ناوه‌نده‌كانی نوێكردنه‌وه‌ی تۆماری ده‌نگده‌ران ده‌كرێنه‌وه‌ ...
ده‌نگه‌كانی یه‌كێتی له‌ سلێمانی وه‌ك خۆی ماوه‌ته‌وه‌ ‌ ...
كورسی لایەنەكان لەپەرلەمانی توركیا ئاشكرا كرا ...
سه‌رجه‌م ده‌نگه‌كانی كه‌ركوك دروست ده‌رچوون ...
كاندید بۆ هەڵبژاردنی هەرێمی كوردستان تۆمار دەكرێت ...
ئەردۆغان بردیەوەو هەدەپەش سنووری مەرگی بەزاند ...
عیراق له‌ ده‌ره‌وه‌ی نوێنه‌ران و ده‌سه‌ڵاتی گه‌لدایه‌ ...
تۆماركردنی كاندید بۆ پەرلەمان دەستپێدەكات ...
كۆمسیۆن واده‌ی ھه‌ژماركردنه‌وه‌ی ده‌ستی ده‌نگه‌كانی راگه‌یاند ...
هەموو دەنگەکان بە دەست ناژمێردرێنەوە ...
ھەدەپە ٦٧ کورسیی پەرلەمانی بەدەستھێناوە ...
پرۆسەی دەنگدان بۆ سەرۆك كۆمار و پەرلەمانی توركیا دەستیپێكرد ...
دەزگای هەڵبژاردن: لە ئەژماركردنەوەی دەنگەكاندا دەنگمان زیاد دەكات ...
38 قەوارە بۆ هەڵبژاردنی پەرلەمان پەسەندكران ...
یه‌كێتی.. ئه‌و هێزه‌ی بێمنه‌ته‌ له‌ هه‌ژماركردنه‌وه‌ی ده‌نگه‌كان ...
عه‌بادی: سوتاندنی سندوقه‌كانی ده‌نگدان پیلانه‌ بۆ لێدانی وڵات ...
(٦/١) یادی شكاندنی ته‌وقی ترس و تۆقاندنی ڕژێمێكی خوێن ڕێژه‌ ...
43 ساڵه‌ یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان خوێن ده‌به‌خشێت ...
ئەنجامی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراقی 2018 ...
ئەنجامی هەڵبژاردنی پەرلەمانی عیراق 2018 راگەیەندرا ...
وەفدی یەكێتی ناوەرۆكی كۆبوونەوەكانی بەغدا ئاشكرادەكات ...
وادەی تۆماركردن بۆ هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان دیاریكرا ...
رێژه‌ی بەشداری لەباشوری كوردستان كەم بووە ...
ئه‌نجامی ده‌نگی لایه‌نه‌كان له سلێمانی و هه‌ولێر ...
بەرنامەی هەڵبژادنی لیستی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان ژمارە 162 ...
بەرنامەی هەڵبژادنی لیستی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان ژمارە 162 ...
دروشمەكانی لیستی 162 ...
په‌یامی لیستی 162 بۆ هه‌ڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ...
پەیامی دەزگای هەڵبژاردن ...
ئه‌مڕۆ یه‌كێتی سلێمانی ده‌خرۆشێنێت ...
بەدەستهێنانەوەی ئایندەمان ...
بیست و چوارەمین ساڵڕۆژی "الانصات المركزی" پیرۆزبێت ...
وردەكاری ئەم خولەی پەرلەمان ...
هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگا کەرکوکیش دەگرێتەوە ...
تورکیاو ئێران دۆستن یان دوژمن؟ ...
12/22 هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاكانە ...
یەكێتی بە ژمارە (162) و بە(210) كاندید بەشداری هەڵبژاردن دەكات ...
دەستەی كارگێر لەگەڵ دەزگای هەڵبژاردن كۆبۆوە ...
162 ژمارەى یەكێتيی نیشتمانيی كوردستانە ...
162 ژمارەی یەكێتيی نیشتمانيی كوردستانە ...
ناوی كاندیدانی یه‌كێتی بۆ هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مانی عیراق ...
تەئكید لەبەستنی كۆنگرە دەكرێتەوە ...
یاسای هەمواركراوی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەران ...
كاندیدەكانی یەكێتی ئامادەن ...
ئیسپانیا لە دیکتاتۆرییەوە بۆ دیموکراسی ...
كاتی هەڵبژاردنەكانی هەرێم دیاریدەكرێت ...
مانۆڕی هەڵبژاردنی عێراق دەستیپێكی قۆناغی دابەشبوونی حزبە گەورەكان ...
زۆرترین رێژەی نوێكردنەوەی تۆمار دەنگدان لە پارێزگای "دهۆك"ە ...
زیاتر لە 200 پارت و قەوارەی سیاسی بەشداری هەڵژاردنەكانی عێراق دەكەن ...
"سیسی" جارێكی تر خۆی بۆ سەرۆكایەتی میسر كاندید كردەوە ...
كۆمسیۆنی هەڵبژاردن پێویستی بەكارمەندە ...
كوردستانی نوێ‌ بناغەیەكی بەهێزی دیموكراسییە لەناوچەكەدا ...
"پۆتن و سیسی" لە هەڵبژاردنەكانی 2018 پۆستەكانیان مسۆگەر دەكەنەوە ...
كوردسات هەوێنی رۆشنبیركردنی جەماوەری كوردستانە ...
جودایخوازەكان زۆرینەی پەرلەمانی كەتەلۆنیایان مۆسگەر كرد ...
هەڵبژاردنی پەرلەمانی كەتەلۆنیا بەڕێوەدەچێت ...
كوردو سوننە داوای گەڕانەوەی بودجە دەكەن ...
سۆسیال دیموكراتەكانی یۆنان خۆیان نوێ دەكەنەوە ...
هەوڵەکانی پێکهێنانی حکومەتی ئەڵمانیا شکستی هێنا ...
ئه‌نجومه‌نی پارێزگای كه‌ركوك: به‌زووترین كات پارێزگار دیاری بكرێت ...
دەزگای هەڵبژاردن لەسەر بەستنی كۆنگرە لەگەڵ مەڵبەندەكان كۆبۆوە ...
دادگای فیدراڵی: ریفراندۆم نادەستورییە ...
میراڵ ئه‌كشینار،״ژنه‌ ئاسنینه‌״کەی‌ رەوتی توندڕەوی نەتەوەیی تورك ‌ ‌ ...
به‌رپرسانی که‌ته‌لۆنیا رووبه‌روی دادگاییکردن ده‌بنه‌وه‌ ‌ ...
کاردانه‌وه‌ی ئیسپانیا و جیهان به‌رامبه‌ر به‌که‌ته‌لۆنیا ‌ ...
تیمی ریفراندۆم هه‌ڵاتن ...
په‌رله‌مان دابه‌شكردنی ده‌سه‌ڵاته‌كانی سه‌رۆكایه‌تیی هه‌رێمی په‌سه‌ندكرد ‌ ...
هەڵبژاردنەكانی عیراق 12 رۆژ دوادەخرێت ...
پێدەچێت كۆنسەرڤاتیڤەكانی نەمسا براوەی یەكەم بن ...
بانگه‌شه‌ی‌ هه‌ڵبژاردن له‌ 15ی‌ ئه‌م مانگه‌وه‌ ده‌ستپێده‌كات ...
سه‌رۆك مام جه‌لال ماڵئاوایی كرد ...
لە90%ی دەنگەجیاكراوەكانی كەتەلۆنیا بەڵێیە ...
ئەنجامی راپرسی بۆ سەربەخۆیی راگەیەندرا ...
م.س: گه‌له‌كه‌مان سه‌ربه‌رزه‌ له‌حزوری یاده‌وه‌ری شه‌هیدانی رێی مافی چاره‌نووس ...
%72.16ی دەنگدەران بەشداری ریفراندۆمیان كردووە ...
پرۆسه‌ی‌ ده‌نگدان بۆ ڕیفراندۆم ده‌ستیپێكرد ...
یەكەمین راپۆرت لەبارەی راپرسی-یەوە بڵاوكرایەوە ...
شۆڕش ئیسماعیل: دەنگمان بەڵێ‌ بوو بۆ سەربەخۆیی كوردستان ...
پارتەكەی ئەنگیلا مێركڵ براوەیە ...
چین و ریفراندۆمی هەرێمی کوردستان ‌ ...
هه‌ڵبژاردنه‌ په‌رله‌مانییه‌كه‌ی ئه‌ڵمانیا ده‌ستیپێكرد ...
وردەكاری هەڵبژاردنەكانی رۆژئاوای كوردستان ...
ریفراندۆم.. سووربوونی كورد و توندبوونی هه‌ڵوێستی نێوده‌وڵه‌تی ...
