، سەرۆكی ئەنجومەن پابەندی دەبێت‌‌.

لە ‌‌پرۆسە‌ی هە‌ڵبژاردنی ‌‌ئە‌ڵمانیادا، گوێمان لە‌ ساختە‌كاری دە‌نگە‌كان یان دزینی كارتی هە‌ڵبژاردن نابێت، بە ‌‌هیچ جۆرێك ئاژاوە‌گێڕی‌و لێدان و ئازاردان ‌ڕوونادات. هە‌موو ئە‌وانە‌ی تە‌مە‌نیان گە‌یشتوەتە‌ هەژدە ساڵ، پێش پرۆسە‌ی هە‌ڵبژاردن بە ‌‌چە‌ند مانگێك كارتی بانگهێشتی هە‌ڵبژاردنیان بۆ دە‌چێت‌و ئە‌و كارتە‌ش ژمارە‌یە‌كی لە‌سە‌رە ‌‌كە ‌‌بە ‌‌هیچ جۆرێك ساختە‌كاری تیادا ناكرێت‌و دە‌چێتە ‌‌لای لیژنە‌ی ‌‌بە‌دواداچون و پاشان دە‌درێتە ‌‌لێپرسراوی لیژنە‌كە ‌‌لە‌گە‌ڵ پێناسی كە‌سێتی‌و كارتی بانگهێشت، ئە‌و كاتە ‌‌پسوڵە‌ی هە‌ڵبژاردنە‌كە ‌‌دە‌درێتە ‌‌ئە‌و كە‌سە‌كە ‌‌ژمارە‌ی پارتە‌كان و ناوی پاڵێوراوە‌كانی لە‌سە‌رە‌. پێشتر ژمارە‌ی ئە‌ندام پارلە‌مانە‌كان (598) ئە‌ندام پارلە‌مان بوو، ‌‌دواتر ئە‌م ڕێژە‌یە ‌‌بۆ (622) ئە‌ندام پارلە‌مان بە‌رزبووە‌وە و لەساڵی (2009) دا ژمارە‌ی پاڵێوراوە‌كان گە‌یشتە (3556). ئە‌و پارتە‌ی ‌‌زۆرینە‌ی دە‌نگەكان بە‌دە‌ست بهێنێ دە‌توانێت پۆستی (ڕاوێژكار) بباتە‌وە ‌‌بۆ خۆی.

لەئەلمَانیا ژمارە‌یە‌كی زۆر بازنە‌ی هە‌ڵبژاردن هەیە، ‌‌هە‌ردوو سیستمی هە‌ڵبژاردنی ڕاستە‌وخۆو ناڕاستە‌وخۆ پێكە‌وە‌ كۆبوونە‌تە‌وە. ڕاستە‌وخۆ بۆ ئە‌ندامانی ئە‌نجومە‌نی نوێنە‌ران و ناڕاستە‌وخۆش بۆ پارتە‌كان. دە‌نگدە‌ر لە ‌‌بازنە‌ی هە‌ڵبژاردندا‌و لە‌ڕێگای دە‌نگی یە‌كە‌میە‌وە ‌‌ئە‌و پاڵێوراوە‌ هە‌ڵدە‌بژێرێت كە ‌دە‌بێتە ‌‌نوێنە‌ری ئەو لە ‌ئە‌نجومە‌نی نوێنەران و دە‌نگی دووهە‌میشی دە‌دات بە‌و پارتە‌ی كە‌ بە‌باشی دە‌زانیت بۆ بە‌دە‌ستهێنانی كورسی زیاتری ئە‌‌نجومە‌نی نوێنە‌ران. جێگای ئاماژە‌پێكردنە ‌‌دە‌نگی دووهە‌م ‌‌لە‌پێكهێنانی زۆرینە‌ی نوێنە‌رە‌كاندا یە‌كلاییكە‌رە‌وە‌یە. گرنگیی‌ هە‌ڵبژاردنی ڕاستە‌وخۆ لە‌ئە‌ڵمانیا لە‌وە‌دایە ‌‌پە‌یوە‌ندی نێوان پاڵێوراو / دە‌نگدە‌ر ‌‌لە‌بازنە‌ی هە‌ڵبژاردندا كۆدە‌كاتە‌وەو گرنگیی هە‌ڵبژاردنی ناڕاستە‌وخۆش ئە‌وە‌یە‌كە ‌پیادە‌كردنی سیستمی لیستی هە‌ڵبژاردنە‌كان  دەبێتەهۆی ئەوەی ‌‌پارتە‌سیاسیە‌كان پشت بەكەسانی شارە‌زاو خاوە‌ن تواناو سیاسە‌تزان ببەستن. 

