ناوه‌نده‌كانی نوێكردنه‌وه‌ی تۆماری ده‌نگده‌ران ده‌كرێنه‌وه‌ ...
ده‌نگه‌كانی یه‌كێتی له‌ سلێمانی وه‌ك خۆی ماوه‌ته‌وه‌ ‌ ...
كورسی لایەنەكان لەپەرلەمانی توركیا ئاشكرا كرا ...
سه‌رجه‌م ده‌نگه‌كانی كه‌ركوك دروست ده‌رچوون ...
كاندید بۆ هەڵبژاردنی هەرێمی كوردستان تۆمار دەكرێت ...
ئەردۆغان بردیەوەو هەدەپەش سنووری مەرگی بەزاند ...
عیراق له‌ ده‌ره‌وه‌ی نوێنه‌ران و ده‌سه‌ڵاتی گه‌لدایه‌ ...
تۆماركردنی كاندید بۆ پەرلەمان دەستپێدەكات ...
كۆمسیۆن واده‌ی ھه‌ژماركردنه‌وه‌ی ده‌ستی ده‌نگه‌كانی راگه‌یاند ...
هەموو دەنگەکان بە دەست ناژمێردرێنەوە ...
ھەدەپە ٦٧ کورسیی پەرلەمانی بەدەستھێناوە ...
پرۆسەی دەنگدان بۆ سەرۆك كۆمار و پەرلەمانی توركیا دەستیپێكرد ...
دەزگای هەڵبژاردن: لە ئەژماركردنەوەی دەنگەكاندا دەنگمان زیاد دەكات ...
38 قەوارە بۆ هەڵبژاردنی پەرلەمان پەسەندكران ...
یه‌كێتی.. ئه‌و هێزه‌ی بێمنه‌ته‌ له‌ هه‌ژماركردنه‌وه‌ی ده‌نگه‌كان ...
عه‌بادی: سوتاندنی سندوقه‌كانی ده‌نگدان پیلانه‌ بۆ لێدانی وڵات ...
(٦/١) یادی شكاندنی ته‌وقی ترس و تۆقاندنی ڕژێمێكی خوێن ڕێژه‌ ...
43 ساڵه‌ یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان خوێن ده‌به‌خشێت ...
ئەنجامی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراقی 2018 ...
ئەنجامی هەڵبژاردنی پەرلەمانی عیراق 2018 راگەیەندرا ...
وەفدی یەكێتی ناوەرۆكی كۆبوونەوەكانی بەغدا ئاشكرادەكات ...
وادەی تۆماركردن بۆ هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان دیاریكرا ...
رێژه‌ی بەشداری لەباشوری كوردستان كەم بووە ...
ئه‌نجامی ده‌نگی لایه‌نه‌كان له سلێمانی و هه‌ولێر ...
بەرنامەی هەڵبژادنی لیستی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان ژمارە 162 ...
بەرنامەی هەڵبژادنی لیستی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان ژمارە 162 ...
دروشمەكانی لیستی 162 ...
په‌یامی لیستی 162 بۆ هه‌ڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ...
پەیامی دەزگای هەڵبژاردن ...
ئه‌مڕۆ یه‌كێتی سلێمانی ده‌خرۆشێنێت ...
بەدەستهێنانەوەی ئایندەمان ...
بیست و چوارەمین ساڵڕۆژی "الانصات المركزی" پیرۆزبێت ...
وردەكاری ئەم خولەی پەرلەمان ...
هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگا کەرکوکیش دەگرێتەوە ...
تورکیاو ئێران دۆستن یان دوژمن؟ ...
12/22 هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاكانە ...
یەكێتی بە ژمارە (162) و بە(210) كاندید بەشداری هەڵبژاردن دەكات ...
دەستەی كارگێر لەگەڵ دەزگای هەڵبژاردن كۆبۆوە ...
162 ژمارەى یەكێتيی نیشتمانيی كوردستانە ...
162 ژمارەی یەكێتيی نیشتمانيی كوردستانە ...
ناوی كاندیدانی یه‌كێتی بۆ هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مانی عیراق ...
تەئكید لەبەستنی كۆنگرە دەكرێتەوە ...
یاسای هەمواركراوی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەران ...
كاندیدەكانی یەكێتی ئامادەن ...
ئیسپانیا لە دیکتاتۆرییەوە بۆ دیموکراسی ...
كاتی هەڵبژاردنەكانی هەرێم دیاریدەكرێت ...
مانۆڕی هەڵبژاردنی عێراق دەستیپێكی قۆناغی دابەشبوونی حزبە گەورەكان ...
زۆرترین رێژەی نوێكردنەوەی تۆمار دەنگدان لە پارێزگای "دهۆك"ە ...
زیاتر لە 200 پارت و قەوارەی سیاسی بەشداری هەڵژاردنەكانی عێراق دەكەن ...
"سیسی" جارێكی تر خۆی بۆ سەرۆكایەتی میسر كاندید كردەوە ...
كۆمسیۆنی هەڵبژاردن پێویستی بەكارمەندە ...
كوردستانی نوێ‌ بناغەیەكی بەهێزی دیموكراسییە لەناوچەكەدا ...
"پۆتن و سیسی" لە هەڵبژاردنەكانی 2018 پۆستەكانیان مسۆگەر دەكەنەوە ...
كوردسات هەوێنی رۆشنبیركردنی جەماوەری كوردستانە ...
