ناوه‌نده‌كانی نوێكردنه‌وه‌ی تۆماری ده‌نگده‌ران ده‌كرێنه‌وه‌ ...
ده‌نگه‌كانی یه‌كێتی له‌ سلێمانی وه‌ك خۆی ماوه‌ته‌وه‌ ‌ ...
كورسی لایەنەكان لەپەرلەمانی توركیا ئاشكرا كرا ...
سه‌رجه‌م ده‌نگه‌كانی كه‌ركوك دروست ده‌رچوون ...
كاندید بۆ هەڵبژاردنی هەرێمی كوردستان تۆمار دەكرێت ...
ئەردۆغان بردیەوەو هەدەپەش سنووری مەرگی بەزاند ...
عیراق له‌ ده‌ره‌وه‌ی نوێنه‌ران و ده‌سه‌ڵاتی گه‌لدایه‌ ...
تۆماركردنی كاندید بۆ پەرلەمان دەستپێدەكات ...
كۆمسیۆن واده‌ی ھه‌ژماركردنه‌وه‌ی ده‌ستی ده‌نگه‌كانی راگه‌یاند ...
هەموو دەنگەکان بە دەست ناژمێردرێنەوە ...
ھەدەپە ٦٧ کورسیی پەرلەمانی بەدەستھێناوە ...
پرۆسەی دەنگدان بۆ سەرۆك كۆمار و پەرلەمانی توركیا دەستیپێكرد ...
دەزگای هەڵبژاردن: لە ئەژماركردنەوەی دەنگەكاندا دەنگمان زیاد دەكات ...
38 قەوارە بۆ هەڵبژاردنی پەرلەمان پەسەندكران ...
یه‌كێتی.. ئه‌و هێزه‌ی بێمنه‌ته‌ له‌ هه‌ژماركردنه‌وه‌ی ده‌نگه‌كان ...
عه‌بادی: سوتاندنی سندوقه‌كانی ده‌نگدان پیلانه‌ بۆ لێدانی وڵات ...
(٦/١) یادی شكاندنی ته‌وقی ترس و تۆقاندنی ڕژێمێكی خوێن ڕێژه‌ ...
43 ساڵه‌ یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان خوێن ده‌به‌خشێت ...
ئەنجامی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراقی 2018 ...
ئەنجامی هەڵبژاردنی پەرلەمانی عیراق 2018 راگەیەندرا ...
وەفدی یەكێتی ناوەرۆكی كۆبوونەوەكانی بەغدا ئاشكرادەكات ...
وادەی تۆماركردن بۆ هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان دیاریكرا ...
رێژه‌ی بەشداری لەباشوری كوردستان كەم بووە ...
ئه‌نجامی ده‌نگی لایه‌نه‌كان له سلێمانی و هه‌ولێر ...
بەرنامەی هەڵبژادنی لیستی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان ژمارە 162 ...
بەرنامەی هەڵبژادنی لیستی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان ژمارە 162 ...
دروشمەكانی لیستی 162 ...
په‌یامی لیستی 162 بۆ هه‌ڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ...
پەیامی دەزگای هەڵبژاردن ...
ئه‌مڕۆ یه‌كێتی سلێمانی ده‌خرۆشێنێت ...
بەدەستهێنانەوەی ئایندەمان ...
بیست و چوارەمین ساڵڕۆژی "الانصات المركزی" پیرۆزبێت ...
وردەكاری ئەم خولەی پەرلەمان ...
هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگا کەرکوکیش دەگرێتەوە ...
تورکیاو ئێران دۆستن یان دوژمن؟ ...
12/22 هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاكانە ...
یەكێتی بە ژمارە (162) و بە(210) كاندید بەشداری هەڵبژاردن دەكات ...
دەستەی كارگێر لەگەڵ دەزگای هەڵبژاردن كۆبۆوە ...
162 ژمارەى یەكێتيی نیشتمانيی كوردستانە ...
162 ژمارەی یەكێتيی نیشتمانيی كوردستانە ...
ناوی كاندیدانی یه‌كێتی بۆ هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مانی عیراق ...
تەئكید لەبەستنی كۆنگرە دەكرێتەوە ...
یاسای هەمواركراوی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەران ...
كاندیدەكانی یەكێتی ئامادەن ...
ئیسپانیا لە دیکتاتۆرییەوە بۆ دیموکراسی ...
كاتی هەڵبژاردنەكانی هەرێم دیاریدەكرێت ...
مانۆڕی هەڵبژاردنی عێراق دەستیپێكی قۆناغی دابەشبوونی حزبە گەورەكان ...
زۆرترین رێژەی نوێكردنەوەی تۆمار دەنگدان لە پارێزگای "دهۆك"ە ...
زیاتر لە 200 پارت و قەوارەی سیاسی بەشداری هەڵژاردنەكانی عێراق دەكەن ...
"سیسی" جارێكی تر خۆی بۆ سەرۆكایەتی میسر كاندید كردەوە ...
كۆمسیۆنی هەڵبژاردن پێویستی بەكارمەندە ...
كوردستانی نوێ‌ بناغەیەكی بەهێزی دیموكراسییە لەناوچەكەدا ...
"پۆتن و سیسی" لە هەڵبژاردنەكانی 2018 پۆستەكانیان مسۆگەر دەكەنەوە ...
كوردسات هەوێنی رۆشنبیركردنی جەماوەری كوردستانە ...
جودایخوازەكان زۆرینەی پەرلەمانی كەتەلۆنیایان مۆسگەر كرد ...
هەڵبژاردنی پەرلەمانی كەتەلۆنیا بەڕێوەدەچێت ...
كوردو سوننە داوای گەڕانەوەی بودجە دەكەن ...
سۆسیال دیموكراتەكانی یۆنان خۆیان نوێ دەكەنەوە ...
هەوڵەکانی پێکهێنانی حکومەتی ئەڵمانیا شکستی هێنا ...
ئه‌نجومه‌نی پارێزگای كه‌ركوك: به‌زووترین كات پارێزگار دیاری بكرێت ...
دەزگای هەڵبژاردن لەسەر بەستنی كۆنگرە لەگەڵ مەڵبەندەكان كۆبۆوە ...
دادگای فیدراڵی: ریفراندۆم نادەستورییە ...
میراڵ ئه‌كشینار،״ژنه‌ ئاسنینه‌״کەی‌ رەوتی توندڕەوی نەتەوەیی تورك ‌ ‌ ...
به‌رپرسانی که‌ته‌لۆنیا رووبه‌روی دادگاییکردن ده‌بنه‌وه‌ ‌ ...
کاردانه‌وه‌ی ئیسپانیا و جیهان به‌رامبه‌ر به‌که‌ته‌لۆنیا ‌ ...
تیمی ریفراندۆم هه‌ڵاتن ...
په‌رله‌مان دابه‌شكردنی ده‌سه‌ڵاته‌كانی سه‌رۆكایه‌تیی هه‌رێمی په‌سه‌ندكرد ‌ ...
هەڵبژاردنەكانی عیراق 12 رۆژ دوادەخرێت ...
پێدەچێت كۆنسەرڤاتیڤەكانی نەمسا براوەی یەكەم بن ...
بانگه‌شه‌ی‌ هه‌ڵبژاردن له‌ 15ی‌ ئه‌م مانگه‌وه‌ ده‌ستپێده‌كات ...
سه‌رۆك مام جه‌لال ماڵئاوایی كرد ...
لە90%ی دەنگەجیاكراوەكانی كەتەلۆنیا بەڵێیە ...
ئەنجامی راپرسی بۆ سەربەخۆیی راگەیەندرا ...
م.س: گه‌له‌كه‌مان سه‌ربه‌رزه‌ له‌حزوری یاده‌وه‌ری شه‌هیدانی رێی مافی چاره‌نووس ...
%72.16ی دەنگدەران بەشداری ریفراندۆمیان كردووە ...
پرۆسه‌ی‌ ده‌نگدان بۆ ڕیفراندۆم ده‌ستیپێكرد ...
یەكەمین راپۆرت لەبارەی راپرسی-یەوە بڵاوكرایەوە ...
شۆڕش ئیسماعیل: دەنگمان بەڵێ‌ بوو بۆ سەربەخۆیی كوردستان ...
پارتەكەی ئەنگیلا مێركڵ براوەیە ...
چین و ریفراندۆمی هەرێمی کوردستان ‌ ...
هه‌ڵبژاردنه‌ په‌رله‌مانییه‌كه‌ی ئه‌ڵمانیا ده‌ستیپێكرد ...
وردەكاری هەڵبژاردنەكانی رۆژئاوای كوردستان ...
ریفراندۆم.. سووربوونی كورد و توندبوونی هه‌ڵوێستی نێوده‌وڵه‌تی ...