هە‌ر پێنج ساڵ جارێك ‌‌سە‌ركۆمار هە‌ڵدە‌بژێررێت، گەرچی لەڕیزبەندی پۆستەسیاسییەكاندا، ‌‌سە‌ركۆمار كە‌سی یە‌كە‌مە، بەڵام كاریگە‌رییەكی ئە‌وتۆی لە‌سە‌ر بڕیاری سیاسی‌ و دە‌سە‌ڵاتی سە‌رۆكی حكومە‌تی (ڕاویژكار) نیە. هە‌روە‌ها  بە‌مە‌بە‌ستی هە‌ڵبژاردنی سە‌رۆك كۆماری فیدراڵ ( ئە‌نجومە‌نی گشتی ) پێكدێت كە‌لە‌ئە‌ندامانی ئە‌نجومە‌نی نوێنە‌ران وئە‌ندامانی ئە‌نجومە‌نی نوێنە‌رانی هە‌رێمە‌كان(لاندستاگ) پێك دێت بە‌پێی ڕێژە‌ی سە‌دی دابە‌شكردنی كورسی پارتە‌كان.

ڕاوێژكار:

ڕاوێژكاری فیدراڵ تاكەئەندامی حكومەتی ئەڵمانیایەكە بەهەڵبژاردن دەستنیشاندەكرێت، دەستور بەسیفەتی سەرۆكی باڵاترین دەسەڵاتی سیاسی ئەومافەی پێداوە كە وەزیرەكان دابمەزرێنێت، هەر خۆشی ژمارەی وەزارەتەكان و بواری پسپۆڕییان دیاریدەكات، ئەرك و بەرپرسیارێتییەكان دابەشدەكات. لابردنی ڕاوێژكار بەكێشانەوەی متمانە لە حكومەتەكەی دەبێت وپێویستە بەخێرایی ڕاوێژكاری نوێ هەڵببژێردرێت. تا ئێستا دوو هەوڵ دراوەبۆ لابردنی ڕاوێژكارو یەكێكیان سەركەوتوو بووە: لە(1982) دا متمانە لەڕاوێژكاری دیموكراسی كۆمەڵایەتی هیلمۆت شمیت وەرگیرایەوەو هێلمۆت كۆڵی دیموكراسی مەسیحی هەڵبژێردراو تا ساڵی (1998) لەپۆستەكەیدا مایەوەو پاشان گێرهارد شرۆدەر تا ساڵی 2005 لەپۆستی ڕاوێژكاردا بوو.

پێنچ ساڵ جارێك‌و تە‌نها بە‌مە‌بە‌ستی هە‌ڵبژاردن، ئە‌نجومە‌نی ‌‌گشتی پێكدەهێنرێت. لەكۆبوونەوەی ئەنجومەنی فیدراڵدا سەركۆمار هەڵدەبژێردرێت كە ‌‌زیاتر لە (1200) ئە‌ندامەو ‌‌نیوە‌ی ‌‌ئە‌ندامانی پەرلە‌مان و نیوە‌كە‌ی تریشی ‌‌نوێنە‌رانی (16) هە‌رێمە‌كەن. ‌‌نوێنە‌رانی هە‌ر هە‌رێمێك ‌بریتین لە : پەرلە‌مانتارەكان و سیاسە‌تمە‌دارە‌كان (بە‌كۆن و نوێوە)، كە‌سایە‌تییە ناودارە‌كان لە ‌‌بواری وە‌رزش وهونە‌ردا. ‌

‌‌‌‌ بۆ ئە‌و پۆستە پارتە‌ سیاسییەكان پاڵێوراوی خۆیان دە‌ستنیشان دە‌كە‌ن ‌یان پشتگیری خۆیان دە‌ردە‌بڕن بۆ پاڵێوراوێك لە‌پارتێكی تر سە‌بارە‌ت بە‌هە‌مان پۆست، ناوی ئە‌و پاڵێوراوانە‌ش سە‌رە‌تا دە‌خرێنە ‌بە‌ردە‌م ئە‌نجومە‌نی نوێنە‌رانی فیدراڵ ‌و ئە‌وە‌ی زۆرینە‌ی دە‌نگی ئە‌م ئە‌نجومە‌نە‌ بە‌دە‌ستنە‌هێنێت، ناچێتە‌ پرۆسە‌ی دە‌نگدانە‌كە‌وە‌. پێشتر سە‌رۆك كۆماری  ئە‌ڵمانیا كریستیان فۆلف، لە‌ساڵی 2010 دا  (625) دە‌نگی لە‌كۆی (1244) دە‌نگی لە‌و نوێنە‌رانە‌ی لە‌ئە‌نجومە‌نی فیدراڵ كەلە ‌‌بە‌رلین ئامادە‌بوون بەدەستهێنا. ڤۆڵف پاڵێوراوی پارتی مێركل/ پارتی مە‌سیحی دیموكراتی بوو.