جودایخوازەكان زۆرینەی پەرلەمانی كەتەلۆنیایان مۆسگەر كرد ...
هەڵبژاردنی پەرلەمانی كەتەلۆنیا بەڕێوەدەچێت ...
كوردو سوننە داوای گەڕانەوەی بودجە دەكەن ...
سۆسیال دیموكراتەكانی یۆنان خۆیان نوێ دەكەنەوە ...
هەوڵەکانی پێکهێنانی حکومەتی ئەڵمانیا شکستی هێنا ...
ئه‌نجومه‌نی پارێزگای كه‌ركوك: به‌زووترین كات پارێزگار دیاری بكرێت ...
دەزگای هەڵبژاردن لەسەر بەستنی كۆنگرە لەگەڵ مەڵبەندەكان كۆبۆوە ...
دادگای فیدراڵی: ریفراندۆم نادەستورییە ...
میراڵ ئه‌كشینار،״ژنه‌ ئاسنینه‌״کەی‌ رەوتی توندڕەوی نەتەوەیی تورك ‌ ‌ ...
به‌رپرسانی که‌ته‌لۆنیا رووبه‌روی دادگاییکردن ده‌بنه‌وه‌ ‌ ...
کاردانه‌وه‌ی ئیسپانیا و جیهان به‌رامبه‌ر به‌که‌ته‌لۆنیا ‌ ...
تیمی ریفراندۆم هه‌ڵاتن ...
په‌رله‌مان دابه‌شكردنی ده‌سه‌ڵاته‌كانی سه‌رۆكایه‌تیی هه‌رێمی په‌سه‌ندكرد ‌ ...
هەڵبژاردنەكانی عیراق 12 رۆژ دوادەخرێت ...
پێدەچێت كۆنسەرڤاتیڤەكانی نەمسا براوەی یەكەم بن ...
بانگه‌شه‌ی‌ هه‌ڵبژاردن له‌ 15ی‌ ئه‌م مانگه‌وه‌ ده‌ستپێده‌كات ...
سه‌رۆك مام جه‌لال ماڵئاوایی كرد ...
لە90%ی دەنگەجیاكراوەكانی كەتەلۆنیا بەڵێیە ...
ئەنجامی راپرسی بۆ سەربەخۆیی راگەیەندرا ...
م.س: گه‌له‌كه‌مان سه‌ربه‌رزه‌ له‌حزوری یاده‌وه‌ری شه‌هیدانی رێی مافی چاره‌نووس ...
%72.16ی دەنگدەران بەشداری ریفراندۆمیان كردووە ...
پرۆسه‌ی‌ ده‌نگدان بۆ ڕیفراندۆم ده‌ستیپێكرد ...
یەكەمین راپۆرت لەبارەی راپرسی-یەوە بڵاوكرایەوە ...
شۆڕش ئیسماعیل: دەنگمان بەڵێ‌ بوو بۆ سەربەخۆیی كوردستان ...
پارتەكەی ئەنگیلا مێركڵ براوەیە ...
چین و ریفراندۆمی هەرێمی کوردستان ‌ ...
هه‌ڵبژاردنه‌ په‌رله‌مانییه‌كه‌ی ئه‌ڵمانیا ده‌ستیپێكرد ...
وردەكاری هەڵبژاردنەكانی رۆژئاوای كوردستان ...
ریفراندۆم.. سووربوونی كورد و توندبوونی هه‌ڵوێستی نێوده‌وڵه‌تی ...
نه‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان داوایه‌ك ئاراسته‌ی‌ هه‌رێم و به‌غدا ده‌كات ...
23ی مانگ دەنگدان بۆ ریفراندۆم دەستپێدەكات ...
ماوه‌ی تۆماری قه‌واره‌ سیاسییه‌كان درێژكرایەوە ...
ژنێك بووە سەرۆك كۆماری سەنگاپورە ...
بروسكەی پیرۆزبایی بۆ ساڵیادی تەلەفزیۆنی گەلی كوردستان (تەلەفزیۆنی دایك) ...
ئەمڕۆ هەڵبژاردنی پەرلەمانی نەرویج بەڕێوە دەچێت ...
ئەنجومەنی باڵای ریفراندۆم ژنان بێ بەشدەكات ...
چەمکی بانگەشەی هەڵبژاردن و تایبەتمەندیەکانی ...
بارزانی: خۆم كاندید ناكه‌مه‌وه‌و رێگه‌ به‌كه‌سه‌ نزیكه‌كانیشم ناده‌م ...
نوێكردنەوەی تۆماری دەنگدەران دەستیپێكرد ...
مێركڵ و هاوپەیمانەكانی له‌ پێشه‌وه‌ن ...
پەرلەمان نوێنەرایەتی گەلی لەدەستداوە ...
تەیموری رۆژهەڵات و سەربەخۆیی ‌ ...
کۆمسیۆن ئامادەنیە بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردن لەكەركوك ...
دەزگای هەڵبژاردن لەگەڵ مەڵبەندەكان كۆبۆوە ...
مەكتەبی سیاسی تەئكیدی لەباشكردنی گوزەرانی خەڵك كردەوە ...
حەكیم لەمەجلیسی ئەعلا جیابۆوە ...
چەپەكانی ئەرجەنتین دەسەڵاتیان دەوێت ...
راگەیەندراوی كۆبوونەوەی ئەنجومەنی سەركردایەتی یەكێتیی ...
ریفراندۆم لەدەرەوەی هەرێم بەڕەێوەدەچێت ...
به‌م نزیكانه‌ سه‌ركردایه‌تی كۆده‌بێته‌وه‌ ...
ڕاپرسی وەهمی... ...
ئاماری یه‌که‌م ساڵی تاکڕەویی له‌ تورکیا ‌ ...
گۆڕان و كۆمه‌ڵ: ریفراندۆم بۆ دوای هه‌ڵبژاردن دوابخرێ ‌ ...
سعودیه‌ به‌ره‌و شانشینی‌ عه‌ره‌بی‌ سه‌لمانی‌ ‌ ...
دیموكراتەكان هەڵبژاردنی كۆسۆڤۆیان بردەوە ...
پارتەكەی تێرێزا مەی زۆرینەی بەدەستهێنا ...
تاقیكردنەوەی و راست و چەپەكانی فەرەنسا ...
ئەمڕۆ فەرەنسیەكان دەنگ دەدەن ...
ئێرانی دوای هەڵبژاردنی ئایار ...
لوبنان چۆن حوکم ده‌کرێت؟ ...
ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی كۆمسیاران هه‌ڵده‌بژێردرێن ‌ ...
سلێمان مستەفا: بۆ هەڵبژاردن كۆمسیۆن پێویستی بەشەش مانگ هەیە ...
رووحانی بەسەرۆك هەڵبژێردرایەوە ...
گرنگی خۆ تۆماركردنی دەنگدەر لەسیستمی بایۆمەتریدا ...
چانسی رۆحانی بەهێزتردەبێت ...
ماكرۆن سەرۆكایەتی فەرەنسای بردەوە ...
(بۆپێشەوە) ماكرۆنی سەرخست ...
ئەنجامی هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی فەرەنسا راگەیەنرا ...
حەوتەمین راپرسی توركیا چی دەگۆڕێت ...
دواین ئەنجامی ریفراندۆمەكەی توركیا راگەیەنرا ...
بەشی راپرسی خولی بەهێزكردنی تواناكانی كردەوە ...
دەنگی گەلی كوردستان یەكێك لە شێوازەكانی كۆمۆنیكەیشن ...
ئەنجومەنی پارێزگای كەركوك ئاڵای كوردستانی هەڵكرد ...
رۆحانی كاندیدی ریفۆرمخوازانە بۆ سەرۆكایەتی ئێران ...
خولێك بۆ كادران كرایەوە ...
پلانی هەڵبژاردنەكان تاوتوێكرا ...
پێده‌چێت هه‌ڵبژاردنی (نوێنه‌ران)‌و (پارێزگاكان) پێكه‌وه‌ بكرێت ‌ ...
سیستمە سیاسییەكانی هەڵبژاردن ...
سكۆتلەندا لە سەربەخۆیی نزیك دەبێتەوە ‌ ...
مام جەلال: پێویسته‌ هه‌موو ئه‌ندامێكی ی.ن.ك ئه‌و راستییه‌ بزانێت كه‌ پیرۆزترین‌و گرنگترین ئه‌ركی، به‌هێزكردنی یه‌كێتیی ناو یه‌كێتییه‌. ...
شتانمایەر بووە سەرۆكی ئەڵمانیا ...
كەركوك هەڵبژاردنی بێ‌ مەرجی دەوێت ...
بینوا هامۆن كاندیدی سۆسیالستەكانە بۆ سەرۆكی فەڕەنسا ...
چواردەیەمین ساڵیادی PUKMEDIA پیرۆزبێت ...
یۆبیلی زیوینی كوردستانی نوێ‌ پیرۆزبێت ...
شکستهێنانی سیاسه‌تـی سعودیه‌ له‌ ناوچه‌که‌دا ...
كاندیدە موسڵمانەكەی رۆمانیا رەتكرایەوە ‌ ...
2016 بڕوات و نەیەتەوە....ئاوی ئامون و تونی بابا چێت ...
مێرکل بە سەرۆکی پارتەکەی هەڵبژێردرایەوە ...
ساركۆزی شكستی هێنا ...
چۆنێتی هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆك له‌ ئه‌مریكا ‌ ...
پوخته‌یه‌ك له‌ وێستگه‌كانی ژیانی دۆناڵد تره‌مپ ‌ ...
هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاكانی عیراق دواخرا ...
ترامپ بووە سەرۆكی ئەمریكا ...
فیلەكان لەئەسپەكانیان بردەوە ...
ترامپ دەبێتە سەرۆك ...
هەڕەشەی كوشتن لە ترەمپ دەكرێت ...
به‌ده‌ستهێنانی ئیستیحقاقی نوێی گه‌له‌كه‌مان‌و چاكردنی گوزه‌رانی خه‌ڵك ‌ ...
بەمەبەستی خۆئامادەكردن بۆ هەڵبژاردنەكانی داهاتوو بڕیاری پێویست درا ...
راگه‌یه‌ندراوی كۆبوونه‌وه‌ی ئه‌نجومه‌نی سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتی ‌ ...
ترامپ: كلینتۆن زیندانی دەكەم ...
په‌كخستنی‌ په‌رله‌مان كاریگه‌ری‌ خراپی یاسایی لێكه‌وتۆته‌وه‌ ‌ ...
یەكێتی وگۆڕان دووپاتی ئیرادەی بەهێزیان بۆ بەرەوپێشبردنی ڕێكەوتنی نێوانیان كردەوە ...
دەزگای هەڵبژاردن و NDI پلانی نوێیان تاوتوێكرد ...
بەهۆی نەوتەوە سەرۆكی پێشووی بەرازیل دادگایی دەكرێت ‌ ...
پارتەكەی پۆتین براوەی یەكەمی ئەنجومەنی دۆمایە ...
ئەمڕۆ لێپرسراوی دەزگا دەستبەكاربۆوە ...
هەڵبژاردنی ئەنجومەنی دۆمای روسیا دەستیپێكرد ...
هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجومه‌نی پارێزگای كه‌ركوك هاوكاتی پارێزگاكانی تر بێت ...
دوای چارەسەری پێویست شۆڕش ئیسماعیل گەیشتەوە هەرێم ...
گوشار ده‌خرێته‌ سه‌ر په‌رله‌مانتاران بۆ هێشتنه‌وه‌ی زێباری ...
روونكردنه‌وه‌یه‌ك له‌زۆرینه‌ی مه‌كته‌بی سیاسیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان-ه‌وه‌ ‌ ...
مام جەلال: یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان له‌ سه‌ره‌تای‌ دامه‌زراندنییه‌وه‌ به‌ كرده‌وه‌ سه‌لماندویه‌تی له‌ ریزی هه‌ره‌ پێشه‌وه‌یه‌ ... ‌ ...
گەندەڵی سەرۆکی بەرازیل دەباتە بەردەم دادگا ‌ ...
ترامپ پاشگه‌ز ده‌بێته‌وه‌ ...
ئەمڕۆ تێریزا دەبێتە سەرۆكوەزیرانی بەریتانیا ...