نه‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان داوایه‌ك ئاراسته‌ی‌ هه‌رێم و به‌غدا ده‌كات ...
23ی مانگ دەنگدان بۆ ریفراندۆم دەستپێدەكات ...
ماوه‌ی تۆماری قه‌واره‌ سیاسییه‌كان درێژكرایەوە ...
ژنێك بووە سەرۆك كۆماری سەنگاپورە ...
بروسكەی پیرۆزبایی بۆ ساڵیادی تەلەفزیۆنی گەلی كوردستان (تەلەفزیۆنی دایك) ...
ئەمڕۆ هەڵبژاردنی پەرلەمانی نەرویج بەڕێوە دەچێت ...
ئەنجومەنی باڵای ریفراندۆم ژنان بێ بەشدەكات ...
چەمکی بانگەشەی هەڵبژاردن و تایبەتمەندیەکانی ...
بارزانی: خۆم كاندید ناكه‌مه‌وه‌و رێگه‌ به‌كه‌سه‌ نزیكه‌كانیشم ناده‌م ...
نوێكردنەوەی تۆماری دەنگدەران دەستیپێكرد ...
مێركڵ و هاوپەیمانەكانی له‌ پێشه‌وه‌ن ...
پەرلەمان نوێنەرایەتی گەلی لەدەستداوە ...
تەیموری رۆژهەڵات و سەربەخۆیی ‌ ...
کۆمسیۆن ئامادەنیە بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردن لەكەركوك ...
دەزگای هەڵبژاردن لەگەڵ مەڵبەندەكان كۆبۆوە ...
مەكتەبی سیاسی تەئكیدی لەباشكردنی گوزەرانی خەڵك كردەوە ...
حەكیم لەمەجلیسی ئەعلا جیابۆوە ...
چەپەكانی ئەرجەنتین دەسەڵاتیان دەوێت ...
راگەیەندراوی كۆبوونەوەی ئەنجومەنی سەركردایەتی یەكێتیی ...
ریفراندۆم لەدەرەوەی هەرێم بەڕەێوەدەچێت ...
به‌م نزیكانه‌ سه‌ركردایه‌تی كۆده‌بێته‌وه‌ ...
ڕاپرسی وەهمی... ...
ئاماری یه‌که‌م ساڵی تاکڕەویی له‌ تورکیا ‌ ...
گۆڕان و كۆمه‌ڵ: ریفراندۆم بۆ دوای هه‌ڵبژاردن دوابخرێ ‌ ...
سعودیه‌ به‌ره‌و شانشینی‌ عه‌ره‌بی‌ سه‌لمانی‌ ‌ ...
دیموكراتەكان هەڵبژاردنی كۆسۆڤۆیان بردەوە ...
پارتەكەی تێرێزا مەی زۆرینەی بەدەستهێنا ...
تاقیكردنەوەی و راست و چەپەكانی فەرەنسا ...
ئەمڕۆ فەرەنسیەكان دەنگ دەدەن ...
ئێرانی دوای هەڵبژاردنی ئایار ...
لوبنان چۆن حوکم ده‌کرێت؟ ...
ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی كۆمسیاران هه‌ڵده‌بژێردرێن ‌ ...
سلێمان مستەفا: بۆ هەڵبژاردن كۆمسیۆن پێویستی بەشەش مانگ هەیە ...
رووحانی بەسەرۆك هەڵبژێردرایەوە ...
گرنگی خۆ تۆماركردنی دەنگدەر لەسیستمی بایۆمەتریدا ...
چانسی رۆحانی بەهێزتردەبێت ...
ماكرۆن سەرۆكایەتی فەرەنسای بردەوە ...
(بۆپێشەوە) ماكرۆنی سەرخست ...
ئەنجامی هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی فەرەنسا راگەیەنرا ...
حەوتەمین راپرسی توركیا چی دەگۆڕێت ...
دواین ئەنجامی ریفراندۆمەكەی توركیا راگەیەنرا ...
بەشی راپرسی خولی بەهێزكردنی تواناكانی كردەوە ...
دەنگی گەلی كوردستان یەكێك لە شێوازەكانی كۆمۆنیكەیشن ...
ئەنجومەنی پارێزگای كەركوك ئاڵای كوردستانی هەڵكرد ...
رۆحانی كاندیدی ریفۆرمخوازانە بۆ سەرۆكایەتی ئێران ...
خولێك بۆ كادران كرایەوە ...
پلانی هەڵبژاردنەكان تاوتوێكرا ...
پێده‌چێت هه‌ڵبژاردنی (نوێنه‌ران)‌و (پارێزگاكان) پێكه‌وه‌ بكرێت ‌ ...
سیستمە سیاسییەكانی هەڵبژاردن ...
سكۆتلەندا لە سەربەخۆیی نزیك دەبێتەوە ‌ ...
مام جەلال: پێویسته‌ هه‌موو ئه‌ندامێكی ی.ن.ك ئه‌و راستییه‌ بزانێت كه‌ پیرۆزترین‌و گرنگترین ئه‌ركی، به‌هێزكردنی یه‌كێتیی ناو یه‌كێتییه‌. ...
شتانمایەر بووە سەرۆكی ئەڵمانیا ...
كەركوك هەڵبژاردنی بێ‌ مەرجی دەوێت ...
بینوا هامۆن كاندیدی سۆسیالستەكانە بۆ سەرۆكی فەڕەنسا ...
چواردەیەمین ساڵیادی PUKMEDIA پیرۆزبێت ...
یۆبیلی زیوینی كوردستانی نوێ‌ پیرۆزبێت ...
شکستهێنانی سیاسه‌تـی سعودیه‌ له‌ ناوچه‌که‌دا ...
كاندیدە موسڵمانەكەی رۆمانیا رەتكرایەوە ‌ ...
2016 بڕوات و نەیەتەوە....ئاوی ئامون و تونی بابا چێت ...
مێرکل بە سەرۆکی پارتەکەی هەڵبژێردرایەوە ...
ساركۆزی شكستی هێنا ...
چۆنێتی هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆك له‌ ئه‌مریكا ‌ ...
پوخته‌یه‌ك له‌ وێستگه‌كانی ژیانی دۆناڵد تره‌مپ ‌ ...
هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاكانی عیراق دواخرا ...
ترامپ بووە سەرۆكی ئەمریكا ...
فیلەكان لەئەسپەكانیان بردەوە ...
ترامپ دەبێتە سەرۆك ...
هەڕەشەی كوشتن لە ترەمپ دەكرێت ...
به‌ده‌ستهێنانی ئیستیحقاقی نوێی گه‌له‌كه‌مان‌و چاكردنی گوزه‌رانی خه‌ڵك ‌ ...
بەمەبەستی خۆئامادەكردن بۆ هەڵبژاردنەكانی داهاتوو بڕیاری پێویست درا ...
راگه‌یه‌ندراوی كۆبوونه‌وه‌ی ئه‌نجومه‌نی سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتی ‌ ...
ترامپ: كلینتۆن زیندانی دەكەم ...
په‌كخستنی‌ په‌رله‌مان كاریگه‌ری‌ خراپی یاسایی لێكه‌وتۆته‌وه‌ ‌ ...
یەكێتی وگۆڕان دووپاتی ئیرادەی بەهێزیان بۆ بەرەوپێشبردنی ڕێكەوتنی نێوانیان كردەوە ...
دەزگای هەڵبژاردن و NDI پلانی نوێیان تاوتوێكرد ...
بەهۆی نەوتەوە سەرۆكی پێشووی بەرازیل دادگایی دەكرێت ‌ ...
پارتەكەی پۆتین براوەی یەكەمی ئەنجومەنی دۆمایە ...
ئەمڕۆ لێپرسراوی دەزگا دەستبەكاربۆوە ...
هەڵبژاردنی ئەنجومەنی دۆمای روسیا دەستیپێكرد ...
هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجومه‌نی پارێزگای كه‌ركوك هاوكاتی پارێزگاكانی تر بێت ...
دوای چارەسەری پێویست شۆڕش ئیسماعیل گەیشتەوە هەرێم ...
گوشار ده‌خرێته‌ سه‌ر په‌رله‌مانتاران بۆ هێشتنه‌وه‌ی زێباری ...
روونكردنه‌وه‌یه‌ك له‌زۆرینه‌ی مه‌كته‌بی سیاسیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان-ه‌وه‌ ‌ ...
مام جەلال: یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان له‌ سه‌ره‌تای‌ دامه‌زراندنییه‌وه‌ به‌ كرده‌وه‌ سه‌لماندویه‌تی له‌ ریزی هه‌ره‌ پێشه‌وه‌یه‌ ... ‌ ...
گەندەڵی سەرۆکی بەرازیل دەباتە بەردەم دادگا ‌ ...
ترامپ پاشگه‌ز ده‌بێته‌وه‌ ...
ئەمڕۆ تێریزا دەبێتە سەرۆكوەزیرانی بەریتانیا ...