كریستیان ڤۆلف (Christian Wulff):

سەركۆماری ئەڵمانیایە، لەپارتی دیموكراتی مەسیحی، لە( 30 )ی حوزەیرانی (2010 )دا هەڵبژێردرا، پیشەكەی پارێزەرەو لە(3) ی ئاداری (2003) وەتا ڕۆژی سەركەوتنی بەسەر سیگمار گابریلی كێبڕكێكاریداو هەڵبژاردنی بەسەركۆمار، سەرەك وەزیرانی هەرێمی سەكسۆنیای خواروو(Niedersachsen) بوو.

لە‌مێژوی نوێی ئە‌ڵمانیادا (1949 بەدواوە) ئە‌مە ‌دە‌یە‌مین سە‌رۆكی ئە‌ڵمانیای فیدراڵ‌و دووهە‌مین كاسۆلیكییە ‌‌لە‌و پۆستە‌دا. ڤۆلف پێش هە‌ڵبژاردنی بۆ ئە‌م پۆستە ‌‌سە‌رۆك وە‌زیرانی  هە‌رێمی نیدە‌زاكسن (سەكسۆنیای خواروو) بوو، كە ‌لە ‌‌كابینە‌كە‌یدا بۆ یە‌كە‌مجار لە ‌‌مێژووی ئە‌ڵمانیادا خاتوو ئیغۆل ئۆزكانی دامە‌زراند، ئەمەش بووە هەرایەكی گەورە ‌‌لە ‌‌ناوە‌ندە ‌‌سیاسی‌و كۆمە‌ڵایە‌تییەكاندا، ئۆزكان پارێزەرێكە لەشاری هامبۆرگ لەدایكبووە، یەكەمین موسوڵمانەپۆستی وەزارەت وەربگرێت، وەزیری كاروباری كۆمەڵایەتی بووەلە وویلایەتی ساكسۆنیای خواروو (باكوری خۆراوای ئەڵمانیا). ئۆزكان وێڕای ئەوەی موسوڵمانێكی شیعەمەزهەبە، ئەندامی یەكێتی مەسیحی دیموكراتییەو وتەبێژی كاروباری كشتوكاڵیی هامبۆرگ بووە، لە2008 دا بووە بەئەندامی پارتی پارێزگارانی هامبۆرگ. گرنگی دەدات بەدایەنگاو باخچەی ساوایان و دژی هەڵواسینی خاچەلە قوتابخانەكاندا. سەرۆكی ئێستای ئەلمَانیا یواشیم گواك (Joachim Gauck) لەكۆی (1228) دەنگ (991) دەنگی ئەنجومەنی نوێنەرانی بەدەستهێنا. 

هە‌ڵبژاردنی هە‌رێمە‌كان پێگە‌و قورسایی خۆی هە‌یە‌و دواتر ڕە‌نگدانە‌وە‌ی لە‌سە‌ر هە‌ڵبژاردنی بوندستاگ دەبێت. هە‌رێمی (نۆردڕاین ڤێستفالن) ‌‌یە‌كێكە ‌‌لە قەرەباڵەغترین هە‌رێمە‌كانی ئە‌ڵمانیا، (18) ملیۆن كەسی لێ دەژی، واتە‌‌زیاتر لە ‌‌پێنج یە‌كی دانیشتوانی ووڵاتەكە. ئەم هەرێمە (13) ملیۆن دەنگدەری هەیە. هە‌ربۆیە ‌‌بە ‌‌پرۆسە‌ی هە‌ڵبژاردنی ئە‌م هە‌رێمە ‌‌دە‌وترێت هە‌ڵبژاردنی بوندستاگی بچووك، چونكە ‌‌لێرە‌وە ‌‌دە‌توانرێت ئاڕاستە‌ی هە‌ڵبژاردنی هە‌موو ئە‌ڵمانیا پێشبینی بكرێت. 