ئا/ڕێباز فوئاد

ناوی میسر لە زمانی عەرەبی و سامیدا  بە چەند مانایەك هاتووە، یەكێك لەوانە، لە چاوگی ناوی شارەوە هاتووە، یان دروستكراو، یاخود بەدەستهێنراو. بەڵام ناوی میسر لە زمانی فرعەونییەكاندا، واتا زەوی ڕەش، ئەمەش زیاتر لەهەموویان كۆنترە نزیكیشە لە ڕاستیەوە. لای ئەوروپییەكانیش بە میسر دەوترێت (Aegytus) كە زاراوەیەكی لاتینەیە، مانای گەشتێك بۆ پەرستگایەك.

شارستانیەتی كۆنی میسر

شارستانیەتی میسر 250 هەزرا ساڵ پێش زاینی ، مرۆڤی تێدا نیشتەجێ‌ بووە ، بەپێی زانیاریی مێژووی 4000 ساڵ بەر لە زاین، میسر دەسەڵاتی سەرۆكی هۆزی تێدا دەركەوتووە، ئەو دەسەڵاتەش لەدۆڵی نیل پەیدا بووە، دواتر بۆتە دەسەڵاتێكی مەركەزی لە ناوچەكەدا، رەنگە پێشتریش ئەو دەسەڵاتە بوونی هەبووبێت بەڵام ، مێژووی نوسراو لە میسر دەگەڕێتەوە بۆ 3100  ساڵ بەر لە زاین كە بەزمانی (هێرۆ گڵفین) تۆمار ركراوون.

ساڵی 1560 پ .ز فیرعەونەكان دەوڵەتێكی سەردەمیانەیان دامەزران، كە بەواتای ئێستا سەرجەم مەرجەكانی دامەزراوەی  تێدابووە، دەسەڵاتیان لە ناوچەكانی شام تا بیابانەكانی لیبیای ئێستا باڵی كیشاوە، ئەو شارستانیەتە بە ئێستاشەوە دادەنرێت بە بەهێزترین شارستانیەتی مرۆڤایەتی.

 

سەردەمی ناوەڕاست (دەسەڵاتی ئیسلام)

ساڵی 639 ز ، لەسەردەمی خەلیفە عمر كوڕی خەتاب ، سوپای ئیسلام گەیشتنە میسر ، لە ژێر دەسەڵاتی رۆمانیەكان دەریان هێنا ، دەسەڵاَتی ئیسلام لە سەردەمی خلفای ڕاشدین دەستی پێكرد تا دەسەڵاتی خەلیفای عەبەسیەكان ، هەر لەو سەردەمەدا شاری قاهیرە كرا بەپایتەختی ولاتـی  میسر .

قوناغی مێژووی سیاسی میسر

سەردەمی نوێ‌

میسر لەسەردەمی ناوەراست گۆێزرایەوە بۆ  سەردەمێكی هاوچەرخ ، محمد علی ئەكبر بوە والی میسر ، ساڵی  1805 ز ،دەسەڵاتێكی سیاسی  لە ناوچەكەدا دروستكرد، دەركەوتنی میسر وەك ناوچەیەكی ستراتیژی جیهانی دەگەڕێتەوە بۆ سالی 1869 كە هاوكات بوو لەگەڵ  كردنەوەی نۆكەندی سوێس ، كە ئەمەش بە سەرهەڵدان و دروست بوونی میسر وەك وڵاتێكی سەربەخۆ لە ڕووی ئابووریەوە ،لە ناو پەیوەندیە نێودەوڵەتیەكان.

میسر لە سالی 1882 لەلایەن بەریتانیەكانەوە دەستی بەسەر داگیڕا ، پاشان لە لایەن عوسمانیەكانەوە ، دەسەڵاتی ئیمپراتۆریەتی عوسمانیەكان تا جەنگی جیهانی یەكەم 1914هەژموونیان لە وڵاتی میسر دا هەبوو ،لە پاش جەنگی جیهانی دووەم و سەركەوتنی هاوپەیمانیەكان و ڕووخانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانیەكان ، بۆ جارێكی  تر بەریتانیەكان دەسەڵاتیان بەسەر میسر دا كێشایەوە ، لەژێر چاودێری خۆیان (ملیك حسین كامل) یان كردە مەلیكی میسر سالی (1914-1917) ز . 

سەردەمی مەلەكی

ساڵی 1922 میسر شانشینی فەرمی خۆی ڕاگەیاند ، بە فەرمان رەوایەتی ملیك فوئادی یەكەم ، دەسەڵاتی مەلكی تاساڵی 1952 ی سەردەمی مەلیك فاروقی دووەم بەردەوام بوو .

سەردەمی كۆماری

بەسەركردایەتی جەمال عبدل ناصر لە 23-یولیۆی /1952 شۆڕشی چاكسازی هەڵگیرساند ، كە چینی جوتیاران ، پێشەنگی شۆڕشەكە بوون ، میسر لەسەرەتای 60 كاندا ،  پێشكەوتنی كۆمەڵایەتی ، سیاسی ، ئابوری بەخۆیەوە بینی ، تا هەڵگیرسانی جەنگی عرەب – ئیسرائیل ساڵی 1967.

ساڵی 1970 میسر بەهاوبەشی سوریا جەنگی دژی ئیسرائلیان كرد ، ئەو جەنگەش ساڵی 1979  بەپێی ڕێكەوتنامەی (كامب دیڤید) كۆتای پێهات ، ئەنور سادات واژۆی لەسەر ڕاگرتنی جەنگەن ر كرد ، بەو هۆیەشەوە ، ساڵی 1981 ئەنوەر سادات لەلایەن بزووتنەوەی جیهادی ئیسلامی تیرۆركرا ،بەتۆمەتی ئەوە دەستی لەگەڵ ئیسرائیلەكان تێكەڵ كردبوو .

لەپاش سادات (محمد حوسنی مبارەك) ئەو كاتە جێگری سەرۆك كۆمار بوو ، 1981 بووە سەرۆك كۆماری میسر ، ئەمەش بە هەڵبژاردن نەبوو ، بەڵكو بەشێوەی ڕاپرسی بوو . (1) 

جیۆپۆڵتیكی میسر

جوگرافیا

خاكی میسر 96 % بیابانە ، 4% ی زەوی كشتوكاڵیە ، خاكی میسر لە ڕووی جوگرافیاوە دابەشكراوە بەسەر چوار هەرێمی سەرەكی دا :

وادی نیل ، بیابانی ڕۆژ ئاوا ، بیابانی شەرقی ، دورگەی سینا .

ژمارەی دانیشتوانی

زۆرترین ڕێژەی دانشتوانی میسر لە ناوچەی وادی نیل نیشتە جێ‌ بوون ، كە بریتین لەشاری قاهیرەی پایتەخت و ئەسكەندەریە .

دانششتوانی میسر بەپێی سەرژمێری 2011 (82.537.000) ملیۆن هاوڵاتین ، زیاتر لە 3 ملیۆن هاوڵاتی میسریش لە وڵاتانی دەرەوە دەژین ، لە 30% لە شارنشینەكان و 41% لە كوندەكان دەژین ، بەشەكەی تر لە ئەسوبیاو نیجیر كار دەكەن .