بۆ زیاتر ئاشنابوون بەسیستمی فیدراڵی و حوكمڕانی ئەڵمانیاو پێگەی جوگرافی و مێژووەكەی و سیستم و شێوازی هەڵبژاردن و پێكهاتەی پەرلەمان و دابەشبوونی دەسەڵاتەكان لەو وڵاتەدا، بەباشمانزانی بەچەند بەشێك بۆ خوێنەرانی ئازیزی وێب سایتەكەمان ئەم دۆسیەیە بڵاوبكەینەوە.

بەشی یەكەم

ئامادەكردنی: ڕێبوار تۆفیق  بە‌نگینە 

 

ئەڵمانیاوسیستمە فیدراڵییەكەی :

پێشەكی :

لەهەموو دەوڵەتە فیدراڵیەكاندا دەستوور پێگەو هەیبەتێكی تایبەتی هەیە و كەمجارهەیە دەستكاری بكرێت یان بڕگەیەكی لێ لاببریت، دەستوورئەرك ومافی مرۆڤەكان دەستەبەردەكات ولەسەربنەماكانی دەستوورو ولەڕێگەی پرۆسەی هەڵبژاردنەوە ئەنجومەنی یاسادانان و دەسەڵاتی جێبەجێكردن ودەسەڵاتی دادوەری دێتەكایەوە. ئەوكاتەی دەستوور بوون و ئامادەیی هەیە كۆمەڵ بەگشتی وپارتەسیاسییەكان لای خوارەوە دەبن وهەمووان پێكەوە پابەندی یاساكان دەبن ، ئەوكاتەی یاساو دەستوور ئامادەیی هەیە، هەمووپێكهاتە جیاوازەكانی كۆمەڵگا لەژێر یەك چەتردا كۆدەبنەوەو ئیدی دەسەڵاتەكان دابەش دەبن و دەوڵەتی فیدراڵ لەسنووری دەسەڵاتی خۆیدا وهەرێمەكان لەسنوری دەسەڵاتەكانی خۆیاندا كاردەكەن، دەستووری تۆكمە داڕێژراو دەبێتە مایەی پێشكەوتنی دەوڵەت وهەمووان لەسایەیدا گەشەدەكەن، بوونی دەستورێكی پتەو وپابەند بوون بەبڕگەكانی ئەودەستورەوە خاڵی دەستپیكی فەراهەمكردنی سیستمێكی فیدراڵی یە. هەر دەستوورە ژیانی ڕۆژانەی گەلی ئەڵمانیا دەبات بەڕێوە ، نە پارتەسیاسییەكان ونەهیچ كەس ولایەنێكی دیكەنین. لەڕێگای یاساو دەستوورەوە هەموو بابەتەكان چارەسەری بۆدانراوەو یەكلایی بۆتەوە، هەموانیش بەویاساو دەستورەوە كە بە (یاسا بنەڕەتییەكان ) ناسراوە پابەندن. كۆماری ئەڵمانیای فیدراڵ لە (16) هەرێم پێكهاتووە وسەرباری دەسەڵاتی تایبەت بەخۆیان لەهەندێ لەبوارەكانی وەك كارگێڕی وخۆیەتی و بواری زانست وهەندێ بواری دیكەدا، دەستورێكی سەرتاسەری كۆی كردونەتەوەو لەیەك دانەبڕدراون.

هەموو سیستمێكی دیموكراسی نوێ پێویستی بە دەستورێك هەیە كەدواجار دەبێتە چوارچێوەیەك وگشت كارەكان لەهەموو ئەوبوارانەی كەپەیوەندییان بەژیانی كۆمەڵگاوە هەیە ڕێكدەخات. یاساكان بەڕەچاوكردن و تەریب بوونیان لەگەڵ بنەماكانی دەستوور لەژیانی ڕۆژانەی كۆمەڵگاوە سەرچاوەیان گرتووە وكاتێكیش دێنە بەردەم دەزگاكانی جێبەجێكردن بەبێ جیاوازی ئاست وچینە جیاجیاكانی كۆمەڵگا جێبەجێدەكرێن .

گەربمانەوێت باس لە دەوڵەتی دیموكراسی نموونەیی بكەین ، دەبێت بەڕوونی باس لە جیاكردنەوەی دەسەڵاتەكان بكەین . لە دەستوری ئەڵمانیای فیدراڵدا دەسەڵاتەكان زۆر بەڕوونی لەیەكترجیاكراونەتەوە، كەبریتین لە هەریەكە لەدەسەڵاتەكانی ( یاسادانان، جێبەجێكردن، دەسەڵاتی دادوەری ) ودەتوانرێت لەسەر ئەرزی واقیع هەستی پێبكرێت، هەروەها ئەم سیستمە لەڕێگای یاسا بنەڕەتییەكانەوە بەمەبەستی ڕێگرتن لە هەركردەوەیەكی تۆتالیتاری لەلایەن دەوڵەتی ناوەندەوە مافی تەواوی بۆسەرجەم هەرێمەكان فەراهەم كردووە. 

لەجیهانداچەندین  شێوازی سیستمی فیدرالی جیاجیا وجۆراوجۆرهەیە بۆ بەڕێوەبردنی دەوڵەت، هەردەوڵەتەو بەپێی هەلومەرج وكۆمەڵێك فاكتەر بڕیارلەسەر شێوازی سیستمی سیاسی فیدراڵی خۆی دەدات. بوونی فیدراڵیەتی دەوڵەتانی جیهان بەمەبەستی هێنانەدی فرەلایەنەو ڕەتكردنەوەی تاكڕەوییە، هەروەها بەشداری كاریگەری ڕاستەقینەیە لەژیانی سیاسیدا بەجۆرێكی دیموكراتییانە، خۆلادانە لە فەرمانڕەوایی تاكڕەوی وقۆرخكردنی دەسەڵات لەلایەن كۆمەڵە كەسێك یان تەنها كەسێكەوە.