ئە‌و پارتانە‌ی پێچە‌وانە‌ی ئاڕاستە‌ی وویستی هاووڵاتیان كاردە‌كە‌ن لەپرۆسەی  هە‌ڵبژاردن ودەنگداندا باجی ئەو هەڵەیە ئەدەن. هە‌رێمی بادن ڤوێرتمبێرگ ئە‌وڕاستییە‌مان بۆ دە‌سە‌لمێنێت. ڕە‌نگە ‌‌پرۆژە‌كە‌ی (بانهۆفی شتوتگارت) یە‌كێك بێ لە ‌‌هۆیە‌كانی شكستی پارتە‌كە‌ی (مێركل)، ئە‌وە‌بوو لەبەرامبەردا پارتی سە‌وز گە‌ورە‌ترین سە‌ركە‌وتنی مێژوویی بە‌دە‌ستهێنا.

بادن ڤوێرتمبێرگ (Baden-Württemberg  ) دە‌وڵە‌مە‌ندترین هە‌رێمی ئە‌ڵمانیایە‌و لە‌ساڵی (1953) وە ‌لە‌ژێر دە‌سە‌ڵاتی موحافیزكاراندایە‌. ژمارەی دانیشتوانەكەی لە(11) ملیۆن نزیك دەبێتەوە. بە‌لای ئە‌نجێلامێركلە‌وە(Angela Merkel) پڕۆژەی شتوتگارت 21 ‌‌خە‌سارە‌تێك‌و گورزێكی كوشندە‌بوو ‌‌لە ‌‌پارتە‌كە‌ی كە‌وت‌‌. لەمبارەیەوە بە ڕۆژنامەوانانی وت "لە‌مێژوودا زۆرینەی ئەم هەرێمە‌مان لە‌دە‌ستدا، ئە‌مە‌جێگای داخە‌و برینێكی قوڵە". لە‌لایە‌كی ترە‌وە ‌هاوڵاتیە‌ك ووتی "زۆر بە‌ختە‌وە‌رم ئە‌مڕۆ، ئیدی سە‌رۆكی خۆبە‌زلزانی ئە‌م هە‌رێمە‌ دە‌بێت لاچێت كە ‌لە‌مێژە ‌‌فە‌رمانڕە‌وایی ئە‌م هە‌رێمە‌دە‌كات."

 پرۆژەی شتوتگارت پڕۆژەیەكە بۆ گەشەپێدانی هاتووچۆی ژێرزەمینی لەچەند ناوچەیەكی هەرێمی شتوتگارتدا. لەناوەڕاستی هەشتاكانەوە مشتومڕ لەسەر سودو زیانەكانی ئەم پڕۆژەیەهەبووە، چونكەدەبێتەهۆی لەدەستدانی دەرفەتی كار بۆ ژمارەیەكی زۆری خەڵك. سەرەنجام لەشوباتی (2010) دا خرایەبەركار. ئەم پڕۆژەیە بەشێكە لەپڕۆژەی فراوانكردنی(شتوتگارت – ئاوگسبۆرگ)( Ausbaustrecke Stuttgart–Augsburg) لەبارەی هاتوچۆو گوێزانەوەوە. ناڕەزاییەكی زۆری لێكەوتەوە، لە(30) ئەیلول و (21) ی تشرینی یەكەمی (2010) دا زیاتر لەپەنجا هەزار كەس خۆپیشاندانی ناڕەزاییان سازكردو توندوتیژی كەوتەوەو سەدان كەس بریندار بوون.

 پڕۆژەی شتوتگارت 21 یەكێك بوو لەپرسە سەرەكییەكانی هەڵبژاردنی ئاداری (2011)، سەوزەكان دۆخەكەیان قۆستەوەو دژایەتی پڕۆژەكەیان ڕاگەیاندو توانییان هاوسەنگی هێز لەشارەكەدا بگۆڕن و زۆرینەی دەنگدەرانی ئەو شارە نیوملیۆنی یە بەدەستبهێنن و سەرۆكایەتی هاوپەیمانێتی پێكهێنانی حكومەتی ئەڵمانی بكەن.