نه‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان داوایه‌ك ئاراسته‌ی‌ هه‌رێم و به‌غدا ده‌كات ...
23ی مانگ دەنگدان بۆ ریفراندۆم دەستپێدەكات ...
ماوه‌ی تۆماری قه‌واره‌ سیاسییه‌كان درێژكرایەوە ...
ژنێك بووە سەرۆك كۆماری سەنگاپورە ...
بروسكەی پیرۆزبایی بۆ ساڵیادی تەلەفزیۆنی گەلی كوردستان (تەلەفزیۆنی دایك) ...
ئەمڕۆ هەڵبژاردنی پەرلەمانی نەرویج بەڕێوە دەچێت ...
ئەنجومەنی باڵای ریفراندۆم ژنان بێ بەشدەكات ...
چەمکی بانگەشەی هەڵبژاردن و تایبەتمەندیەکانی ...
بارزانی: خۆم كاندید ناكه‌مه‌وه‌و رێگه‌ به‌كه‌سه‌ نزیكه‌كانیشم ناده‌م ...
نوێكردنەوەی تۆماری دەنگدەران دەستیپێكرد ...
مێركڵ و هاوپەیمانەكانی له‌ پێشه‌وه‌ن ...
پەرلەمان نوێنەرایەتی گەلی لەدەستداوە ...
تەیموری رۆژهەڵات و سەربەخۆیی ‌ ...
کۆمسیۆن ئامادەنیە بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردن لەكەركوك ...
دەزگای هەڵبژاردن لەگەڵ مەڵبەندەكان كۆبۆوە ...
مەكتەبی سیاسی تەئكیدی لەباشكردنی گوزەرانی خەڵك كردەوە ...
حەكیم لەمەجلیسی ئەعلا جیابۆوە ...
چەپەكانی ئەرجەنتین دەسەڵاتیان دەوێت ...
راگەیەندراوی كۆبوونەوەی ئەنجومەنی سەركردایەتی یەكێتیی ...
ریفراندۆم لەدەرەوەی هەرێم بەڕەێوەدەچێت ...
به‌م نزیكانه‌ سه‌ركردایه‌تی كۆده‌بێته‌وه‌ ...
ڕاپرسی وەهمی... ...
ئاماری یه‌که‌م ساڵی تاکڕەویی له‌ تورکیا ‌ ...
گۆڕان و كۆمه‌ڵ: ریفراندۆم بۆ دوای هه‌ڵبژاردن دوابخرێ ‌ ...
سعودیه‌ به‌ره‌و شانشینی‌ عه‌ره‌بی‌ سه‌لمانی‌ ‌ ...
دیموكراتەكان هەڵبژاردنی كۆسۆڤۆیان بردەوە ...
پارتەكەی تێرێزا مەی زۆرینەی بەدەستهێنا ...
تاقیكردنەوەی و راست و چەپەكانی فەرەنسا ...
ئەمڕۆ فەرەنسیەكان دەنگ دەدەن ...
ئێرانی دوای هەڵبژاردنی ئایار ...
لوبنان چۆن حوکم ده‌کرێت؟ ...
ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی كۆمسیاران هه‌ڵده‌بژێردرێن ‌ ...
سلێمان مستەفا: بۆ هەڵبژاردن كۆمسیۆن پێویستی بەشەش مانگ هەیە ...
رووحانی بەسەرۆك هەڵبژێردرایەوە ...
گرنگی خۆ تۆماركردنی دەنگدەر لەسیستمی بایۆمەتریدا ...
چانسی رۆحانی بەهێزتردەبێت ...
ماكرۆن سەرۆكایەتی فەرەنسای بردەوە ...
(بۆپێشەوە) ماكرۆنی سەرخست ...
ئەنجامی هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی فەرەنسا راگەیەنرا ...
حەوتەمین راپرسی توركیا چی دەگۆڕێت ...
دواین ئەنجامی ریفراندۆمەكەی توركیا راگەیەنرا ...
بەشی راپرسی خولی بەهێزكردنی تواناكانی كردەوە ...
دەنگی گەلی كوردستان یەكێك لە شێوازەكانی كۆمۆنیكەیشن ...
ئەنجومەنی پارێزگای كەركوك ئاڵای كوردستانی هەڵكرد ...
رۆحانی كاندیدی ریفۆرمخوازانە بۆ سەرۆكایەتی ئێران ...
خولێك بۆ كادران كرایەوە ...
پلانی هەڵبژاردنەكان تاوتوێكرا ...
پێده‌چێت هه‌ڵبژاردنی (نوێنه‌ران)‌و (پارێزگاكان) پێكه‌وه‌ بكرێت ‌ ...
سیستمە سیاسییەكانی هەڵبژاردن ...
سكۆتلەندا لە سەربەخۆیی نزیك دەبێتەوە ‌ ...
مام جەلال: پێویسته‌ هه‌موو ئه‌ندامێكی ی.ن.ك ئه‌و راستییه‌ بزانێت كه‌ پیرۆزترین‌و گرنگترین ئه‌ركی، به‌هێزكردنی یه‌كێتیی ناو یه‌كێتییه‌. ...
شتانمایەر بووە سەرۆكی ئەڵمانیا ...
كەركوك هەڵبژاردنی بێ‌ مەرجی دەوێت ...
بینوا هامۆن كاندیدی سۆسیالستەكانە بۆ سەرۆكی فەڕەنسا ...
چواردەیەمین ساڵیادی PUKMEDIA پیرۆزبێت ...
یۆبیلی زیوینی كوردستانی نوێ‌ پیرۆزبێت ...
شکستهێنانی سیاسه‌تـی سعودیه‌ له‌ ناوچه‌که‌دا ...
كاندیدە موسڵمانەكەی رۆمانیا رەتكرایەوە ‌ ...
2016 بڕوات و نەیەتەوە....ئاوی ئامون و تونی بابا چێت ...
مێرکل بە سەرۆکی پارتەکەی هەڵبژێردرایەوە ...
ساركۆزی شكستی هێنا ...
چۆنێتی هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆك له‌ ئه‌مریكا ‌ ...
پوخته‌یه‌ك له‌ وێستگه‌كانی ژیانی دۆناڵد تره‌مپ ‌ ...
هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاكانی عیراق دواخرا ...
ترامپ بووە سەرۆكی ئەمریكا ...
فیلەكان لەئەسپەكانیان بردەوە ...
ترامپ دەبێتە سەرۆك ...
هەڕەشەی كوشتن لە ترەمپ دەكرێت ...
به‌ده‌ستهێنانی ئیستیحقاقی نوێی گه‌له‌كه‌مان‌و چاكردنی گوزه‌رانی خه‌ڵك ‌ ...
بەمەبەستی خۆئامادەكردن بۆ هەڵبژاردنەكانی داهاتوو بڕیاری پێویست درا ...
راگه‌یه‌ندراوی كۆبوونه‌وه‌ی ئه‌نجومه‌نی سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتی ‌ ...
ترامپ: كلینتۆن زیندانی دەكەم ...
په‌كخستنی‌ په‌رله‌مان كاریگه‌ری‌ خراپی یاسایی لێكه‌وتۆته‌وه‌ ‌ ...
یەكێتی وگۆڕان دووپاتی ئیرادەی بەهێزیان بۆ بەرەوپێشبردنی ڕێكەوتنی نێوانیان كردەوە ...
دەزگای هەڵبژاردن و NDI پلانی نوێیان تاوتوێكرد ...
بەهۆی نەوتەوە سەرۆكی پێشووی بەرازیل دادگایی دەكرێت ‌ ...
پارتەكەی پۆتین براوەی یەكەمی ئەنجومەنی دۆمایە ...
ئەمڕۆ لێپرسراوی دەزگا دەستبەكاربۆوە ...
هەڵبژاردنی ئەنجومەنی دۆمای روسیا دەستیپێكرد ...
هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجومه‌نی پارێزگای كه‌ركوك هاوكاتی پارێزگاكانی تر بێت ...
دوای چارەسەری پێویست شۆڕش ئیسماعیل گەیشتەوە هەرێم ...
گوشار ده‌خرێته‌ سه‌ر په‌رله‌مانتاران بۆ هێشتنه‌وه‌ی زێباری ...
روونكردنه‌وه‌یه‌ك له‌زۆرینه‌ی مه‌كته‌بی سیاسیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان-ه‌وه‌ ‌ ...
مام جەلال: یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان له‌ سه‌ره‌تای‌ دامه‌زراندنییه‌وه‌ به‌ كرده‌وه‌ سه‌لماندویه‌تی له‌ ریزی هه‌ره‌ پێشه‌وه‌یه‌ ... ‌ ...
گەندەڵی سەرۆکی بەرازیل دەباتە بەردەم دادگا ‌ ...
ترامپ پاشگه‌ز ده‌بێته‌وه‌ ...
ئەمڕۆ تێریزا دەبێتە سەرۆكوەزیرانی بەریتانیا ...