لەبەرواری(23) ی ئایاری ساڵی(1949) دا لەشاری(بۆن)، لەدانیشتنێكی ئاشكرادا یاسابنەڕەتییەكان ڕاگەیەندرا. لەوساتەوەختەوە ئەودەستورە ئەڵمانیایەكی وێرانەی دەستی جەنگی كردە دەوڵەتێكی فیدراڵی نموونەیی كەهەموو پێكهاتەكانی گەل بەئارامی لەسایەیدا دەژین وجیاوازیەكان كۆكرانەوە. جێگای باسە ماددەی یەكەمی یاسا بنەڕەتییەكان، یەكێكە لەوماددانەی سەرنجی ڕاكێشام ولەڕیزی پێشەوەی یاساكاندا جێی بۆتەوە. كەباس لە پاراستنی كەرامەتی مرۆڤ وڕێزگرتن لەمرۆڤ  لەلایەن هەموو دەسەڵاتەكانەوە دەكات، بەتایبەتی دەست نیشانی هەموو دەسەڵاتەكانی ( یاسادانان وجێبەجێكردن ودادوەری ) بەپابەند بوونیان بە ڕێزگرتن وپاراستنی مافی مرۆڤەوە دەكات كەلەژێرناوی (كەرامەتی مرۆڤ وپابەندبوونی دەسەڵاتی دەوڵەت بەمافە بنەڕەتییەكانەوە) (Menschenwürde- Menschenrechte Rechtsverbindlichkeit der Grundrechte) ناوی هاتووە. ئەوەی سەرنجی ڕاكێشام لەناو هەموو مادەكانی یاسا بنەڕەتییەكاندا ( ڕێزگرتن وپاراستنی مافی مرۆڤ بۆتە یەكەم ماددە ) و بناغەی سەرەكی دەستوری ئەڵمانیا. لەهەركەسێك لەئێمە بپرسیت دان بەو ڕاستیەدا دەنێت كەئەم ماددەیە لەواقیعدا بوونی هەیە وبەپراكتیكی ئەومادەیە سەلمێنراوە. لەسیستمی دیموكراسیدا كاتێك ژیان ئارام و دیموكراتیەت فەراهەم دەبێت، كە دەستور ( یاسا بنەڕەتییەكان) كاری خۆی كردبێت. ئەویاسایانەی كەدواجار دەبنە ڕستە ، گەر بێتوكاریان پێ نەكرێت وەك تەنێكی بەستووی ناچالاك سەیردەكرێن ودەمێننەوە. ئەگەر بێتوو سەیری هەموو ئەو ماددانەی دیكە بكەین بۆ نموونە ماددەی(2، هەتا  .....19) پەیوەندییان بە مافەكانی تاكەوە هەیە و هەموو لەژێر ناوی مافە بنەڕەتییەكان ( Die Grundrechte) دا كۆبوونەتەوە. لەم سیستمەدا بەهیچ جۆرێك دەسەڵات لەچنگی تاكە كەسێكدا چڕنەبۆتەوە. لەئەڵمانیا مرۆڤەكان توانای هەڵبژاردن‌ودەست نیشان كردن و ڕەتكردنەوە‌و ڕەزامەندیان هەیە، مەبەستی من لێرەدا ڕاكێشانی مرۆڤی كوردە بەم ئاڕاستەیەداو نموونەی ئەڵمانیا بە نموونەیەكی سەركەووتوی دەزانم بەتایبەت لەپەیوەندی نێوان دەوڵەتی فیدراڵ بە هەرێمەكانەوە. هەرێمەكان كۆیلەی بڕیارەكانی ناوەندنین. بەپێی یاسا بنەڕەتییەكان دەوڵەتی فیدراڵ پێویستە لەبوارەكانی ( بنیاتنان و خوێندنی باڵاو چاككردنی ژێرخانی ئابووری هەرێمەكان وبرەوپێدان وچاككردنی كشتوكاڵ و ناوچە دەشتایییەكان ) و زۆر بواری دیكەدا بەشدارو هاوكاربن، لە مادەكانی ( 91a و 91b ) لە یاسا بنەڕەتییەكان ئەوبابەتانە جێگایان بۆتەوە و جێگیركراون. لایەنێكی دیكەی ئەم سیستمەی ئەڵمانیا دادگایە كە هەموو كێشەكان لەڕێگای ئەم دادگایەوە چارەسەر دەكرێن و هەرێمەكانیش دەسەڵاتی خۆیان لەودادگایەدا هەیە و لەدەرەوەی ئەوبازنەیە نین. ئەم هەماهەنگی و بەیەكداچوون وتێكەڵ بوونە ڕێگرە لەبەردەم  هەرجۆرە پێشێلكاری وماف خواردنێك.

سەبارەت بە پارتە سیاسییەكان مادەی (21) باشترین بەڵگەیە بۆ ڕۆڵی پارتەكان لەبنیاتنانی ئیرادەی سیاسی وهۆشیاری گەل وسنوورداركردنی كاروچالاكییەكانیان لەچوارچێوەی پڕەنسیبەكانی دیموكراتیەتدا، پارتی سیاسی ناتوانێت دەنگی خەڵكی مسۆگەر بكات ئەگەر بێتو نەچێتە ناو جەماوەرەوە وڕای جەماوەر بەدەست نەهێنێت، بێگومان ئەم كارەش لەڕێگای ڕوونكردنەوەی ئامانج وئایدیای حزب وكاركردنی ئەوحزبەوە دەبێت كە خزمەت بە خەڵكی بكات، ئەو حزبانەش كەبەم ئاڕاستەیە كارناكەن سەرئەنجام لەپرۆسەی هەڵبژاردن وڕكابەریدا باجی ئەوكارەئەدەن و دواتر بەناچاری بەخۆیاندا دەچنەوە .

لەڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دا پرۆسەی هەڵبژاردن دواجار لەسەرسندوقی دەنگدان كۆتایی دێت و ئیدی دەستوری دەوڵەت ووشە ودێڕی بەستووی لەكاركەوتووە، ئەوڕۆژەی دەنگەكان یەكلایی دەبنەوە ئیدی چارەنووسی دەوڵەت دەدرێتە دەست ئەوپارتەی زۆرینەی دەنگی بەدەست هێناوەو حزبی براوەی هەڵبژاردنەكەش خۆی دەبێتە دەستورو دەبێتە جوڵێنەری دە سەڵاتەكانی یاسادانان و جێبەجێكردن و دەسەڵاتی دادوەری . ئەوەی جێگای سەرنجە  لەئەڵمانیا دوای پرۆسەی دەنگدان و یەكلایی كردنەوەی دەنگەكان، قۆناغی جێبەجێكردنی ئەركەكان دەست پێدەكات ویاسا بنەڕەتییەكان دواجار خۆیان دەسەلمێنن لەسەر ئەرزی واقیع ، ئەمەش نهێنی سەركەوتنی پرۆسەی هەڵبژاردنە لەئەڵمانیا .

 لەپێناوی پێكەوە ژیانی گشت بۆچوونە جیاوازەكان پێویستیمان بە دەستوورێكی تۆكمەیە كەسەرجەم لایەنەكانی ژیان لەخۆبگرێت كە دەبێت ئەودەستورە وەڵامی سەرجەم پرسیارەكان بداتەوە وچالاك وكاری پێبكرێت. دەبێت ئەودەستورە لەسەرجەم فەرمانگە حكومی و ناحكومییەكاندا ڕێكخەری هەموو جموجۆڵەكان بێت، پارێزەری ئەرك ومافەكان بێت ونابێت بەرنامەی پارتەسیاسییەكان  لەدەرەوەی بازنەی دەستور بن .

مێژووی سیستمی فیدراڵی بۆ ساڵی(1787) دەگەڕێتەوە كەلەكۆنفرانسی(فلادلفیا)دا Philadelphia Convention بڕیاردرا هەموو دەوڵەتانی ئەمریكا لەیەك دەوڵەتی فیدراڵی لەژێرناوی ووڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا كۆبكاتەوە. ئەوپڕەنسیبەی لەسیستمی ئەڵمانیادا دەبینرێت بەهەمان شێوەی ئەمریكا لەیەكگرتنی چەندهەرێمێك یان چەند دەوڵەتێك كەبەشێوەیەكی ئارەزوومەندانە یەكدەگرن. لەلایەك یەكگرتن ولەلایەكی دیكەوە سەربەخۆیی هەرێمەكان، ئەوئەنجومەنەی بریتییە لە هێزو توانای هەرێمەكان وپارێزگارییان لێدەكات بریتییە لە( ئەنجومەنی هەرێمەكان ) (بوندسرات) (Bundesrat) كەهەرێمەكان بەپێی ژمارەی دانیشتوان نوێنەریان تیایدا هەیەو ئەنجومەنەكەی دیكەش بریتی یەلە(بوندستاگ )(Bundestag) كە نوێنەرایەتی هەموو گەل دەكات .