                 خۆپیشاندان دژی جێبەجێكردنی پرۆژەی (شتوتگارت 21)

ماددەی ( 67) كشانەوەی متمانە ( Mißtrauensvotum) :

 پرۆسەی هەڵبژاردن ئامادەكردنی پارتەكانە بۆ بەڕێوەبردنی ووڵات بە شێوەیەكی تەندروست‌و لە چوارچێوەی یاساكاندا، سندوقی دەنگدان دواساتەكانی ئەو پرۆسەیە نیە، ئەو یاسایانە پارتەكان و پاڵیوراوەكان ڕێكدەخات‌و چاودێرە بەسەر جموجۆڵی ئەو كەسانەی لە پۆستە باڵاكاندا كاردەكەن. ماددەی (67) لە دەستوری ئەڵمانیا لە ژێرناوی (كشانەوەی متمانە) تایبەتە بەم لایەنەو لەم دوو بڕگەی خوارەوە پێكدێت:

بڕگەی یەكەم: ئەنجومەنی نوێنەرانی فیدڕاڵ دەتوانێت بەزۆرینەی دەنگ متمانەی لە ڕاوێژكاری دەوڵەتی فیدڕاڵ بسەنێتەوە‌و كەسی پاش ئەو دابنێت، هەروەها ئەنجومەن دەتوانێت بەمەبەستی لابردنی ڕاوێژكار لە پۆستەكەی داوا پێشكەش بە سەرۆك كۆمار، پێویستە سەرۆك كۆمار بەدەنگ ئەو داواییەوە بچێت و كەسی هەڵبژیراوی نوێ‌ وەك (ڕاوێژكاری فیدڕاڵ) ناولێبنێت .

بڕگەی دووەم: پێویستە ماوەی نێوان داواكاری ئەنجومەنی نوێنەران و پرۆسەی هەڵبژاردنەكە لە(48) سەعات تێنەپەڕێت.

 بوندستاگ لەڕێگای لیژنەكانییەوە ئەركی چاودێری كارەكانی حكومەتی ڕادەپەڕێنێت، بە واتا زۆرینەی گەل چاودێری كارەكانی حكومەت دەكەن. ئەم ئەنجوومەنە كاری یاسادانانیش دەكات. 

بڕگەی دووەمی یاسای (67) لەیاسا بنەڕەتیەكان‌ ماوەی (48) كاتژمێری دەستنیشان كردووە بۆ دروستكردنی حكومەتی نوێ، تا حكومەتی فیدڕاڵ ئەوپەڕی توانای سەرف بكات بۆ ئەوەی ببێت بەوحكومەتە تەندروستەی جەماوەر لە ڕێگەی ئەنجوومەنەكەیەوە هەڵیبژاردووە .

لە ماددەی (62) كەلەژێرناوی پێكهاتە (Zusammensetzung)دا هاتووە، (حكومەتی یەكگرتوو) لە ڕاوێژكاری فیدڕاڵ‌و وەزیرەكانی فیدڕاڵ پێكهاتووە. دیارە دەستنیشانكردنی ئەو ماوەیەی بڕگەی دووەمی ماددەی (67) پاڵپشتە بۆ ڕاگیركردن و جێگیركردنی پێناسەی حكومەتی یەكگرتوو.

كۆماری ئەڵمانیای فیدڕاڵ ووڵاتێكی فرە حزبە ، سیستمی دیموكراتی ئەڵمانیا ڕێ لە بەردەم پارتە سیاسیەكان دەكاتەوە بۆ دامەزراندن و دروست بوونیان بە هەموو بیر‌و ڕەوەتە جیاوازەكانەوە. پارتە سیاسیەكان هەر چوار ساڵ جارێك دەچنە پرۆسەی هەڵبژاردنەوەو بەگشتی ڕێژەی بەشداریكردن لە هەڵبژاردندا بەرزە‌‌. لە حەفتاكاندا نزیكەی (90%) ئەوانەی مافی دەنگدانیان هەبوو، بەشداری پرۆسەی دەنگدانیان كرد، لە (2005 ) دا ڕێژەی بەشداریكردن (77.7%) بوو، نزیكەی (62 ) شەست ودوو ملیۆن هاووڵاتی ئەڵمانی لە سەروو (18) ساڵ بووە‌و مافی بەشداریكردنی هەبووە لەپرۆسەی هەڵبژاردندا. نزیكەی (32) ملیۆن دەنگدەری ژن بەشداری هەڵبژاردنی ساڵی(2005) یان كرد، لە هەڵبژردنی ئەنجوومەنی نوێنەرانی ساڵی (2005)  نزیكەی (3.5) ملیۆن دەنگدەری تازە مافی دەنگدانیان بەدەستهێنا.