بۆ زیاتر ئاشنابوون بەسیستمی فیدراڵی و حوكمڕانی ئەڵمانیاو پێگەی جوگرافی و مێژووەكەی و سیستم و شێوازی هەڵبژاردن و پێكهاتەی پەرلەمان و دابەشبوونی دەسەڵاتەكان لەو وڵاتەدا، بەباشمانزانی بەچەند بەشێك بۆ خوێنەرانی ئازیزی وێب سایتەكەمان ئەم دۆسیەیە بڵاوبكەینەوە.

 بەشی دووەم

ئامادەكردنی: ڕێبوار تۆفیق  بە‌نگینە

 

جەنگی جیهانی یەكەم :

ئـەم جەنـگە كاریگەری گـەورەی لەسەر ئەڵمـانیا دانا و سەر ئەنجام بە تێكشـكانی  نەمسـا و ئەڵمـانیا( 1914-1918 ) لـە بەرامبـەر هاوپەیمانەكانـدا كۆتایی هـات ، بـە پێی پەیمانـنامەی ( ڤرسـای ) مـاوەی ( 15 ) سـاڵ ناوچـەی (ڕایـن) كـەوتە ژێر دەسەڵاتی هاوپەیمانەكان ، سوپـای ئەڵمـانیا بۆ(100.000) سەد هەزار سـەرباز سنـورداركرا و بەكـارهێنانی چـەكـی ئاسمانی لێ‌ قەدەغەكـرا ، بڕێـكی زۆر لە قەرەبووی  زیانی هاوپەیـمانان كە لە ئەنجـامی ئەو جەنـگەوە تووشی هاتبوون بەسەر ئەڵمـانیادا سـەپێنرا.

كۆمـاری ڤایمـار:(Weimarer Republik):

ئەم دەستەواژەیە بۆ كۆماری ئەڵمانیا لەماوەی نێوان ساڵانی( 1919 – 1933 )دا بەكارهاتووە، كۆماری ڤایمار دوای ڕاپەڕینی كرێكاران‌و هێزە چەكدارەكانی ووڵاتەكە لە ساڵی (1918) دا دژی حكومەت دامەزرا، كەڕازی نەبوون كۆتایی بەیەكەمین جەنگی جیهانی (1914 – 1918) بهێنێت. لە 9 ی تشرینی دووهەمدا، ئیمپراتۆر ولیەمی دووهەم لەوڵاتەكە هەڵات‌و حكومەتێكی هاوپەیمانی كاتی پێكهێنراو سۆسیال دیموكراتە میانڕۆكان بەسەرۆكایەتی (فریدریك ئەلبێرت‌)و گروپێكی دیكەی سۆسیال دیموكراتی ڕادیكاڵ دامەزرێنرا. لەشوباتی( 1919 ) دا ئەنجومەنی نیشتمانی نوێ لەشاری ڤایماری سەر بەهەرێمی تورینگێن كۆبۆوە و دەستوری نوسی‌و ئەڵمانیای وەك كۆمارێكی فیدراڵی دیموكراتی ڕاگەیاند. پەرلەمانیش لەدوو ئەنجومەن پێكهات: ڕایخستاگ‌(Reichstag)و ڕایخسرات((Reichsrat، ئەلبێرتیش وەك سەركۆمار هەڵبژێردرا. سـاڵی ( 1922 ) سـاڵی هـەرەسهێنـان و داڕمـانی ئابووری ئەڵمـانیا بوو ، كـۆمـۆنیستەكـان لـە هەندێ‌ ناوچەدا شۆڕشیان بەرپاكردو نازیەكان هەوڵی گرتنەدەستی دەسەڵاتیان دا بەسەرۆكایەتی هیتلەر، بەڵام لەگەڵ هەموو ئەم بارگرژیەشدا ( كۆمـاری ڤایـمار) توانی بـەردەوام بێـت، ( گوستاف شترێزەمان-Gustav Stresemann  ) بـووە ڕاوێژكـار وپاشـان  پلـەی وەزیری دەرەوەی بـەدەست هێنا، لـەومـاوەیـەدا كـاری زۆر گرنگـی ئـەنجـامداو توانی لەگـەڵ فەڕەنساو بەلچیكـا ڕێـكەوتننـامـە ببـەستێت و دواتریش لەسـاڵی ( 1924) دا ( بـەریتـانیا )  بووە بەشیـَك لـەو ڕێكـەوتننـامەیـە، ئەوكاتەی سەرۆك كۆمار (پاول فۆن  هیندنبۆرگ –Paualvon Hindenburg ) بوو.

 كۆماری ڤایمارسەرەتا لاواز بوو ، چونكە بەشی زۆربەی ئەوانەی كە پێگەیەكی گرنگیان هەبوو هێشتا لە ژێر كاریگـەری ئیـمپراتۆریەتی ئەڵمانیادا بوون. ئەفسەرەكانی سووپا پێیان وابوو تێكشكانی ئەڵمانیا بە هۆی شۆڕشی ئەڵمانیاوە بووە نەك بە هۆی سووپای هاوپەیمانانەوە، بەڵام كاتێك پەیماننامەكە ئەنجامدراو كۆتایی پێهات دەركەوت كەمەرجەكانی پەیماننامـەی( ڤرسـای ) زۆر لەوە زیاتر تووند و تیژتر بووكە ئەڵمانەكان چاوەڕوانیبوون . ئاڕاستەی سیستمی حوكمرانی بەرەو چڕبوونەوەی دەسەڵات لەناوەنددا هەنگاوی نا وهەموو ئەو ڕێكەوتننامەو پەیماننامانە ئیدی كاریان پێنەكرا.