فیدڕالیزم شێوازێكە لە شێوازەكانی ڕێكخستنی پەیوەندی نێوان ناوەند و هەرێمەكان، بێگومان ئەم جۆری پەیوەندییە لە ووڵاتێكەوە بۆ ووڵاتیكی دیكە دەگۆڕدرێت و ئەم گۆڕانەش بەهۆی بوونی تایبەتمەندی هەرێمەكانەوەیە یان بوونی دەیان كاریگەری جۆراوجۆر و جیاواز. لێرەدا باس لە سیستمی سیاسی ئەلمَانیا و دەست نیشانی هەندێك لەو یاسایانەدەكەم كە لە یاسا بنەڕەتییەكانەوە هاتوون یان هەندێك لەوانەی پەیوەندییان بە پارتە سیاسییەكانەوە هەیە. دەمەوێت لێرەدا ئەوە بە خوێنەر بڵێم كە هەموو شتیك بەهۆی یاسا بنەڕەتییەكانەوە ڕێكخراوەو هەموو كاروبارەكانی ئەنجومەنی نوێنەران ودەسەڵاتی جێبەجێكردن ودەسەڵاتی دادوەری و جموجۆڵی پارتە سیاسییەكان وهەموو فەرمانگە ڕەسمی و ناڕەسمییەكان كەڕۆژانە لەژیانی ڕۆژانەی خەڵك دا بەشداری فیعلییان هەیە لەڕێگای دەستورەوە بەڕێوە دەچێت. 

 لەئەڵمانیای فیدراڵدا هەرگیز زۆرینە هێزودەسەڵاتی خۆی بۆبێبەریكردنی مافی كەمینەكان یان بۆ بێبەریكردنی هیچ تاكێكی كۆمەڵگا بەكارناهێنێت،  هەردۆخێكی لەوجۆرە بەگەورەترین مەترسی دادەنرێت ئەوكاتەی گروپَیك یان كەمینە دەكەونە ژێر زەبروزەنگی زۆرینەوە، ئەمەزەنگێكی مەترسیدارە بۆ پێشێلكردنی مافەكانی گەل بەگشتی. هەموو ئەم پرسانە لەیاسابنەڕەتییەكاندا چارەسەری بۆدانراوە وماددەی (1) ی یاسابنەڕەتییەكان هەموو ئەوانەی تێپەڕاندووە. پرسی یەكسانی ڕەچەڵەك بەشێكە لەسروشتی پێشكەوتووی دیموكراسی لەئەڵمانیای فیدراڵدا وپڕەنسیبی یەكسانیبوون وەك هاووڵاتی وبەشداری سیاسی بەتەواوەتی چەسپاوە ، هۆلۆكۆستی نازییەكان دژی جوەكان  ئیدی بەسەرچوو لەگەڵ هاتنی سیستمی نوێداو بێبەریكردنی كەمینە لەلایەن زۆرینەوە چیتربوونی نەما. ئەم دەستورەی ئەڵمانیا هەموو ئەو بۆچونانەی هیتلەری ڕەتكردەوە كەبڕوای بەسیادەی ئەڵمانیا و ئەوانەی بەڕەگەز یەهودین یان سڵاڤین وەك ڕوس یەكسان نین بەو كەسانەی كە ئاری ڕەگەزن و لەمان كەمترن.

ئەزمونی ئەڵمانیا بۆدەوڵەتی عێراق ئەزمونێكی گرنگی بنەماكانی دامەزراندنی دەوڵەتێكی فیدراڵییە ولەڕووی بنەماكانی كاری دەستورییەوە تەواو چەسپاوی پێوە دیارە، هەروەها گەرەنتی خۆشگوزەرانی كۆمەڵایەتی بە هاووڵاتیان دەبەخشێت. چەمكی فیدراڵیەت ودیموكراسی ودەوڵەتی كۆمەڵایەتی  پێشەنگی پێناسەی سیستمی حوكمڕانین لەئەڵمانیا . دەوڵەتی فیدراڵی ئەڵمانیا لەتێكشكانی دەوڵەتی ناوەندەوە دروست بووە، ئەم تێكشكانەش لەترسی ئەگەری بەهێزبوونەوەی دەوڵەتی ناوەندو دووبارەبونەوەی هێتلەرێكی نوێ سەریهەڵداوە.

دواجاردەمەوێت  بڵێم ئەڵمانیای دوای جەنگی جیهانی دووەم، ئەڵمانیای خوێناویترین جەنگ لەمێژووی ئەوروپا ، لەدوای كوشتنی ملیۆنەها سەربازو خەڵكی مەدەنی بێ تاوان لەسەربازگەكانی نازییەكاندا. دوای ئەوەی نازییەكان لەبەرامبەر ئەمریكاو یەكێتی سۆڤیەت وبەریتانیاو فەڕەنسا شكستیان هێنا. گەلێكی تێكشكاو ووڵاتیكی كاولی دەستی جەنگ وژێرخانێكی ئابووری وێران ، توانیان سەرئەنجام بگەنە ئەلمَانیای ئەمڕۆ.

   پێگەی جوگرافی :

     ئەڵمـانیا دەكەوێتە ناوەڕاستی ئەوروپـاو  لە باكـورەوە سنوری هەیە لەگەڵ (دەریای بەلتیك و دانیمارك و دەریای باكور)  لـە باشورەوە (نەمسا و سـویسرا) لـە ڕۆژهەڵاتەوە (پۆڵەندا و چیـك ) لـە ڕۆژئاواوە ( فەرەنسا و هۆڵەندا و لوكسمبۆرگ . 

دابەش بوونی دانیشتوان :     

 ژمـارەی دانیشتوانی ئەڵمـانیا (81,751,602) كـەسـەو لـەسەر ڕووبەری خاكێكی (357,021) كم2 دەژین. بەرلین  گەورەترین شارو پایتەختی ئەلّمانیایە. ناوەندی دەسەڵات لەم شارەدا چڕبۆتەوە. زمـانی ئەڵمـانی زمانێكی فراوانە لـە ئـەوروپاو بـە ڕێژەی  (89%) لـە نەمساو (65%) لە سـویسراو 95% لە ئەڵمانیا  بەكاردێت. ئەمە بێجگەلە ناوچەكانی باكووری ئیتاڵیا و بەشی ڕۆژهەڵاتی بەلچیكا .  

لەڕووی داهاتەوە:

ئەڵمـانیا بـە یەكێك لـە دەوڵەتە دەوڵەمەندەكانی جیهان دادەنرێت بەپلەی چوارەم لە دوای ئەمـریكـا و صیـن و یـابـان. سـاڵـی (2006) بـڕی هـەنـاردەكراوەكـانی گەیـشتە (1,333) ترلیـۆن دۆلار، هـەروەهـا بەرهـەم هێنەرێكی بنەڕەتیە لـە وەبەرهێنانی ووزەی خۆر لە جیهاندا. 

ئایین:  

 بەدەستوری ئەڵمـانیا دەوترێت یاسـا بنەڕەتییەكان ( Grundgesetz ) كە ئازادی ئایین تێیدا بەرجەستەكراوەو  هیچ  كەمینەیـەك نییـە كـە چـەوسانـدنەوەی مـەزهەبی لـەسـەر بێت. لـە نێوان حـكومەتی فیدڕاڵ و هـەردوو كەنیسەی ( كاسۆلیكی و ئینجیلی )  سـەبارەت بـە ووتنەوەی وانـەی تایبـەت بـە ئایین لـە خوێندنگا حكـومییەكاندا ڕێـكەوتن هەیـە. بەپێی دەرخستەیەك كەلەساڵی(2007) دائەنجامدرا مەسیحیەت گەورەترین دیانەتە لـە ئەڵمانیا كە بە(52116)پەنجاودووملێون وسەدووشانزەهەزاركەس مەزەندە دەكرێت، ئەم ڕێژەیەش بەرامبەرە لەگەڵ (63%) ی ڕێژەی دانیشتوان، ڕێژەی ( 32,3%) پڕۆتسانت Protestanten))  و ڕێژەی (31%) كاسۆلیكی katholiken)) دەگـرێتەوە. ئـایینی دووهـەم  ئـایینی ئیسلامـە بـەڕێژەی (5%) كـە نزیكەی(4,3 ) ملیۆن كەس، هـەروەهـا دیینی بـودییەكان و یەهودیەكان ژمارەیان (200,000)  دووسەدهەزار كەس و هندۆسەكان (90,000)نەوەدهەزار كـەس و  سیخ (75000 )حەفتاوپینج هەزار كەسن . بە پێی دەرخستەیەكی گۆڤاریكی ئەڵمانی بەناوی (دێرشپیگل) (Derspiegel) نزیكەی (29,6%) ی كۆمەڵگەی ئەڵمانی خاوەنی هیچ ئاینـێك نین .     