سیستمی تاك حزبی لەئەڵمانیا سەركەوتوو نیە، پێش دەستپێكردنی هەڵمەتی هەڵبژاردن ئەو پارتە سیاسیانەی ئارەزووی هاوپەیمانێتی دەكەن، بانگەشەی بۆ دەكەن . چوونە ناو پرۆسەی هەڵبژاردن لە ئەڵمانیا لە لایەن پارتە سیاسیەكانەوە بە مەبەستی هەڵبژاردنی (بوندستاگ)، بەشێوەیەكی هاوپەیمانی مێژوویەكی كۆنی هەیە‌و هەندێك جار ئەو هاوپەیمانێتیە ماوەیەكی زۆری خایاندووە. بۆ نموونە هاوپەیمانی نێوان پارتی دیموكراتی ئازادو پارتی سۆسیال دیموكرات لە ساڵی 1969 تا ساڵی 1983 بەردوام بووە. هاوپەیمانێتی نێوان یەكێتی كۆمەڵایەتی مەسیحییەكان و یەكێتی دیموكراتی مەسیحییەكان و پارتی دیموكراتی ئازاد لە (1983) تا (1998) بەردەوام بووە. پاتی سەوز لەگەڵ پارتی سۆسیال دیموكرات لە(2005) هاوپەیمان بووە .

پارتە سیاسیەكان هەر ڕەنگ و دەنگێك بن، دواجار دەچنەوە چوارچێوەی یاسا بنەڕەتیەكان و لەوێوە میكانیزمی بەڕێوەبردنی ووڵات پیادە دەكەن. واتە یاساكان پارتە سیاسیەكان ئاڕاستە دەكەن نەك بە پێچەوانەوە، ئەمەش لایەنێكی تری سەركەوتنی پرۆسەی هەڵبژاردنە لەو ووڵاتە، هەر ئەم هۆكارەشە دەبێتە هۆی فەراهەمكردنی ماف‌و ئازادیەكانی تاكی كۆمەڵگا.

 بڕگەی یەكەمی مادەی (21) ی تایبەت بە پارتە سییاسییەكان دەڵێت (پارتەكان بەشداری پرۆسەی بنیادنانی ئیرادەی سیاسی گەل‌ دەكەن و هیچ ڕێگریەك لەبەردەم دامەزراندنیاندا ناكرێت. پێویستە ئەو پارتانە لەسەر بنەما دیموكراسییەكان پرۆگرامی ناوخۆ دابڕێژن و سەرچاوەی داهات‌و چۆنیەتی بەكارهێنانیان ڕوون و ئاشكرابێ‌‌.) لە بڕگەی دووەمدا، یاساكە ئەو پارتانە ڕەتدەكاتەوە كە كار بۆ لابردنی سیستمی دیموكراتی ئازاد دەكەن و مەترسین بۆ سەر سیستمی دیموكراتی. چارەنوسی پارتی لەو جۆرە ڕووبەڕوو بوونەوەی دادگای فیدڕاڵییە. بناغەی گشتی دیموكراسیەت لەئەڵمانیا بەتەواوی تۆكمە داڕێژراوەو سیستمی دیموكراسیش بەشێوەیەكی تەندروست زۆرخاڵی گرنگی لەخۆگرتووە لەوانە:

یەكەم: گەل لەڕێگەی هەڵبژاردنی گشتییەوە ئازادانە نوێنەرانی خۆیان هەڵدەبژێرن.

دووەم: زۆرینەی هەڵبژێردراو دەسەڵات دەگرێتە دەست .

سێ یەم: یەكترقبووڵكردنی پارتەكان وپێكهێنانی هاوپەیمانی نێوانیان .

چوارەم : پاراستنی مافی ئەوهێزانەی وەك ئۆپۆزسێۆن دەمێننەوە .

پێنجەم : جیاكردنەوەی هەرسێ دەسەڵاتەكە لەیەكتری ( دەسەڵاتی یاسادانان ودەسەڵاتی جێبەجیكردن لەگەڵ دەسەڵاتی دادوەری).

شەشەم : چەسپاندنی پڕەنسیبی ڕێزگرتن لەیاسا ودەستورلەلایەن دەسەڵات وهاوڵاتیانەوە.

حەوتەم: پاراستنی ئازادییەگشتییەكانی كۆمەڵ هەرلەئازادی بیروباوەڕوئازادی ڕادەربڕین و كۆڕوكۆبونەوەو پاراستنی ماف وئازادی ڕۆژنامەگەریی .

هەشتەم : گەڕانەوە بۆ یاسا بنەڕەتییەكان وكاركردن پێیان بەمەبەستی سنوورداركردنی دەسەڵاتی فەرمانڕەوا وپاراستنی مافی هاووڵاتیان.