میسر لە ولاتانەیە كە زۆرترین هاوڵاتی كۆچكردووی هەیە بۆ وڵاتانی كەنداوی عەرەبی ، وڵاتانی تری جیهان .

بەپَی ئامارەكان لەیەك كیلۆ مەتر چوارگۆشە 63 هاوڵاتی ژیان بەسەر دەبەن ، بەڵام لە ناوچەكانی وادی نیل ئەو ڕێژەیە بەرز دەبێتەوە ، بۆ یەك كیلۆمەتر چوارگۆشە 98 هاوڵاتی نیشتەجێ‌ دەبێت ، پێشبینش دەكرێت لە ساڵی 2017 ژمارە دانشتوانی میسر بگاتە 86 ملیۆن كەس .

زمان

زمانی سەرەكی عرەبی ،لە  98% زیاتر هاوڵاتی قسەی پێدەكات ، بەڕێژەیەكی زۆر كەم هاوڵاتیان دەتوانن بە زمانی قتبی ، الدومار ، ئەرمنی ، یونانی ، ئیتاڵی قسە بكەن .

ئاینەكان

94% مسوڵمانن ، 6% ئاینی مەسیحی پەیڕەو دەكەن .

دابەشكردنی كارگێری شارەكان

میسر بەسەر 29 پارێزگادا دابەشكراوە ، پارێزگاكانیش بەشێوەی هەرەمی دابەشكراوون ، كەریتین لە پارێزگا پاشان ناوەندی شار ، ئەنجوومەن ، لادێكان .(2)

سیستمی سیاسی میسر 

سیاسەتی ناوخۆ

دەسەڵاتی كۆماری ساڵی 1952 بەسەرۆكایەتی (محمد نجیب) پێكهێنراو جەمال عبدل ناصر، سەرۆكی ئەنجوومەنی شۆڕش بوو ، هاوكات جیگری سەرۆك كۆمارش بوو ، دەسەڵاتی سەرۆكی ئەنجوومەنی شۆِر لە توانایدا هەبوو سەرۆك وەزیران دابینێت ، جگە لەوەش سەرۆكی داهاتوو دیاری بكات .

میسر سیستمی فرە حزبی تێدا پەیڕەو دەكرێت ، دەسەڵاتەكان ، لەنێوان سەرۆك كۆمار و سەرۆك وەزیران لە لایەك و دەسەڵاتەكانی (جێەجێكردن ، یاسادانان ، دادوەری) دا ، دابەشكراوە ، دەسەڵاتی ڕاستەقینەش  لە دەست سەرۆك كۆمارە .

مێژووی سەرهەڵدانی پارتی نیشتمانی ...

(ئەنورە سادات) لە ساڵی 1978 لەپاش هەڵوەشانەوەی یەكێتی ئیشتراكی  نەوتەوەی عەرەب پارتی نشتمانی میسری دامەزراند.

(سادات) وەك دامەزرێنەی پارتەكە لەسەرەتاوە تا ساڵی 1981 ئەمینداری گشتی ئەو پارتە بوو ، لەپاش سادات ، (حوسنی موبارك) بووە سكرتێری گشتی پارتی نیشتمانی تا ساڵی 2011.

باری سیاسی پارتی دەسەڵاتدار

بەدرێژای مێژووی هەڵبژاردنەكانی میسر ئەو پارتە زۆرینە بوون ، لە كۆتایی هەڵبژاردنی ئەو پارتەدا كە لە ساڵی 2010 ئەنجامدرا توانیان بە ڕیژَەی 97% ی دەنگەكان بەدەست بهێنن .

بەڵام لە ساڵانی كۆتایی خۆیدا پارتی نیشتمانی میسری بەجۆری كاری دەكرد ، كە هیچ پەیوەندیەك نەبوو لە نێوان گەل و نوێنەرانی ئەو پارتەدا تەنانەت لە سەر ئاستی ئەنجوومەنی نوێنەرانیش .

هەڵوەشانەوەی پارتی نیشتمانی ....

لەپاش شۆِشی 25 یناری2011  دەسەڵاتی دادوەری بڕیاری هەڵوەشانەوەی پارتی نیشتمانی دیموكراسی دەركرد، ئەمەش وەك ڕێگریەك لە دوبارە بوونەوە سیستمی سیاسی پێشوو .

سەرجەم سەركردەباڵاكانی ئەو پارتە لەكاری سیاسی و بەشداریكردنی سیاسی هەڵپەسێدران ، ئەمە جگە لەوەی سەرجەم بارەگاكانیان لە ناوخی وڵات بە تەواوی داخران ، هەرچی توانای دارای هەبوو كە بەناوی سەركردە و خودی ئەو پارتە سیاسیە بوون بلۆككران و پاشتر گەڕێنرانەوە بۆ گەلی میسر .(3).

 

پارتە سیاسیەكانی میسر لە قۆناغی پێش شۆڕشی 25 یەنایەر :.

پارتی میسری عەرەبی ئیشتراكی ساڵی دامەزراندنی 1976، پارتی سەربەخۆی ئیشتراكی1976، حزبی كۆمەڵەی نیشتمانی پێشكەوتوو1976، پارتی نیشتمانی دیموكراتی1978، حزبی وەفد1978، پارتی گەل1982، پارتی سەوزی میسر1990، پارتی یەكیتی دیموكرات1990، پارتی عەرەبی ناصری1992، حزبی پێداویستی كۆمەڵگا1995، حزبی وەفاقی نیشتمانی2000، حزبی میسر2001، حزبی نەوەی دیموكراتی2002، حزبی دەستوری كۆمەڵگای ئازاد2004، حزبی ئەلغەد2004، حزبی لاوانی میسر2005، پارتی ئاشتی دیموكراتی2005، پارتی سەربەخۆ2006، حزبی كۆماری سەربەخۆ2006، پارتی كۆنگرەی دیموكراتی2007

پارتە سیاسیە لە كار كەوتووەكان :

مەبەس لەو پارتە سیاسیانەیە ، لە لەڕوی یاساییەوە ڕێگە پێدراون ، بەڵام بەهۆی كێشەی ناوخۆی حزبەكەوە لەسەر دیاری كردنی سكرتێرێك ، چالاكیەكانیان ڕاگرتووە .