 كورتەی مێــژوو:

  مێژووی كۆمەڵگەی ئەڵمانی لـەدوای سـاڵی (1000 پ.ز) دەست پێدەكـات، ئەوكاتەی كۆچی خێڵەكـان بەرەو سەرووی ئەوروپـا دەستی پێكرد كە ئێستا پێی ئەڵێن (ئەڵمـانیا) ،  دوای جێـگیربوونی ئەو خێڵانەو پیادەكردنی ڕاوكردن و خەریك بوونیان بە كشتوكاڵـەوە . ڕۆمـەكان ئەو خێڵانەیان بە ( جێرمـان ) ناو دەبرد كە ئەمەش ناوی یەكێـك لـەو خێڵانە بوو، ئەو ناوچەیەش كـە ئەمانی لێ‌ جێـگیربوون بـە( جێـرمانیـا ) نـاودەبـرد، ڕۆمـەكان هەوڵیان ئەدا خـاكی ئەڵمـانەكان داگـیربكەن، بەڵام جەنگـاوەرەكـانی خێڵی جێـرمان بەرەو ڕوویـان دەبوونەوە و ئەو هەوڵانەیان شكست پێدەهێنـا، ڕۆمـەكان لە نێـوان ڕووباری ( ڕایـن ) و ( دانوب ) بەربەسـتیان دروسـت كردبوو بە مـەبەستی بەرگریكردن لە هێرشی ئەو خێڵانە لەناوچەی خواروو .

لەكۆتایی سەدەی چوارەمدا هێزی ڕۆمەكان ڕووی لەكزی و لەبەریەك هەڵوەشـان كرد، دواجار خێڵە جێرمانیەكان لەسەدەی پێنجـەمی زاینیدا بەرەو ناوچەكانی خـواروو ڕۆشتن و بەشی ڕۆژئاوای  ئیمپـراتۆریـەتی ڕۆمایـان بۆ مەملەكەتی خێڵەكی دابەشكرد ، ئـەوسەردەمـە مەملەكەتی ( فرانك ) گەورەترین و گرنگترین مەملەكەت بوو. 

ساڵی (1815) لەكۆنگرەی ( ڤیەننا) لەلایەن میروسەركردەی ناوچەكانەوە یەكگرتنێكی فراوان ئەنجامدرا لەژێرناوی ( یەكگرتنی ئەڵمانیا ) كە نەمسا (Östereich) خۆیشی یەكێك بوو لەو ناوچانە لەگەڵ چەند حكومەتێكی سەربەخۆی ئەڵمانیا، دواتر ئەم یەكگرتنە لەبەریەك هەڵوەشاو نەما ، دیارە بوونی پروێسیەكان و نەمساوییەكان هۆكاری سەرەكی بوون لە بەردەم هەڵوەشانەوەی ئەو یەكگرتنە، بەهۆی پیادەكردنی سیاسەتی هەریەكە لە ومەملەكەتانە لەبەرژەوەندی خۆیان وكاركردنیان لەدەرەوەی بازنەی ئەو یەكگرتنە ئەمەش دواجار ڕەفتارێك بووكەوتبووە دەرەوەی بنەماكانی ئەوپرۆسەی یەكگرتنە، هەرچەندە سەرەتای ئەم یەكگرتنە بەهەوڵێك بۆ پیادەكردنی سیستمی فیدراڵیەت هەژماردەكرێت . ساڵی (1848) كۆنگرەی فرانكفۆرت دیسان هەوڵێكی دیكەبوو بۆ یەكگرتنەوەی ئەڵمانیا، هەرچەندە ئەم هەوڵە بە كردار شكستی هێنا وجێبەجێ نەكرا، بەڵام دۆكۆمێنتەكان  ئاماژەیەكی دیاربوون بۆ بەدیهێنانی سیستمی فیدراڵی و مێژوویەكی پرشنگدارو بناغەیەكی پتەوی داهاتووی ئەڵمانیابوو.

ساڵی (1866) یەكگرتنەوەی  باكووری ئەلمَانیا ودروست بوونی ئەنجومەنێكی ڕاوێژكاری یەكگرتوو بوو ، كەیەكێك لە ئەركەگرنگەكانی ئەم ئەنجومەنە بەشداریكردن بوو لە تاوتوێكردن ودانانی یاسادا بەهاوبەشی لەگەڵ پارلەمانی هەڵبژێردراوی مەملەكەتی یەكگرتوودا. سەرهەڵدانی ئەنجومەنێكی لەم جۆرە وكاراكردنی بەم جۆرە كەنوێنەری هەموو ناوچەكانی تێدابوو، زەنگێكی دیكەی پتەوكردنی پرۆسەی دیموكراسی بوو، هەروەها یەكێك لەئەركەكانی دیكەی ئەم ئەنجومەنە بریتی بوو لە دەست نیشانكردنی نوێنەری مەملەكەت یان ڕاوێژكار بەپێناسەكەی ئەمڕۆی ئەلمَانیا. 

شەڕ تاكە ڕێگای بەهێزكردنی دەوڵەت و بەرفراوانكردنی سنووری جوگرافی دەسەڵات بووە، ئیمپراتۆرە زلهێزەكان هەمیشە بوونەتە جێگای هەڕەشە ومەترسی بۆسەردەوڵەتە لاوازەكان ،  بەمەبەستی خۆلادان لەهاوكێشەی ئەم پێكدادان وبەریەك كەوتنە سەرئەنجام بنەماكانی دامەزراندنی سیستەمی فیدراڵی سەریهەڵداوە. لەلایەن دەوڵەتانەوە بەهەموو ئەو جیاوازییانەشەوە هەستكردن بەترسی هاوبەش هۆكاری دروستبوونی ئەویەكگرتن ویەكبوونە بووە.

 ناكرێت باس لەیەكگرتنەوەی بەشەكانی ئەڵمانیا بكرێت بێ ئەوەی باس لەڕۆڵی گرنگی سیاسەتمەداری ئەڵمانی ( ئۆتۆفۆن بسمارك)(Otto von Bismarck) بكرێت، پرۆسەی یەكگرتنەوەی نەتەوەو بەشەكانی ئەڵمانیا بەپلەی یەكەم كەووتبووە سەر شانی (بسمارك ) و ڕۆڵێكی مێژوویی بینی لەیەكخستنەوەی ئەلمَانیا. بسمارك توانی خواست و هەوڵەكانی نەمسا پوچەڵ بكاتەوە وئەڵمانیا بەرەو یەكگرتن ببات ، نەمسا پێی وابوو یەكگرتنی ئەڵمانیا بەواتە لەدەستدانی ڕێژەی ( 20% ) ی ئەوانەی نەمسایین ولە دەوڵەتەكانی جیرمانیا نیشتەجێن ، ئەوان یەكگرتنەوەی ئەلمَانیایان وەك  هەڕەشە بۆسەر ئیمپراتۆریەتی نەمسا سەیردەكرد، یەكگرتنی ئەڵمانیا مانای لاوازبوونی دەسەڵاتی نەمساییەكان لە ئەوروپای ناوەڕاستدا بوو، هەرچی خواستی  پرۆیسیەكان بوو پێچەوانەی خواستی نەمساییەكان بوو ،  كۆنگرەی ڤیەننا مانای مانەوەی پرۆیسیا لەژێر دەسەڵاتی نەمسای لەخۆگرتبوو، ئەم مانەوەیەش ڕێگربوو لە دەستێوەردانیان لە یەكگرتنی دەوڵەتەكانی ئەڵمانیا ، پرۆیسیەكان هاوڕابوون لە یەكگرتنەوەی ئەلمَانیا ، چونكە وەك ناوچەی دەسەڵاتی خۆیان سەیریان دەكرد.