لەئەڵمانیا دیموكراسیەت بۆتە فەلسەفەی هاوبەشی پێكەوەژیانی خەڵك ، ئەوفەلسەفەیەش ئازادی تاك تێیدا پێشەنگە وبەپێی وویست وخواست وئیرادەی خەڵكە. 

 


4/13/2015 9:37:53 AM Read Count [3522] Big Font Small Font

بیروڕاکان


بیروڕای‌ خوت بنێره‌
ناو :  
ئیمه‌یڵ :    
کۆمێنت :  
   

43 ساڵه‌ یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان خوێن ده‌به‌خشێت ...

  43 ساڵه‌ یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان خوێن ده‌به‌خشێت و

6/3/2018 11:14:03 AM
سعودیه‌ به‌ره‌و شانشینی‌ عه‌ره‌بی‌ سه‌لمانی‌ ‌ ...

شا سه‌لمان بن عه‌بدولعه‌زیز پادشای‌ شانشینی‌

7/12/2017 11:31:19 AM
تاقیكردنەوەی و راست و چەپەكانی فەرەنسا ...

ئەمڕۆ 6/11 هەڵبژاردنی پەرلەمانی فەرەنسا بەڕێوەدەچێت و

6/11/2017 11:15:06 AM
ئێرانی دوای هەڵبژاردنی ئایار ...

چاودێرانی سیاسی لەپاش هەڵبژاردنەوەی حەسەن رۆحانی

6/7/2017 12:10:42 PM
فیلەكان لەئەسپەكانیان بردەوە ...

 رۆژی 9/11/2016 دۆناڵد ترەمپ كاندیدی كۆمارییەكان وەك

11/10/2016 11:02:33 PM
په‌یوه‌ندییه‌كانی سعودیه‌و ئێران‌ له‌سایه‌ی ململانێی مێژوویی شیعه‌و سوننه‌دا ‌ ...

 ‌ئه‌م دۆسێیه‌ پوختەی بەرنامەی (٣+١)ی  رادیۆی ده‌نگی گه‌لی كوردستانه‌‌و

1/24/2016 11:29:34 AM
گوزەرێك بەهەڵبژاردنەكانی عێراق و هەرێمی كوردستاندا ...

پرۆسەی هەڵبژاردن لە چوارچێوەی سیستمێكی دیموكراتدا یەكێكە لەو ئ

10/22/2015 12:33:09 PM
توركیا لە نێوان سیستمی پەرلەمانی و سەرۆكایەتیدا ...

 توركیا لە نێوان سیستمی پەرلەمانی و سەرۆكایەتیدا

 
7/15/2015 1:20:48 PM
ئەڵمانیا و فیدراڵی و سیستمی هەڵبژاردنەكەی ...

  بۆ زیاتر ئاشنابوون بەسیستمی فیدراڵی و حوكمڕانی ئەڵمانیاو پێگەی جوگرافی و 

6/29/2015 11:13:24 AM
ئەڵمانیا و فیدراڵی و سیستمی هەڵبژاردنەكەی ...

بۆ زیاتر ئاشنابوون بەسیستمی فیدراڵی و حوكمڕانی ئەڵمانیاو پێگەی جوگرافی و

5/5/2015 1:13:56 PM
ئیسرائیل وڵاتی شۆڕشی سپی ...

 ئیسرائیل دەوڵەتێكە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، دەكەوێتە ڕۆژئاوای ئاسیا،

3/30/2015 10:03:49 AM
ئەڵمانیا و فیدراڵی و سیستمی هەڵبژاردنەكەی ...

 بۆ زیاتر ئاشنابوون بەسیستمی فیدراڵی و حوكمڕانی ئەڵمانیاو پێگەی جوگرافی و مێژووەكەی و

3/16/2015 12:43:50 PM
ئەڵمانیا و فیدراڵی و سیستمی هەڵبژاردنەكەی ...

 بۆ زیاتر ئاشنابوون بەسیستمی فیدراڵی و حوكمڕانی ئەڵمانیاو پێگەی جوگرافی و مێژووەكەی و سیستم و شێوازی هەڵبژاردن و پێكهاتەی پەرلەمان و دابەشبوونی دەسەڵاتەكان لەو وڵاتەدا، بەباشمانزانی بەچەند بەشێك بۆ خوێنەرانی ئازیزی وێب سایتەكەمان ئەم دۆسیەیە بڵاوبكەینەوە.

2/25/2015 1:22:08 PM
سیستمی هەڵبژاردنی ئەفغانستان ...