پارتی كرێكارنی میسر1978، پارتی ئافرەتانی میسر1990، پارتی داد پەروەری كۆمەڵایەتی1992، پارتی گەلی دیموكراتی1993

 

ئەوپارتەسیاسیانەی كە بەڕیارێكی سیاسی كارەكانیان هەڵپەسێدراوە تا پێش شۆڕی 25 یەنایەر قەدەغەكراوبوون

ئیخوان مسلمین، حزبی شوعی میسر، حزبی كرامە، حزبی چاكسازی و گەشەپێدان، حزبی ناوەندی میسر، گروپە ئیسلامیەكان، گروپی تفكیر،بەرەی ئینقازی میسر، پارتی لیبرالی، پارتی شۆڕشی ئیشتراكی

دەسەڵاتەكان :

أ – دەسەڵاتی جێبەجێكردن .

دەسەڵاتی جێبەجێكردن لە سەرۆك كۆمار و سەرۆكی ئەنجوومەنی وەزیران و ڕاوێژكارەكان ، پێكدێت .

سەرۆك كۆمار دەسەڵاتی باڵای جێبەجێكردنە لە سیستمی سەرۆكایەتی دا  

دەسەڵاتەكانی سەرۆك كۆمار  بەپێی دەستور:

ڕاگەیاندی خاڵەتی لە ناكاو لە وڵاتدا .

واژۆكردنی ڕیكەوتنامە نێودەوڵەتیەكان .

دەركردنی بڕیاری لێبوردن و سزادانی لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی .

هەموواركردنی بڕگەیەكی دەستوری پەیوەندی دار بە دەسەڵاتەكانی سەرۆك كۆمار ، لە كاتی هەڵوەشانەوەی ئەنجوومەنی نیشتمانی .

سەرپەرشتی كردنی سیاسەتی گشتی دەوڵەت بە هاوبەشی لەگەڵ ئەنجوومەنی وەزیراندا .

دامەزراندنی سەرۆكی ئەنجوومەنی وەزیران .

ڕاگەیاندنی چەنگ ، بە ڕازی بوونی پەرلەمان .   

دەسەڵاتی یاسا دانان (تشریعی)

دەسەڵاتی یاسادانان لە ئەنجوومەنی نیشتمانی و ئەنجوومەنی شورا پێكدێت .

1- ئەنجوومەنی نیشتمانی (پەرلەمان)

دەسەڵاتی یاسادانان مافی دەركردنی یاسا گشتی دەوڵەت و دانانی هێڵی گشتی پەرەپێدان و پیِخستنی ئابوری دانانی بودجە و چاودێری كردنی كارەكانی حكومەتی هەیە .

ئەنجوومەنی نیشتمانی بارەگای سەرەكی لە قاهیرەی پایتەختە ، ئەندامانی لە ڕێگە هەڵبژاردنی ڕاستەوخۆ هەڵدەبژێدرێن ، تەمەنی ئەنجوومەنی نیشتمانیش 5 ساڵە . ژمارەی ئەندامی ئەنجوومەنی نیشتمانی لە 350 ئەندام زیاترە ، لەگەڵ ئەنجوومەنی شورا 508 كورسی پێكدەهێنن .

كارەكانی ئەنجوومەنی نیشتمانی :

یاسادانان 

بڕیاردان لەسەر ڕێكەوتنامەو پەیماننامەكان 

چاودێری كردنی كارەكانی حكومەت 

گفتوگۆكردن لەسەر بڕیار وكارەكانی سەرۆك كۆمار .

هەموواركردنی دەستور .

ڕاگەیاندی جەنگ بە دەنگی زۆرینەی ئەندامان .

 

2- ئەنجوومەنی شورا :

ئەنجوومەنە شورا ساڵی 1979 بە پێی ڕاپرسیەكی هاوڵاتیان لە میسر دامەزرا ، ژمارەی ئەندامانی لە 264 ئەندام پێكدێت ، كە پێویستە لەو ئەنجوومەنەدا نوێنەری كرێكاران و جوتیارانی تێدابێت ، ، تەمەنی یەك خولی ئەم ئەنجوومەنە 6 ساڵە .

دەسەڵاتەكانی ئەنجوومەنی شورا :

بەدواداچوون و خوێندنەوی بیروبۆجوونە باڵاكانە ، هاوكات پاراستنی بەهاكانی شۆڕشی 1952 كە بریتین لە :

1- پاراستنی یەكێتی خاكی عەرەب

2- پاراستنی ئاشتی بۆ كۆمەڵگا .

3- پاراستنی بەها ئیشتراكیەكان .

4- درێژە دان بە بەها باڵاكانی گەل .

 

پەرلەمانی میسر بەسەر چەند دەزگایەك دابەشكراوە كە كارەكانی پەرلمان بەسەریاندا دابەشكراوە بەپپێی پسپۆری كارەكان، ئەمە كە لە هەندێك وڵات پەرلەمان لە چەند لیژنەیەك پێكێت ، هەندێكی تر دابەشكراوون بەسەر دەزگا.(5)

دەزگاكانی پەرلەمانی میسر :

سەرۆكی ئەنجوومەن

نوسینگەی ئەنجوومەن

لیژنەی گشتی ئەنجوومەن 

لیژنەی بەها باڵاكان 

لیژنە جۆریەكان 

لیژنەی تایبەت  و هاوبەشەكان .

لیژنەی هۆبەی پەرلەمان (6)

 

دەستور :

ساڵی 1882  لە سەردەمی (خدیوی توفیق) یەكەمین ڕەشنووی دەستور بۆ میسر دانرا ، ئەو كات میسر یەكێك بوو لە داگیركراوەكانی بەریتانیا ، ئەو دەستورەش لە (53) مادە پێك هاتبوو .پاشان لەسەر دەمی مەلكی جارێكی تر سالی 1923 دەستورێكی نوێ‌ بۆ میسر دانرا كە لە (170)مادە پێكهاتبوو  ، سالی 1930 ئەو دەستورە هەڵوەشێنرایەوە و ، ساڵی 1932 بۆ جارێكتر كار بەدەستوری 1923 كرایەوە .