بسمارك پرۆیسیەكانی بۆدووجەنگ ئامادەكرد ، یەكەمیان دژی نەمسا وئەوی دیكەیان دژی فەڕەنسا، ئەو بڕوای وابوو یەكلایكردنەوەی كێشەكانی لەگەڵ نەیارەكانیدا تەنها لەڕیگای جەنگەوە دەبێت ، ساڵی ( 1866) كۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیرانی ئەڵمانیا كەتایبەت بوو بە هەڵسەنگاندنی هێزوتوانای ئەڵمانیا سەبارەت بەجەنگ ئەنجامدرا ، سەركردەی باڵای سوپا هیلمۆت فۆن مۆلتكە (Helmuth von Moltke) پێی وابوو پرۆیسیا بەتەنیا ناتوانێت  سەركەوتن بەسەر نەمسا دا بهێنێت و پێویستی بەهاوپەیمانێتیە لەگەڵ (ئیتاڵیا) دا بەومەبەستەی ئیتاڵیا دەتوانێت بەشێكی قورسایی  هێزەكانی نەمسا لەسەریان كەم بكاتەوە ، ئەمەش دەبێتە ئەگەری سەركەوتنی پرۆیسیا .

بسمارك بەپلەی یەكەم ئەوەندەی گرنگی بەیەكخستنەوەی خاكی ئەڵمانیا ئەدا، ئەوەندە گرنگی بە سیستمە سیاسییەكەی نەئەدا. هەروەها ئەو پێی وابوو ئیماراتە ئەڵمانییەكان لەدۆخی لاوازی ولەبەریەك هەڵوەشاندان لەبەردەم دەستێوەردانی هەریەكە لە هێزە دەرەكییەكانی وەك فەڕەنسا ودەوڵەتی نەمسا، لەبەرئەوە یەكێتی  ئەڵمانیا تەنها ڕێگایە لەبەردەم گەلانی خاوەن زوبانی ئەڵمانی بەمەبەستی دروستكردن وبنیاتنانی دواڕۆژێكی ڕوون. بسمارك سومبولی نەتەوەیی وڕەمزی شانازی ئەڵمانەكان بوو، گەشەپێدانی سوپا لەلیستی پێشەوەی ئەوكارانەبوو كە (بسمارك ) كاری بۆدەكرد وپێی وابوو كە یەكخستنەوەی ئەڵمانیا پێویستی بەهێزێكی سەربازی پتەوە كە بتوانێت بەڕووی هێزەدەرەكییەكاندا (بەتایبەتی دەوڵەتی نەمسا) بوەستێت، ووتارە گرنگەكەی بەناوی ( خوێن وئاسن ) بەگرنگترین ووتاردادەنرێت لەمێژووی ئەڵمانیادا ، كەتیایدا باسی لەوەدەكرد كەئەڵمانیا لەڕێگای ئازادی ووتارەوە بەهێزنابێت، بەڵكو لەڕێگای سیاسەتێكەوە كە پشت  بە ( خوێن وئاسن ) ببەستێت بەهێز دەبێت ، مەبەستی لە بەرەوپێش چوون وگەشەپێدانی سەربازی بوو بۆ ئەوەی ئەڵمانیا جێگای دیاربێت لە ئەوروپادا. زۆری نەبرد بابەتی گومرگی هێنایە پێشەوە بەناوی ( یەكێتی گومرگ) (Zollverein)لەهەندێ لەناوچەكانی ئەڵمانیا و بەمەبەستی پڕكردنەوەو گەشەسەندنی بواری ئابووری وەك فاكتەرێكی دواجارتێكەڵ بە سیاسەت .دوای هەڵبژاردنی ( بسمارك ) وەك سەرۆك وەزیران  پرۆسەی داڕشتنی دەستورێكی تایبەت بە باكووری ئەڵمانیا ی جێبەجێكردو ئەمەش بووە بناغەیەك  وپاشان سنووری ئەم دەستورە باشووری ئەڵمانیاشی گرتەوە، دوای ئەوەی هەرێمەكانی باشووری مەملەكەتی ئەلمَانیا لەجەنگدا بوون دژی فەڕەنسی یەكان، ساڵی (1871) كۆتایی بەوجەنگە هات و فەڕەنسا جەنگەكەی دۆڕاند ، بسمارك دەوڵەتی یەكگرتووی  پێكهێنا كەبەگەورەترین ڕۆڵی مێژوویی هەژماردەكرێت لەیەكخستنەوەی ئەڵمانیادا. 

بسمارك دوای كۆتایی هاتنی شەڕی (سیدان ) جەنگی نێوان ئەڵمانیا وفەڕەنسالەساڵی (1870-1871) ( Deutsch- Französischen Krieg von 1870-1871 ) بەباشزانی بابەتی یەكێتی ئەلمَانیا جێبەجێبكات ، بەمەبەستی ڕازیكردنیان كۆمەڵێك كۆبونەوەی لەگەڵ میروپادشاكانی ئەڵمانیا ئەنجامدا، پاشان هەمووڕێكەوتن لەسەر ئەڵمانیایەكی یەكگرتوو لەبواری سیاسەتی دەرەوە وسەربازی كەقەیسەری ئەڵمانیا سەرۆكایەتی دەكرد، هەموو دەوڵەتۆچكەكانی ناو ئەم دەوڵەتە نوێ یە سەربەخۆبوون لە بەڕێوەبردنی كاروباری ناوخۆی ووڵات. لەڕۆژی (18.1.1871) دا و ماوەی (10) ڕۆژ پێش ڕووخانی پایتەختی فەڕەنسا ولەكۆبونەوەی كۆشكی ( ڤرسای) ئیمپراتۆریرتی ئەڵمانیا ڕاگەیەنرا.                                      

  ( Otto von Bismarck, 1886) ئۆتۆفۆن بسمارك

بوونی ئەنجومەنی یەكگرتوو(  Bundesrat) كەوەك نوێنەری حكومەت وبەشەجیاكانی ئەومەملەكەتە كاریان دەكرد  ناوەندێكی ئەكتیڤ و گرنگ بوو كەتێیدا پرۆیسیەكان  (58) نوێنەرو(17) نوێنەری ناوچەی( بایەر) وهەریەكەلە( زاكسن ) و(ڤۆرتمبێرگ) یەكی چوار نوێنەر وناوچەكانی (بادن ) و(هێسن ) یەكی سێ نوێنەرو ناوچەكانی ( مێكلن بۆرگ -شڤێرین) و (براون شڤایگ ) بەدوونوێنەرو هەروەها ( 17) ناوچەی بچوكی دیكە هەریەكەو بە یەك نوێنەر بەشداری ئەنجومەنی یەكگرتوو بوون. لەدوای ساڵی (1911) ئەوژمارەیە گەیشتە (61) نوێنەر.

 پیادەكردنی سیستمی فیدراڵی كاریگەریی خۆی هەبوو لەسەرئاڕاستەی سیاسەت و ناوچەكان تاڕادەیەك سەربەخۆییان پێوەدیاربوو، بۆ نموونە ناوچەی (بایەر) لەبواری دارایی دا بەشێوازێكی دیكە كاری دەكرد وجۆرێك لەسەربەخۆیی پێوەدیاربوو.                    

                                        (ژمارەی نوێنەرەكانی ئەنجومەنی ڕاوێژكاری یەكگرتوو)

دەوڵەتی یەكگرتوو

(ئیمپڕاتۆریەتی ئەڵمانیا)       ژمارەی دەنگەكان

Preußenپرۆیسیا                            17

Bayernبایەر                                 6

Sachsenزاكسن                             4

Württembergڤوێرتمبێرگ              4

Baden بادن                                  3

Hessen هێسن                               3

Elsass-Lothringen ئیلساس - لۆترینگن                    3

Mecklenburg-Schwerin میكلنبورگ - شڤێرین    2

Braunschweig براونشڤایگ          2

17 weitere Kleinstaaten

 17 دەوڵەتی بچوكی دیكە         17

Gesamt تێكرا                      58 *

* لەدوای ساڵی (1911) وە گەیشتە (61) نوێنەر.

 


2/25/2015 1:22:08 PM Read Count [2513] Big Font Small Font

بیروڕاکان


بیروڕای‌ خوت بنێره‌
ناو :  
ئیمه‌یڵ :    
کۆمێنت :  
   

43 ساڵه‌ یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان خوێن ده‌به‌خشێت ...