كێبڕكێی نێوان پرۆیسیەكان ومەملەكەت زیاتر توندتربوو، سەرئەنجام دەركەوتنی نازییەكان بووە هۆی لاوازبوونی پرۆیسیەكان، لاوازبوونی بنەماكانی فیدرالیزم هۆكاریكی باش بوون بۆ هاتنەناوەوەی نازییەكان لەژێرناوی بوژاندنەوەی ئابووری ونەهێشتنی ئەوقەیرانە و جوڵاندنی عاتیفەی جەماوەر. لەپرۆسەی هەڵبژاردنی ساڵی (1933) دا پارتی ناسیونال سۆسیالیزم( پارتەكەی هیتلەر) زۆرترین دەنگی بەدەست هێنا.

ئەنجامی هەڵبژاردنەكانی ساڵی(1919 – 1933)

( SPD)  Sozialdemokratische Partei Deutschlands  پارتی سۆشیال دیموكراتی ئەلمَانیا

(DNVP) Deutsch- Nationale Volkspartei پارتی گەلی نەتەوەیی ئەلمَانیا

( DDP ) Deutsche Demokratische Partei پارتی دیموكراتی ئەلمَانیا

( DVP) Deutsche volkspartei پارتی گەلی ئەلمَانیا

( Z   )  Zentrumspartei پارتی ناوەند

( BVP)  Bayerische volkspartei پارتی گەلی باڤاریا

(USPD) Unabhängige Sozialdemokratische Partei Deutschlands پارتی سۆشیال دیموكراتی سەربەخۆ

(KPD) Kommunistische Partei Deutschlands پارتی كۆمۆنیستی ئەلمَانیا

( NSDAP)  Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei پارتی كرێكارانی ناسیونال سۆسیالیزم .

( DVFP) Deutschvölkische Freiheitspartei پارتی سەربەستی گەلی ئەلمَانیا

(CSVD) Christlich- Sozialer Volksdienst خزمەتگوزاری كۆمەڵایەتی مەسیحی گەل

(CNBL) Christlich- Nationale Bauern-und Landvolkpartei پارتی گەل ودەوڵەت وجوتیارانی نەتەوەیی مەسیحی .

( SHBLD)  Schleswig- Holsteinische Bauern –und Landarbeiterdemokratie كەدواتر بووە

( SHLP) Schleswig- Holsteinische Landespartei پارتی هەرێمی شلیسفیگ - هۆلشتاین

( VRP)  Volksrechtpartei پارتی مافی گەل 

(DHP) Deutsch- Hannoversche Partei پارتی ئەلمَانی هانۆفەر

(WP) Wirtschaftspartei پارتی ئابووری 

 

گوستاف شترێزەمان(Gustav Stresemann 1878-1929):

سیاسەتمەداری ئەڵمانی ساڵی(1878) لەبەرلین دایك بووە وهەرلەوێش لەڕۆژی (3.10.1929) كۆچی دوایی كردووە، وانەی ئابووری لەبەرلین ولایبزیگ خوێندووە ، ساڵی(1903) چووەتەڕیزی پارتی نیشتمانی ئازادو بوەتە ڕاوێژكارو پاشان بووەتە وەزیری دەرەوە، گەلێك ڕێكەوتننامەی گرنگی ئەنجامداوە و ساڵی1926 خەڵاتی ئاشتی نۆبڵی پێ بەخشراوە.

                                                       

                                                   ( 1878-1929 Gustav Stresemann)

 

پاول فون هیندنبورگ(1847-1934  Paul von Hindenburg):

سەركردەی بەناوبانگی سیاسی وعەسكەری ئەڵمانیابوو، ساڵی(1925) بەسەرۆكی ئەڵمانیا(كۆماری ڤایمار) هەڵبژێرراو ئەوكاتەئەڵمانیا كێشەی بێكاری وقەرەبووكردنەوەی جەنگی هەبوو، ساڵی (1933) هیتلەربووە ڕاوێژكارولەپاش مردنی ئەم لەساڵی(1934) دا دەسەڵاتی گرتەدەست.

                                          

                                         پاول فون هیندنبورگ(1847-1934  Paul von Hindenburg)

 

نازیەكان  (Nationalsozialismus) :

   حزبی نازیـەكـان لـەسـاڵی ( 1919 ) دا دامـەزراو سـاڵی ( 1923) هەوڵـەكانیان بـۆ گرتنەدەستی دەسەڵات شكستی هێـنا. ئەم هەوڵـەی نازیـەكان بۆ كۆنترۆڵ كـردنی (باڤـاریـا) بوو. سـەرئەنجام گرتن و زیندانیكردنی هیتلەری لێ‌ كەوتەوە و پاشان ئازاد كرا .

     پارتی كرێكارانی ئەڵمانیا (Deutsche Arbeiterpartei) (DAP) سەرئەنجام ناوەكەی گۆڕدرا بۆ پارتی (NSDAP ) كە بە پارتی (نازی) ناسرابوو، لەماوەی زیندانیكردنی هیتلەردا كتێبی( Mein Kampf) (تێكۆشانی من)  كە باس لـەچۆنێتی گـەورەبوون وبیردۆزەكانی هیتلـەر خۆی سـەبـارەت بە نـازیـەت ئەكـا دانا. بـەهـۆی ئەو كـودەتەیاوە مـافی هـاووڵاتیبوونی نەمساییان لـێ‌ سەندەوە و پڕوپاگـەندەی نازییەكان لـە سەرانسەری  ئەڵمـانیا قەدەغەكرا. هیتلـەر دوای ئازادكردنی كۆڵی نەداو بەرنـامەی كۆكردنەوەی پارتە پەرش و بڵاوەكەی داڕشت وساڵی (1932) بوو بە گەورە ترین و دیارترین پارت لە ئەڵمانیا، هیتلـەر بانگەشەی ئەوەی ئەكرد كە بەرەنگاری ئەو ڕێكەوتننامە ماڵ وێرانكەرە دەبێتەوە كە بەسەرئەڵمانیادا سەپێنراوە، بـەڵێنی ئەوەی ئەدا كـە كاربۆ گـەڕانەوەی هێزوتوانای ووڵاتەكەی ئەكات. لەساڵی( 1933 ) دا بووە ڕاوێژكارئەو كاتەی (هیندنبورگ) (Hindenburg) سەرۆك كۆمار بوو، دانانی هیتلەر وەك ڕاوێژكـار و ڕەتكردنەوەی دەستوور هاوكات بوون و لە جیاتی دیموكـراتیەت حوكمێكی سەركوتكەری هێنایە ئاراوە، هەموو ئەوانەی بەرهەڵستی ئەو حكومەتەیان دەكرد دەكوژران یان زیندانی یان دوور دەخرانەوە بـەرەو دەرەوەی ووڵات. ئـەم كـارانە لـە لایـەن سوپـایەكی تـایبەت بـە خـۆیەوە كـە بە سـوپای((گێژەڵوكە)) ناسرابوو ئەنـجـام ئـەدران. لەگەڵ هاتنی حوكمی نازیەكان بەسەركردایەتی(هیتلەر) هەموو سیما و ڕوخساری فیدرالیزمی كۆماری ڤایمار لابران لەڕێگای دانانی  یاسای نوێوە هەموو جۆرە شێوازیكی حوكمی كۆماری ناوبراو ڕەتكرانەوە، هەروەها دەسەڵات لەیەك ناوەندی دەسەڵاتی ناسیونال سۆسیالیستەكان و بەتایبەتیش لەدەسەڵاتی یەك سەركردەدا كەئەویش ( ئەدۆلف هیتلەر) بوو چڕكرایەوە. بەهاتنی ناسیونال سۆسیالیستەكان ئیدی بنەماكانی دەستوور تووشی ئیفلجی هاتن و لەكاركەوتن. یەكێك لەمەترسیدارترین یاسای نازیەكان بریتی بوولە دانانی نوێنەری دەوڵەت لەهەرێمەكان كەڕاستەوخۆ لەلایەن (هیتلەر) خۆیەوە دادەنرا، مەبەست لەم یاسایەش پتەوكردنی پێگە و دەسەڵاتی ناسیونال سۆسیالیستەكان بوو، هەموو هەرێمەكان بوونە تەنها دەزگایەكی جێبەجێكار، ئەم شێوازی حوكم و ئیدارییەش جارێكی دیكە بووە كۆكردنەوەی حوكمی دەسەڵاتی ناوەند.