لە شۆڕشی 1952 بە تەواوی دەستوری 1923 هەڵوەشێناریەوە دەستورێكی كاتی بۆ میسر داڕێژرا .

ساڵی 1953 كە حكومی جمهوری ڕاگەیەنرا كار بەدەستوری 1953 كرا ، ساڵی 1956 ڕەشنوسی دەستورێك ئامادەكرا ، دەستوری 1953 و 1956 خرایە ڕاپرسی یەوە ، لە ئەنجامدا گەڵ دەنگی لەسەر دەستوری 1956 دا .(7)

ساڵی 1958 كە جمهوری عەرەبی یەكگرتوو ڕاگەیەنرا (میسر , سوریا) دەستورێكی یەكگرتوو دارێژراو ئەو دەستورە كاری پێكرا تا ساڵی 1964 ، تا كۆتای هێنان بەو یەكگرتنە ، بۆ ماوی  3 ساڵ كار بە دەستورێكی كاتی كرا ، ساڵی 197 بە بڕیاری ئەنجوومەن نیشتمانی دەستورێك دارێژرا كە لە (211) مادە پێكهاتبوو ،ساڵی 2005 ئەو دەستور 76  مادەی لێ هەمووار كرایەوە ، سالی 2007 جارێكی تر دەستور خرایە ڕاپرسیەوە هەندێك بڕگەی لێ هەمووار كرا كە گرنگترینیان مادەی (179) یاسای تیرۆر بوو .(7)

نووسینەوەی دەستوری میسر پاش شۆرشی بەهاری عەرەبی ..

لەپاش سەركەوتنی شۆڕشی 25 ینایری 2011 رۆخانی ڕژێمەكەی (موبارك) ، ئەنجوومەنی باڵای هێزە چەكدارەكان ، كە دینەمۆی سەرخستی شۆڕشەكەبوون ، بڕیاریاندا بە هەڵوەشانەوەی ئەو دەستورەی كە لە  1971 لە سەردەمی (حوسنی موبارك) كاری پێدەكرا ، بۆیە پێشنیاری دەستورێكی نوێ‌ كرا بۆ گەلی میسر .

پێش جێبەجێ‌ كردنی لە بورای پراكتیكیدا بۆ ئاراستەكردنی حكومەت و دەسەڵات ، رەش نووسی ئەو دەستورە خریە بەردەم گەلی میسر بۆ دەنگدان لەسەری.

ئامانجی سەرەكی لە گۆڕینی بڕگەكانی دەستوری 1971 بریتی بوون لە هەمواركردنەوەی كردنەوەی ڕێگاكانی هەڵبژاردن پەرلەمانی و سەرۆكایەتی .(10)

ئەنجامی ڕاپرسیەكە :-

رۆژی 20 ئازاری 2011 لیژنەی باڵای هەڵبژاردنەكانی میسر ئەنجامی ئەو ڕیفراندۆمەی ئاشكرا كرد .

كەكۆی 18.537.954 دەنگدەر  لە 77.2% لەگەڵ گۆڕینی دەستور و لە 22.8% دەنگدەرانیش لە دژی ئەو گۆڕانكاریە بوون .

بڕگە هەمواركراوەكانی دەستور

1-بڕگەی 75مەرجی خۆكاندیدكردن بۆ پۆستی سەرۆك كۆماری 

پێشتر ئەو كەسەی خۆی دەپاڵاوت دەبێت بە ڕەگەزنامەی دایك و باوكی میسری بن ، بەڵام لەپاش هەموواركردنەوەی ئەو بڕگەیە ئەو كەسەی خۆی دەپاڵێوت دایكی بەڕەگەزنامە میسری بێت .

2-بڕگەی 76 (شێوازی خۆكاندیدكردن بۆ پۆستی سەرۆك كۆماری )

لە پێشتردا هەرپارتێكی سیاسی كاتێك كاندیدی خۆی بۆ پۆستی سەرۆك كۆماری دیاری دەكرد دەبوو ، لانی كەم پێنچ ساڵ بەسەر دامەزراندنی ئەو پارتەدا تێپەڕیبێت ، بەلام لە دەستوری نوێ‌ دا ئەو بڕگەیە لابرا .

3-بڕگەی 77 (وادەی سەرۆكایەتی كۆمار)

پێشتر ماوەی سەرۆكایەتی بریتی بوو لە 6 ساڵ بەڵام ، ئەو بڕگەیە هەمواركرایەوە ماوەی سەرۆكایەتی كرا بە 4 ساڵ .

4-بڕگەی 88 (چاودێریكردنی هەڵبژاردنی پەرلەمان)

ئەنجوومەنی نوێنەران لێژنەیەكی باڵای تایبەت مەندی پێكدەهێنا لە لیژنەیەكی تایبەت لە ئەنجوومەنی نوێنەران و هاوكات لیژنەیەكش لە دەسەڵاتی دادەوری بە هەماهەنگی بۆ چاودێری كردنی هەڵبژاردنەكان .بەڵام لە دەستوری نوێ‌دا چاودێری كردنی ئەو پرۆسەیە راستەوخۆ خرایە ئەستۆی دەسەڵاتی دادوەری .

5-بڕگەی 93 (هەڵپەساردنی ئەندامێتی لە پەرلەمان).

6-بڕگەی 39 (دامەزراندی جێگری سەرۆك كۆمار).

كە سەرۆك كۆماری ناجاردەكرێت لەووادەی بۆی دیاری كراوە جێگرێك بۆخۆی دیاری بكات .

7-بڕگەی 148 (ڕاگەیاندنی باری نائاسایی)

8-بڕگەی  179 (بنەبڕكردنی تیرۆر).