 وڵاتی ئەفغانستان لە خۆرهەڵاتی باكووری كیشوەری ئاسیا لەنێوان وڵاتانی

2/16/2015 11:23:12 AM
دوای بەهاری عەرەبی، دیموكراسی و كۆمەڵگەی مەدەنی تونس و ئیسلامییەكان ...

 وڵاتی تونس لەپاش شۆڕشەكانی بەهاری عەرەبی بە كۆمەڵك قەیرانی سیاسی و

12/28/2014 12:33:08 PM
ئایندەی عیراق.. دیكتاتۆریی، دیموكراسی یان دابەشبوون؟ ‌ ...

 پرۆسەی ((ئازادیی عیراق)) كە شاڵاوێكی سەربازیی ئەمریكی بەریتانی بوو بۆ سەر عیراق

11/13/2014 12:29:34 PM
سكۆتلاند و لابردنی تاجی پاشایەتی لەسەر هەرێمەكەیان ...

 رۆژی18/ئەیلولی 2014 لەریفراندۆمێكدا ٤ ملیۆن هاووڵاتی سكۆتلەندا یەكەمجارە

9/22/2014 2:03:13 PM
لەبارەی پەرلەمانی كوردستانەوە ...

 لەبارەی پەرلەمانی كوردستانەوە

8/5/2014 11:59:01 AM
گوزەرێك بە هەڵبژاردنی خولی چوارەمی پەرلەمانی كوردستاندا ...

 رۆژی شەممە 21/9/2013،كاتژمێر حەوتی‌ سەرلەبەیانی‌ هەڵبژاردنی‌ گشتی‌ خولی‌

10/20/2013 9:52:14 AM
شیكردنەوەیەك لەسەر هەڵبژاردنی خولی سێیەمی ئەنجوومەنی پارێزگاكانی عێراق 2013 ...

265 قەوراەی سیاسی بۆ 447 كورسی  ئەنجوومەنی پارێزگانی عێراق جگە لە هەرسێ

4/18/2013 9:28:53 AM
ئۆباما و رۆمنی، كامیان دەرگای كۆشكی سپی دەكاتەوە ...

 بەپێی دەنگدانی‌ پێشوەخت‌و 24 سەعات پێش دەنگدانی دانیشتووانی ئەمریكا

11/5/2012 10:25:24 AM
بنەماكانی دیموكراسی لەئەمریكا ...

 لەگەرمەی شەڕی ناوخۆداو بۆ هێشتنەوەی ویلایەتە یەكگرتووەكان وەكو یەك وڵات، لەئاهەنگی كردنەوەی گۆڕستانی نەتەوەیی گیتیزبۆرگدا، سەرۆك لینكۆڵن...

10/13/2012 10:40:55 AM
دەسەڵات و دیموكراسی لەمیسر ...

 ناوی میسر لە زمانی عەرەبی و سامیدا  بە چەند مانایەك هاتووە، یەكێك لەوانە، لە چاوگی ناوی شارەوە هاتووە...

7/15/2012 11:46:19 AM
محەمەد مورسی چۆن بووە سەرۆكی میسر ...

 دوای هەفتەیەك لەهەڵبژاردنەكە رۆژی 2012-6-24 ئەنجامی‌ هەڵبژاردنەكانی‌ خولی‌ دووەمی‌...

6/26/2012 11:39:06 AM
كێ‌ دەچێتە كۆشكی ئیلیزیە ...

رۆژی 22/4/2012 هەڵبژاردنی هەشتەمین خولی سەرۆكایەتی كۆمار بەڕێوەچوو كەنزیكەی 45 ملیۆن دەنگدەری

4/23/2012 1:15:18 PM
دەوڵەت، یاسا، هاوڵاتیان لە دیموكراسیدا ...

سیستمی سیاسی ئێستای ئەڵمانیای فیدراڵی، دووهەمین سیستمی دیموكراتییە لە...

2/23/2012 10:26:42 AM
تورکیاو پارتی داد و گەشەپێدان و ئەزموونی سێ‌ خولی حكومڕانی ...

ده‌وڵه‌تی تورکیا له‌ 29ی تشرینی یه‌که‌می 1923 دا دامه‌زراوه‌و یه‌که‌مین سه‌رۆکی

1/28/2012 12:01:21 PM
سیستمی سیاسی و هەڵبژاردن لەهەرێَمی كوردستان ...

دۆسیەیەكە لەسەر پێكهاتەو جوگرافیاو دانیشتوان و پێگەی هەرێمی كوردستان...

1/26/2012 10:20:46 AM

  1   

له‌ په‌ڕه‌ی 1 له‌ 1 ( 28 هه‌واڵ )