      مـردنیHindenburg ) ) ڕێگـە خۆشكـەر بـوو بۆ هیتلـەر بۆ گـەیشتن بـە پۆستـی سـەرۆكی ئەڵمانیـاو لـەدوای ئیمپراتۆری ڕۆماو ئیمپراتۆری ئەڵمانی ئـەو ووڵاتەی بە ئیمپراتۆریەتی سێ‌ هەم ناودەبرد. هیتلەر بڕوای بە سیادەی گەلی ئەڵمانیا بوولەسەر ئەوروپا، هەروەها ئەو وای ئەبینی ڕەگەزی یەهوودی و سلاڤی بۆ نمونە ( ڕووس ) یەكسان نین بە ئاری نەژادەكان كـە ئەصڵی ئەڵمانەكانە ، هەوڵی هیتلەربۆ باشتركردنی باری گوزەرانی ژیانی ئەڵمـانەكـان بوو لـەسـەر حسابی ئەوروپـای ڕۆژهەڵات. دیارە داگـیركردنی پۆڵـەندا لـە ساڵی 1939 دا لە لایـەن سوپای ئەڵمانیاوە لە هەمان بۆچوونەوە سەری هەڵدابوو. 

نازیەكان لەڕێگای پرۆسەی هەڵبژاردنەوە و لەململانێی سیاسیانەدا دەنگی زۆرینەیان بەدەستهێنا ودەسەڵاتیان گرتەدەست ، بەڵام زۆری نەبرد هەمووبیرو بۆچونەكانی دیكەیان ڕەتكردەوە و كەوتنە بەندكردنی سیاسی و گەورە ڕۆشنبیرانی ئەڵمانیا و لێدانی پارتەسیاسیەكانی دیكە وڕەتكردنەوەی ئەزمونی دیموكراسی ولەبەریەك هەڵوەشانی كەلتوری دیموكراسیەت و چەسپاندنی حوكمی تاك ڕەوی.

                                             

icht-jüdische Bürger wurden von den Nationalsozialisten dazu aufgerufen, nicht mehr bei Juden einzukaufen. 

                              بانگەوازی  نازییەكان بۆ ئەوەی چیتركەس لای جووەكان شت نەكڕرێت !!!   

ئەڵمانیای دوای جەنگی جیهانی دووهەم:

 دوای جەنگی جیهانی دووەم قۆناغێكی سیاسی نوێ سەری هەڵدا، دووجەمسەری جیاواز، دووسیستمی جیاواز ، ئەڵمانیا بۆدووبەشی جیاواز دابەشكرا، سیستمێك لەسەر شێوازی سۆسیالیستی ( بەرەی سۆڤیەت) و ئەوی دیكەیان بڕوای بە بازاڕی ئازاد وسەرمایەداری هەبوو. هەرچەندە پارتە سیاسییەكان بەپێی پڕەنسیب و بنەماكانی دیموكراسیەت بڕوایان بە سەرلەنوێ داڕشتنەوەی حكومەتی ئەڵمانیا بوو بەڵام بۆچوون ودروشمی جیاوازیان هەبوو، جێگای باسە كە مەسەلەی بوونی هاوپەیمانانیش واقیعێك بوو كەدەبوو ئەڵمانیای دوای جەنگی جیهانی دووەم تەنها بەرەو دیمەكراسیەت هەنگاوبنێ.  

سیستمی فیدراڵی ئەڵمانیا بەچەندەها وێستگەی مێژوویی جۆراوجۆرو ململانێی سیاسیدا تێپەڕی، ئەگەرچی پارتەسیاسییەكانی ئەڵمانیا هەریەكە و بۆچوون وتێڕوانینی جیاوازی هەبوو ، بەڵام تێكڕا تەبابوون لەسەر دووبارە ژیانەوەی ژێرخانی ئابووری وبیناكردنەوەی ئەلمَانیای دوای جەنگ ولەگەڵ هێزە هاوپەیمانەكان یەك ئاڕاستەبوون . بۆنمونە پارتی كۆمۆنیستی ئەڵمانیا( KPD) پێداگری لەسەر حوكمی بەسەنتراڵكردن وچڕكردنەوەی دەسەڵاتی ناوەندی دەكردەوە، پارتی یەكیتی كۆمەڵایەتی مەسیحییەكان (CSU) ) پێداگرییان لەسەر فیدراڵیەت دەكردەوە وداوای سەربەخۆیی ناوچەی ( بایەر) یان دەكرد. پارتی سۆسیال دیموكراتەكان (SPD) تێڕوانینیان هاوسەنگی بوو لەنێوان فیدرالیەت وچڕبوونەوەی دەسەڵات لەناوەنددا، یەكێتی دیموكراتی مەسیحی یەكان (CDU) تێڕوانینیان زیاتر بەرەو دەوڵەتێكی سەربەخۆی ئازادی كۆماری بوو، ئەوەی جێگای سەرنجە ئەم جیاوازی و ناكۆكیەلە تێڕوانین  كەوتبووە بەشی خوارەوەی خشتەی كاركردن و لەلایەن هەمووانەوە ئەوەی بەگرنگییەوە كاری لەسەردەكرا، بیناكردنەوە وبوژاندنەوەی ژێرخانی ئەڵمانیا بوو.    

سـاڵی 1945 هـەریەكە لـەسـەركردەكـانی یەكێتی سـۆڤیەت و بـەریتانیا و وویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا بڕیاریان دا كە پێكەوە حوكمڕانی ئەڵمـانیا بكەن وهەموو لایەكیان لەسەر ڕێگرتن لە بڵاوبونەوەی نازیەت و سڕینەوەی كۆك بوون ، پاشـان جۆرێك لـە بێ‌ متمانەیی لـە نێوانیان سەریهەڵدا ودابـەشكردنی ئەڵمـانیا لـەنێوان هـاوپەیمانەكـان دەستی پێكـرد. هـەرچی یـەكێتی سـۆڤیەت بـوو هـەوڵی بەرفراوانكردنی بیری كۆمۆنیستی لەوناوچانەدا ئەدا كە كەوتبوونە ژێردەسەڵاتی خۆیەوەو هاوپەیمانە ڕۆژئاواییەكانیش دژی ئەو كارەبوون، ئـەم جەنگە ساردەی هەردوولا بوە هۆی دابـەشبوونی ئەڵمانیا بۆ بەشی ڕۆژهـەڵات و بـەشی ڕۆژئـاوا. لـە كۆتایی ساڵی (1989) بـەشی ڕۆژهـەڵات سنوری خـۆی كـردەوەو ڕێگەی    بەهاونیشتمانیانیدا بە گەشتكردن بەرەو ڕۆژئاوا تا لە ساڵی (1990) لە پرۆسەیەكی هەڵبژاردندا پارتی دیموكراتی مەسیحی زۆرینەی دەنگی بەدەست هێناو حكومەتێكی تازەیان پێكهێنا كە زۆرینەیان كۆمۆنیست بوون. لێرەوە بیرۆكەی یەك  گرتنەوەی هەردوو بەشی ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا سەری هەڵداو هەر لەهەمان ساڵدا هەریەكە لە نوێنەرەكانی ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا(پەیماننامە) یەكیان واژۆكرد. لە (3) ی ئۆكتۆبەری (1990) بە یەكگرتنەوەی هەردوو سیـستمی كـۆمـەڵایەتی و دادوەری جێبەجێكرا. لەمـانگی (12) ساڵی (1990) یەكـەم هەڵبژاردنی ئەڵمانیای یەكـگرتوو ئەنجـامدراو پاشان هەڵبژاردنی سـاڵی (1994) ی بە دواداهـات كـە پـارتی یـەكێتی دیمـوكـرات مـەسیحی زۆرینەی دەنگـی بـە دەست هێنا لــە( بوندستاگ ) داو دواترلـەگـەڵ پارتی دیموكراتی ئازاد حكـومەتیان پێك هێنا و(هیلموت كۆڵ) وەك ڕاوێژكاری ئەو حكومەتە كاری دەكرد.                                                                                                                                       (  دابەش كردنی ئەلمَانیاوجەنگی سارد)