  43 ساڵه‌ یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان خوێن ده‌به‌خشێت و

6/3/2018 11:14:03 AM
سعودیه‌ به‌ره‌و شانشینی‌ عه‌ره‌بی‌ سه‌لمانی‌ ‌ ...

شا سه‌لمان بن عه‌بدولعه‌زیز پادشای‌ شانشینی‌

7/12/2017 11:31:19 AM
تاقیكردنەوەی و راست و چەپەكانی فەرەنسا ...

ئەمڕۆ 6/11 هەڵبژاردنی پەرلەمانی فەرەنسا بەڕێوەدەچێت و

6/11/2017 11:15:06 AM
ئێرانی دوای هەڵبژاردنی ئایار ...

چاودێرانی سیاسی لەپاش هەڵبژاردنەوەی حەسەن رۆحانی

6/7/2017 12:10:42 PM
فیلەكان لەئەسپەكانیان بردەوە ...

 رۆژی 9/11/2016 دۆناڵد ترەمپ كاندیدی كۆمارییەكان وەك

11/10/2016 11:02:33 PM
په‌یوه‌ندییه‌كانی سعودیه‌و ئێران‌ له‌سایه‌ی ململانێی مێژوویی شیعه‌و سوننه‌دا ‌ ...

 ‌ئه‌م دۆسێیه‌ پوختەی بەرنامەی (٣+١)ی  رادیۆی ده‌نگی گه‌لی كوردستانه‌‌و

1/24/2016 11:29:34 AM
گوزەرێك بەهەڵبژاردنەكانی عێراق و هەرێمی كوردستاندا ...

پرۆسەی هەڵبژاردن لە چوارچێوەی سیستمێكی دیموكراتدا یەكێكە لەو ئ

10/22/2015 12:33:09 PM
توركیا لە نێوان سیستمی پەرلەمانی و سەرۆكایەتیدا ...

 توركیا لە نێوان سیستمی پەرلەمانی و سەرۆكایەتیدا

 
7/15/2015 1:20:48 PM
ئەڵمانیا و فیدراڵی و سیستمی هەڵبژاردنەكەی ...

  بۆ زیاتر ئاشنابوون بەسیستمی فیدراڵی و حوكمڕانی ئەڵمانیاو پێگەی جوگرافی و 

6/29/2015 11:13:24 AM
ئەڵمانیا و فیدراڵی و سیستمی هەڵبژاردنەكەی ...

بۆ زیاتر ئاشنابوون بەسیستمی فیدراڵی و حوكمڕانی ئەڵمانیاو پێگەی جوگرافی و

5/5/2015 1:13:56 PM
ئەڵمانیا و فیدراڵی و سیستمی هەڵبژاردنەكەی ...

بۆ زیاتر ئاشنابوون بەسیستمی فیدراڵی و حوكمڕانی ئەڵمانیاو پێگەی جوگرافی و مێژووەكەی و 

4/13/2015 9:37:53 AM
ئیسرائیل وڵاتی شۆڕشی سپی ...

 ئیسرائیل دەوڵەتێكە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، دەكەوێتە ڕۆژئاوای ئاسیا،

3/30/2015 10:03:49 AM
ئەڵمانیا و فیدراڵی و سیستمی هەڵبژاردنەكەی ...

 بۆ زیاتر ئاشنابوون بەسیستمی فیدراڵی و حوكمڕانی ئەڵمانیاو پێگەی جوگرافی و مێژووەكەی و

3/16/2015 12:43:50 PM
سیستمی هەڵبژاردنی ئەفغانستان ...

 وڵاتی ئەفغانستان لە خۆرهەڵاتی باكووری كیشوەری ئاسیا لەنێوان وڵاتانی

2/16/2015 11:23:12 AM
دوای بەهاری عەرەبی، دیموكراسی و كۆمەڵگەی مەدەنی تونس و ئیسلامییەكان ...

 وڵاتی تونس لەپاش شۆڕشەكانی بەهاری عەرەبی بە كۆمەڵك قەیرانی سیاسی و

12/28/2014 12:33:08 PM
ئایندەی عیراق.. دیكتاتۆریی، دیموكراسی یان دابەشبوون؟ ‌ ...

 پرۆسەی ((ئازادیی عیراق)) كە شاڵاوێكی سەربازیی ئەمریكی بەریتانی بوو بۆ سەر عیراق

11/13/2014 12:29:34 PM
سكۆتلاند و لابردنی تاجی پاشایەتی لەسەر هەرێمەكەیان ...

 رۆژی18/ئەیلولی 2014 لەریفراندۆمێكدا ٤ ملیۆن هاووڵاتی سكۆتلەندا یەكەمجارە

9/22/2014 2:03:13 PM
لەبارەی پەرلەمانی كوردستانەوە ...

 لەبارەی پەرلەمانی كوردستانەوە

8/5/2014 11:59:01 AM
گوزەرێك بە هەڵبژاردنی خولی چوارەمی پەرلەمانی كوردستاندا ...

 رۆژی شەممە 21/9/2013،كاتژمێر حەوتی‌ سەرلەبەیانی‌ هەڵبژاردنی‌ گشتی‌ خولی‌

10/20/2013 9:52:14 AM
شیكردنەوەیەك لەسەر هەڵبژاردنی خولی سێیەمی ئەنجوومەنی پارێزگاكانی عێراق 2013 ...

265 قەوراەی سیاسی بۆ 447 كورسی  ئەنجوومەنی پارێزگانی عێراق جگە لە هەرسێ

4/18/2013 9:28:53 AM
ئۆباما و رۆمنی، كامیان دەرگای كۆشكی سپی دەكاتەوە ...

 بەپێی دەنگدانی‌ پێشوەخت‌و 24 سەعات پێش دەنگدانی دانیشتووانی ئەمریكا

11/5/2012 10:25:24 AM
بنەماكانی دیموكراسی لەئەمریكا ...

 لەگەرمەی شەڕی ناوخۆداو بۆ هێشتنەوەی ویلایەتە یەكگرتووەكان وەكو یەك وڵات، لەئاهەنگی كردنەوەی گۆڕستانی نەتەوەیی گیتیزبۆرگدا، سەرۆك لینكۆڵن...

10/13/2012 10:40:55 AM
دەسەڵات و دیموكراسی لەمیسر ...

 ناوی میسر لە زمانی عەرەبی و سامیدا  بە چەند مانایەك هاتووە، یەكێك لەوانە، لە چاوگی ناوی شارەوە هاتووە...

7/15/2012 11:46:19 AM
محەمەد مورسی چۆن بووە سەرۆكی میسر ...

 دوای هەفتەیەك لەهەڵبژاردنەكە رۆژی 2012-6-24 ئەنجامی‌ هەڵبژاردنەكانی‌ خولی‌ دووەمی‌...

6/26/2012 11:39:06 AM
كێ‌ دەچێتە كۆشكی ئیلیزیە ...

رۆژی 22/4/2012 هەڵبژاردنی هەشتەمین خولی سەرۆكایەتی كۆمار بەڕێوەچوو كەنزیكەی 45 ملیۆن دەنگدەری

4/23/2012 1:15:18 PM
دەوڵەت، یاسا، هاوڵاتیان لە دیموكراسیدا ...

سیستمی سیاسی ئێستای ئەڵمانیای فیدراڵی، دووهەمین سیستمی دیموكراتییە لە...

2/23/2012 10:26:42 AM
تورکیاو پارتی داد و گەشەپێدان و ئەزموونی سێ‌ خولی حكومڕانی ...

ده‌وڵه‌تی تورکیا له‌ 29ی تشرینی یه‌که‌می 1923 دا دامه‌زراوه‌و یه‌که‌مین سه‌رۆکی

1/28/2012 12:01:21 PM
سیستمی سیاسی و هەڵبژاردن لەهەرێَمی كوردستان ...

دۆسیەیەكە لەسەر پێكهاتەو جوگرافیاو دانیشتوان و پێگەی هەرێمی كوردستان...

1/26/2012 10:20:46 AM

  1   

له‌ په‌ڕه‌ی 1 له‌ 1 ( 28 هه‌واڵ )