Teilung Deutschlands und Kalter Krieg

فیدرالیزم چی یە؟

زۆرن ئەوپێناسانەی بۆ ووشەی فیدرالیزم دەگەڕێنەوە كە لەشێوازی فیدڕاڵیەتەوە سەرچاوەیان گرتووە ، هەندێك كەس ووشەی فیدراڵی بۆزاراوەی (Federe) ی لاتینی دەگەڕێننەوە كەبەمانای متمانەكردن دێت ، هەندێكی دیكە چەمكی فیدرالیزم بۆ ووشەی لاتینی فۆیدۆس ( Foedus) دەگەڕێننەوە كەبەمانای یەكبوون یان یەكگرتن وپڕۆتۆكۆل دێت وبەسەرچاوەی ووشەی فیدرالیزمی دەزانن ، ووشەی (Federal) لەبەشی زۆری فەرهەگەنگەكان بامانای ( یەكێتی ) دێت، هەرلەم پێناسەیەوە یەكگرتنەوەی چەند ناوچەیەكی جیاواز یان چەند حكومەتێك لەناو فۆرمێكی ڕێكخراودا ئاماژەیە بۆ سیستمی فیدڕالیەت بەڵام  بەپاراستنی تایبەتمەندێتی هەریەكە لەوناوچە جیاوازانە یان پاراستنی تایبەتمەندێتی ئەوحكومەتانە، ئەم یەكگرتن وجیاوازی پاراستنە بنەمای سەرەكی فیدراڵیەتە، هەرلەبەرئەوەیە بوونی شێوازی جیا لە پیادەكردنی سیستمی فیدڕاڵیەتدا دەبینرێت و لەتێڕوانینی جیاوازییەكانەوە ئەوتێكەڵبوون و یەكگرتنە دێتەبەرهەم وسەبارەت بەپێناسەی فیدڕالیزم وەڵامی جیادێنە ئاراوە. فیدرالیزم بەیەكگرتنەوەی ئارەزوومەندانەی چەندناوچەو حكومەتێك دەوترێت، یان بەیەكگرتنی چەند گروپ وكۆمەڵێكی جیاواز لەئایین ومەزهەب دا ، كەهەموو ئەم جیاوازییانە لەژێر سایەی فۆرمێكی ڕێكخراودا كۆبونەتەوە وهەموو تایبەتمەندی و خاسیەتەكانی خۆیان پاراستووە. فیدراڵیەت هەموو گروپە جیاوازوناكۆكەكان لەژێرپەیامێكی گشتیدا جێگیردەكات وهەموویان بەیەك ئاڕاستەدا دەبات. فیدراڵیزم سیستمێكی یاساییە كەلەسەر پایەكانی یاسابنەڕەتیەكان دامەزراوە، ژیانی هاوبەش بۆسەرجەم كۆمەڵگا بەنەتەوەو ئایین ومەزهەبی جیاوازەوە لەچوارچێوەی یەك دەوڵەتدا دابین دەكات.

بەگشتی سیستمی سیاسی فیدراڵی لەڕێگای دەستورەوە دیاریدەكرێت وهەموو بنەماسەرەكییەكانی ئەوسیستمە لەدەستووردا ڕێكدەخرێن. هەریەكە لەدەسەڵاتەكانی ئەنجومەنی نوێنەران ویاسادانان ودەسەڵاتی دادوەری دەگەڕێنەوە بۆ یاسا بنەڕەتییەكان. دەستوور ئۆرگانیزەو سنوورە گشتییەكانی هێڵی سیاسەت ڕێكدەخات. پێویستە دەوڵەتی فیدراڵ دەستورێكی ڕوون وئاشكرای هەبێت وتیایدا دەسەڵات وئەركەكانی دەوڵەتی فیدراڵ وهەرێمەكان دەست نیشان كرابێت.  

لەئەڵمانیا مێژووی فیدراڵیەت بە چەند قۆناغێكدا تێپەڕبووە وسەرئەنجام بەم شێوازەی ئەمڕۆی گەیشتووە، هەموو ئەوكێشە و ناكۆكییانەی كەلەنێوان حكومەت وئیمڕاتۆریەتەكاندا هەبووە كاریگەرییان لەسەر چۆنێتی پیادەكردنی شێوازی فیدراڵیەت لەوناوچانەدا هەبووە.

فیدرالیزم ئەوپڕەنسیبەیە كەبۆ دابەشكردنی دەسەڵات لەبەڕێوەبردنی سیستەمی سیاسیدا پیادەدەكرێت. بەواتا دابەشكردنی دەسەڵاتی سیاسی لەنێوان دەوڵەتی فیدراڵ ودەسەڵاتی هەرێمەكان، هەرێمەكانی ئەڵمانیا بچوك كراوەی دەوڵەتی فیدراڵین وخاوەن دامەزراوەی سیاسی و سەربەخۆن، خاوەن ئەنجومەنی نوێنەران وحكومەت ودەسەڵاتی دادوەرین، فیدراڵیەت لەڕوانگەی دەزگاو دامەزراوەییەوە دابەشكردنی كۆمەڵێك ئەركە لەنێوان حكومەتە فیدراڵییەكان ودەوڵەتی ناوەندا وئەم دابەشكردنەش ڕێگەخۆشكەرو ئاسانكارییە لەبەردەم جێبەجێكردنی كارە ئیدارییەكان وپرۆسەی بەڕێوەبردن لەهەرێمەكاندا، هەرچی پێناسەی فیدراڵیەتە لەڕوانگە دەستورییەكەیەوە پیادەكردنی دادپەروەریە لەهەریەكە لەدەسەڵاتەكانی ئەنجومەنی نوێنەران وجێبەجێكردن ودادوەری لەسەرهەردووئاستی دەوڵەتی فیدراڵ وهەرێمەكان، دەكرێت بڵێین دادپەروەری لەسەرهەردوو ئاستەكەدا گشتگیردەكرێت. پێناسەی فیدراڵیەت لەجیاوازی كۆمەڵگا لەڕووی ڕەگەزوئایین ومەزهەبەوە و بەجیا لەپێكهاتەی سیاسی ولەسەربنچینەی ئەو جیاوازی تایبەتمەندیە كۆمەڵایەتیانە فۆرمی خۆی وەردەگرێت وهەرلەوڕوانگەیەشەوە فیدڕاڵیەت دادەمەزرێت. پێناسەیەكی دیكەی فیدڕاڵیەت لەڕوانگەی فەلسەفەی كۆمەڵایەتیەوە سەرچاوەدەگرێت ولەسەر بنچینەی ڕەهەندێكی كۆمەڵایەتی دادەمەزرێت كە جۆرێك لەكارگێڕی خۆیەتی دەبەخشێت بە گروپە بچوكەكان وشێوازی (لامەركەزی) تیایدا پیادە دەكرێت.

 ساڵی 1949سەرەتایەكی نوێ‌:

لەدوای چوار ساڵ كۆتایهێنان بە نازیەكان لە ووڵاتێكی دابەشكراو و لە پرۆسەیەكی دەنـگدانی ڕاستەوخۆداو بەپشت بەستن و گـەڕانـەوە بۆ (یاسا بنەڕەتیەكان)  Grundgesetz (410) ئـەندام پارلـەمان هەڵبژێردران و یەكەم پارلەمان دروست بوو، جێگای ئاماژەپێكردنە ئەوكاتە پڕەنسیبی مەرجی (5%) پیادە نەدەكرا. نزیكەی یانزە لایەن توانیان بچنە نـاوپارلەمانەوە و (كۆنراد ئەدیناوەر(CDU)   (  Konrad Adenauar بەڕاوێژكار هەڵبژێردرا. ئەم پەرلەمانە ئەركی گەورەی كەوتە سەرشان چونكە بەدوای ووڵاتێكی وێران و ئابوریەكی داڕووخاودا هات. لەدوای جەنگی جیهانی دووەم  فیدرالیزم بەجۆرێكی فراوانتر لە بەشی ڕۆژئاوای ئەڵمانیا پیادەكرا، بەڵام ئەم سیستمە فیدراڵییەی ئەڵمانیا پێشتر ڕەگ وڕیشەی مێژوویی خۆی هەبوو، هەرلەسەردەمی مەملەكەتی ڕۆمەوە زەمینەی فیدرالیزم بەجۆرێك لەجۆرەكان خۆی بەدیارخست.

دیواری بەرلین :    Berliner Mauer 

دیواری بەرلین شورایەكی بەهێزبوو بەدەوری ئەڵمانیای ڕۆژئاوادا، لەساڵی (1961) دا لەلایەن كۆماری دیموكراتی ئەڵمانیا، كەبەناوی ئەڵمانیای ڕۆژهەڵاتەوە ناسرابوو، دروستكراو پارێزگاریی لێكرا هەتا ساڵی (1989). ئەم شورایە یەكێك بوو لەنیشانە زۆر بەرچاوەكانی شەڕی سارد كەلەدوای ساڵی (1945) وە لەنێوان یەكێتی سۆڤێت‌و هاوپەیمانانی بە ئەڵمانیای خۆرهەڵاتەوە لەلایەك‌و، ویلایەتە یەكگرتووەكان‌و هاوپەیمانانی لەلایەكی ترەوە هەڵگیرسا. لەماوەی نێوان (1949 -1961) دا زیاتر لە 2 ملیۆن و 700 هەزار كەس لە ئەڵمانیای  ڕۆژهەڵات‌ هەڵاتن‌و بەهیوای ژیانێكی خۆشتر ڕوویانكردە ئەڵمانیای ڕۆژئاوا و وڵاتانی تری ناوچەكە. لەساڵی (1961) دا حكومەتی ئەڵمانیای خۆرهەڵات بڕیاریدا ڕێگە لەم ڕەوكردن بەكۆمەڵە بگرێت‌و دیوارێكی بەبەرزی چوارمەترو بە درێژایی (166) كیلۆمەتر لەسەر سنوری هەردوو بەشەكەی ئەڵمانیا دروستكرد. بەوەش ڕێژەی ڕەوكردن زۆر كەم بۆوە. لەساڵی (1989) دا لەكاتێكدا كە حكومەتی ئەڵمانیای ڕۆژهەڵات لەبەردەمی ڕمان‌و لەناوچووندا بوو، خەڵك دەستیانكرد بە ڕووخاندنی دیوارەكەو ساڵی دواتریش كۆماری ئەڵمانیای فیدراڵ لەهەردوو بەشەكە ڕاگەیەندرا. ئێستا لەچەند جێگایەكدا شوێنەواری ئەو دیوارە ماوەو خەڵك وەك هێمایەكی ڕابردوو سەردانی دەكەن.

 دیواری بەرلین

دوای كۆتایی هاتنی دووهەمین جەنگی جیهانی لەساڵی 1945 و سەركەوتنی هاوپەیمانان بەسەر ئەڵمانیای نازی‌و دەوڵەتانی تەوەرو خۆكوشتنی هیتلەر، كۆنفڕانسی یاڵتا لەنێوان ئەمریكاو یەكێتی سۆڤێت‌و فەرەنساو ئینگلتەرادا سازكراو ئەڵمانیا دابەشكرا بۆ چوار ناوچەی داگیركراو. هەریەكە لەو چوار دەوڵەتە ناوچەیەكی خستە ژێر ڕكێفی خۆیەوە. بەرلینی پایتەختیش كرا بەچوار ناوچەی تایبەت بە هەریەكێك لەو دەوڵەتانە. دوای جەنگی ساردیش چەند جارێك ئەم سنورانە گۆڕان‌و گەلێك ململانێی موخابەراتی لەنێوان ئەو وڵاتانەدا ڕوویاندا، سەرەنجام ئەمریكاو فەرەنساو ئینگلتەرا ناوچەكانی خۆیان یەكخست و ناویان لێنا كۆماری ئەڵمانیای خۆراوا، دوای ئەوانیش بەماوەیەك، یەكێتی سۆڤێتیش كۆماری ئەڵمانیای خۆرهەڵاتی ڕاگەیاند. دواجار لەڕۆژی 18 ی ئاداری 1990 دا، یەكەمین هەڵبژاردنی ئازاد لە ئەڵمانیای خۆرهەڵات ئەنجامدراو هەر دوای ڕاگەیاندنی ئەنجامەكان، دانوسان لەنێوان هەردوو ئەڵمانیادا دەستیپێكرد، تا لەئاكامدا لە (3) ی تشرینی یەكەمی هەمان ساڵدا، هەردوو بەشەكە یەكخرانەوە. بەمەش بۆ دووهەمین جار ئەڵمانیا یەكخرایەوە: یەكەمیان‌ لەساڵی 1871 داو لەسەر دەستی بیسمارك و هاوەڵەكانی بوو. هاوپەیمانە ڕۆژئاواییەكان نەیاندەویست پێگەی كۆمۆنیزم گەشەبكات‌، هەرخۆشیان بزوێنەری پرۆسەی دانانی دەستوری نوێ‌‌و دامەزرێنەری سیستمی دیموكراتی ووڵاتەكە بوون. لەساڵانێكی دواتردا، ئەم دەستورە بوو بەبناغەی بەشەكەی تری ئەڵمانیا‌و دوابەدوای بڕیاردانێكی ئازادانە، ئیدی هەردوو ئەڵمانیای ڕۆژئاواو ڕۆژهەڵات یەكیانگرتەوەو دیواری بەرلین هەرەسی هێناو ئەڵمانیا بووەوە بەخاكێكی یەكگرتووی یەكپارچە.

 

 


3/16/2015 12:43:50 PM Read Count [3435] Big Font Small Font

بیروڕاکان


بیروڕای‌ خوت بنێره‌
ناو :  
ئیمه‌یڵ :    
کۆمێنت :  
   

43 ساڵه‌ یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان خوێن ده‌به‌خشێت ...

  43 ساڵه‌ یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان خوێن ده‌به‌خشێت و

6/3/2018 11:14:03 AM
سعودیه‌ به‌ره‌و شانشینی‌ عه‌ره‌بی‌ سه‌لمانی‌ ‌ ...

شا سه‌لمان بن عه‌بدولعه‌زیز پادشای‌ شانشینی‌

7/12/2017 11:31:19 AM
تاقیكردنەوەی و راست و چەپەكانی فەرەنسا ...

ئەمڕۆ 6/11 هەڵبژاردنی پەرلەمانی فەرەنسا بەڕێوەدەچێت و

6/11/2017 11:15:06 AM
ئێرانی دوای هەڵبژاردنی ئایار ...

چاودێرانی سیاسی لەپاش هەڵبژاردنەوەی حەسەن رۆحانی

6/7/2017 12:10:42 PM
فیلەكان لەئەسپەكانیان بردەوە ...

 رۆژی 9/11/2016 دۆناڵد ترەمپ كاندیدی كۆمارییەكان وەك

11/10/2016 11:02:33 PM
په‌یوه‌ندییه‌كانی سعودیه‌و ئێران‌ له‌سایه‌ی ململانێی مێژوویی شیعه‌و سوننه‌دا ‌ ...

 ‌ئه‌م دۆسێیه‌ پوختەی بەرنامەی (٣+١)ی  رادیۆی ده‌نگی گه‌لی كوردستانه‌‌و

1/24/2016 11:29:34 AM
گوزەرێك بەهەڵبژاردنەكانی عێراق و هەرێمی كوردستاندا ...

پرۆسەی هەڵبژاردن لە چوارچێوەی سیستمێكی دیموكراتدا یەكێكە لەو ئ

10/22/2015 12:33:09 PM
توركیا لە نێوان سیستمی پەرلەمانی و سەرۆكایەتیدا ...

 توركیا لە نێوان سیستمی پەرلەمانی و سەرۆكایەتیدا

 
7/15/2015 1:20:48 PM
ئەڵمانیا و فیدراڵی و سیستمی هەڵبژاردنەكەی ...

  بۆ زیاتر ئاشنابوون بەسیستمی فیدراڵی و حوكمڕانی ئەڵمانیاو پێگەی جوگرافی و 

6/29/2015 11:13:24 AM
ئەڵمانیا و فیدراڵی و سیستمی هەڵبژاردنەكەی ...

بۆ زیاتر ئاشنابوون بەسیستمی فیدراڵی و حوكمڕانی ئەڵمانیاو پێگەی جوگرافی و

5/5/2015 1:13:56 PM
ئەڵمانیا و فیدراڵی و سیستمی هەڵبژاردنەكەی ...

بۆ زیاتر ئاشنابوون بەسیستمی فیدراڵی و حوكمڕانی ئەڵمانیاو پێگەی جوگرافی و مێژووەكەی و 

4/13/2015 9:37:53 AM
ئیسرائیل وڵاتی شۆڕشی سپی ...

 ئیسرائیل دەوڵەتێكە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، دەكەوێتە ڕۆژئاوای ئاسیا،

3/30/2015 10:03:49 AM
ئەڵمانیا و فیدراڵی و سیستمی هەڵبژاردنەكەی ...

 بۆ زیاتر ئاشنابوون بەسیستمی فیدراڵی و حوكمڕانی ئەڵمانیاو پێگەی جوگرافی و مێژووەكەی و سیستم و شێوازی هەڵبژاردن و پێكهاتەی پەرلەمان و دابەشبوونی دەسەڵاتەكان لەو وڵاتەدا، بەباشمانزانی بەچەند بەشێك بۆ خوێنەرانی ئازیزی وێب سایتەكەمان ئەم دۆسیەیە بڵاوبكەینەوە.

2/25/2015 1:22:08 PM
سیستمی هەڵبژاردنی ئەفغانستان ...

 وڵاتی ئەفغانستان لە خۆرهەڵاتی باكووری كیشوەری ئاسیا لەنێوان وڵاتانی

2/16/2015 11:23:12 AM
دوای بەهاری عەرەبی، دیموكراسی و كۆمەڵگەی مەدەنی تونس و ئیسلامییەكان ...

 وڵاتی تونس لەپاش شۆڕشەكانی بەهاری عەرەبی بە كۆمەڵك قەیرانی سیاسی و

12/28/2014 12:33:08 PM
ئایندەی عیراق.. دیكتاتۆریی، دیموكراسی یان دابەشبوون؟ ‌ ...

 پرۆسەی ((ئازادیی عیراق)) كە شاڵاوێكی سەربازیی ئەمریكی بەریتانی بوو بۆ سەر عیراق

11/13/2014 12:29:34 PM
سكۆتلاند و لابردنی تاجی پاشایەتی لەسەر هەرێمەكەیان ...

 رۆژی18/ئەیلولی 2014 لەریفراندۆمێكدا ٤ ملیۆن هاووڵاتی سكۆتلەندا یەكەمجارە

9/22/2014 2:03:13 PM
لەبارەی پەرلەمانی كوردستانەوە ...

 لەبارەی پەرلەمانی كوردستانەوە

8/5/2014 11:59:01 AM
گوزەرێك بە هەڵبژاردنی خولی چوارەمی پەرلەمانی كوردستاندا ...

 رۆژی شەممە 21/9/2013،كاتژمێر حەوتی‌ سەرلەبەیانی‌ هەڵبژاردنی‌ گشتی‌ خولی‌

10/20/2013 9:52:14 AM
شیكردنەوەیەك لەسەر هەڵبژاردنی خولی سێیەمی ئەنجوومەنی پارێزگاكانی عێراق 2013 ...

265 قەوراەی سیاسی بۆ 447 كورسی  ئەنجوومەنی پارێزگانی عێراق جگە لە هەرسێ

4/18/2013 9:28:53 AM
ئۆباما و رۆمنی، كامیان دەرگای كۆشكی سپی دەكاتەوە ...

 بەپێی دەنگدانی‌ پێشوەخت‌و 24 سەعات پێش دەنگدانی دانیشتووانی ئەمریكا

11/5/2012 10:25:24 AM
بنەماكانی دیموكراسی لەئەمریكا ...

 لەگەرمەی شەڕی ناوخۆداو بۆ هێشتنەوەی ویلایەتە یەكگرتووەكان وەكو یەك وڵات، لەئاهەنگی كردنەوەی گۆڕستانی نەتەوەیی گیتیزبۆرگدا، سەرۆك لینكۆڵن...

10/13/2012 10:40:55 AM
دەسەڵات و دیموكراسی لەمیسر ...

 ناوی میسر لە زمانی عەرەبی و سامیدا  بە چەند مانایەك هاتووە، یەكێك لەوانە، لە چاوگی ناوی شارەوە هاتووە...

7/15/2012 11:46:19 AM
محەمەد مورسی چۆن بووە سەرۆكی میسر ...

 دوای هەفتەیەك لەهەڵبژاردنەكە رۆژی 2012-6-24 ئەنجامی‌ هەڵبژاردنەكانی‌ خولی‌ دووەمی‌...

6/26/2012 11:39:06 AM
كێ‌ دەچێتە كۆشكی ئیلیزیە ...

رۆژی 22/4/2012 هەڵبژاردنی هەشتەمین خولی سەرۆكایەتی كۆمار بەڕێوەچوو كەنزیكەی 45 ملیۆن دەنگدەری

4/23/2012 1:15:18 PM
دەوڵەت، یاسا، هاوڵاتیان لە دیموكراسیدا ...

سیستمی سیاسی ئێستای ئەڵمانیای فیدراڵی، دووهەمین سیستمی دیموكراتییە لە...

2/23/2012 10:26:42 AM
تورکیاو پارتی داد و گەشەپێدان و ئەزموونی سێ‌ خولی حكومڕانی ...

ده‌وڵه‌تی تورکیا له‌ 29ی تشرینی یه‌که‌می 1923 دا دامه‌زراوه‌و یه‌که‌مین سه‌رۆکی

1/28/2012 12:01:21 PM
سیستمی سیاسی و هەڵبژاردن لەهەرێَمی كوردستان ...

دۆسیەیەكە لەسەر پێكهاتەو جوگرافیاو دانیشتوان و پێگەی هەرێمی كوردستان...

1/26/2012 10:20:46 AM

  1   

له‌ په‌ڕه‌ی 1 له‌ 1 ( 28 هه‌واڵ )