9-بڕگەی 189 (یاسا گشتەكان)   . (9)

مێژووی هەڵبژاردنەكان لە میسر :

ساڵی 1982  یەكەمین هەڵبژاردن بۆ سەرۆكایەتی ئەنجامدرا ، (محمد حوسنی مبارك) پۆستی سەرۆك كۆماری پێسپێدرا ، ساڵی 2005 هەڵبژاردن بۆ پەرلەمانی ئەو وڵاتە بەڕێوەچووكە پارتی دەسەڵاتدار زۆرینەی كورسیەكانی پەرلەمانی مسۆگەر كرد ، لە 28 /11/2010 جارێكی تر هەڵبژاردن بۆ پەرلەمان ئەنجامدرا و18 پارتی سیاسی 5064 پاڵیوراو یان كاندید كردبوو بۆ بەدەستهێنانی  508 كورسی پەرلەمانی  كە لەو ڕێژەیەش دەبێت 64 كورسی  بۆ ژنان بێت .كە پارتی دەسەڵاتدار زۆرترین ڕێژەی كورسیەكانی پەرلەمانی برد .(5)

ناوی پارتە بەشدار بووەكان لە هەڵبژاردنی پەرلەمانی 28/11/2010 

پارتی دەسەڵاتدار (پارتی نیشتمانی دیموركاتی) ژمارەی كاندید800

پارتی وفد 168كاندید، پارتی كۆنگرە 66 كاندید، پارتی عربی ناصریەكان31 كاندید، سەربەخۆكان22 كاندید، الغد20 كاندید، حزبی واجیل27 كاندید، پارتی میسری لاوان 9 كاندید، پارتی كۆماری سەربەخۆ8، پارتی ئاشتی دیموكراتی38، پارتی تكافل5 كاندید، پارتی سەوز8 كاندید، پارتی میسری عرەبی ئیشتراكی4 كاندید، حزبی دادپەروەری كۆمەڵگا3 كاندید، پارێزگاران4 كاندید، پارتی دەستوری سەربەخۆ6 كاندید ، كەسایەتی سەربەخۆ2000 كاندید

ئەنجامی هەلبژاردنی ئەنجوومەنی نیشتمانی میسر ساڵی 2010 

پارتی دەسەڵاتدار 420 ، پارتی ئۆپۆزسیۆن 14 كورسی و سەربەخۆكان 66 كورسیان بەدەستهێنا ، دووبارە موبارەك بۆ پۆستی سەرۆكایەتی كۆمار هەڵبژێدرایەوە .(6)

هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی كۆمار بۆ ساڵی  2005 .

ڕۆژی 26/ مانگی فبایری2005 لەسەر داوای ئەنجوومەنی نیشتمانی  مادەی 76 ی دەستور تایبەت یاسای هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی هەمواركرا .

كە هەڵبژاردن بەشێوەیەكی دەنگدانی نهێنی بۆ سەرۆك كۆمار ئەنجامدرا .

بۆ هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی كۆمار 10 پاڵیوراو نوێنەری دە پارتی سیاسی لە كێبڕكێدابوون بۆ وەرگرتنی ئەو پۆستە .(8)

 

محمد حسنی مبارك ، نوێنەری حزبی نیشتمانی دیموكرات ، ژمارەی دەنگ 6.316.748ملیۆن

ئەمین عبد عزیز نوێنەری حزبی الغد  ،ژمارەی دەنگ 5.40.405 هەزار

نعمان محمد خلیل نوێنەری حزبی وەفد جدید ، ژمارەی دەنگ 208.891

ئوسامە محمەد عبد اشافی نوێنەری حزبی تكافل ،ژمارەی دەنگ 29.857

وحید فخری نوێنەری حزبی میسری عەرەبی ئیشتراكی ،ژمارەی دەنگ  11.881 

ئیبراهیم محمد  نوێنەری حزبی یەكێتی دیموكراتی، ژمارەی دەنگ 5831  

ممدوح محمد ئەحمەد نوێنەری حزبی دەستوری كۆمەڵایەتی ،ژمارەی دەنگ 5481        

ئەحمەد صباحی نوێنەری حزبی گەل ، ژمارەی دەنگ

فوزی خلیل عزالی نوێنەری حزب میسر ،ژمارەی دەنگ 4222

رفعت محمد العجرودی نوێنەری حزبی وفاقی نەتەوەی، ژمارەی دەنگ 4106

ئەزموونی هەڵبژاردنەكان پاش شۆڕشی 25 یەنایەر...

یەكەم پەرلەمانی هەڵبژێردراوی میسر. راگرتنی هاوسەنگی لەنێوان .. ئیسلامی و عەلمانیەكا 

دواجار هەڵبژاردنە پەرلەمانییەكانی میسر كۆتاییان پێهات و یەكەم پەرلەمانی میسری دوای شۆڕشی 25ی یەنایر پێكهات، كە تێیدا هێزە ئیسلامییەكان (ئیخوانەكان و حزبی نوور) زۆرینەی پێكدەهێنن. شەش حزبی میسری رێكەوتن لەسەر ئەوەی ئەندامێكی حزبی ئازادی و دادپەروەری (كە لەئیخوانەكان دروست بووە) سەرۆكایەتی بكات و نوێنەرێكی حزبەكانی (نوور) و (ئەلوەفد) پۆستی جێگری سەرۆكیان پێبدرێت.

پەرلەمانێك كە هەموو چاوەكان لەسەر رۆڵی ئیسلامییەكانە.... 

دوای 25ی یەنایری 2011 بارودۆخ گۆڕا، ئەم گۆڕانەش بەئاشكرا لەرۆژی 28ی تشرینی دووەمی ساڵی رابردوودا دەركەوت، كاتێك یەكەم قۆناغی هەڵبژاردنە پەرلەمانیەكان دەستی پێكردن، جیاوازیە ئایدۆلۆجیەكانی نێوان عەلمانی و ئیسلامییەكان هەست پێكرد، دواجار هەڵبژاردنە پەرلەمانییەكانی میسر كۆتاییان پێهات وبووە یەكەم پەرلەمانی میسری دوای شۆڕشی 25ی یەنایر ، كە تێیدا هێزە ئیسلامییەكان زۆرینەیان پێك هێنا. 

لە هەڵبژاردنی پەرلەمانی میسردا چەندین پارتی سیاسی نوێ دەركەوتن و هاوكاتی ئەو پارتە سیاسیانەیشی كە لە سەردەمی موبارەكدا ڕێگەی چالاكیان لیێ قەدەغەكرابوو دووبارە هاتنەوە مەیدانی سیاسی كە نموونەی پارتی ئیخوانیەكان بوون كە جگە لە هاتنە ناوەیان بۆناو گۆرەپانی سیاسی بگرە بوون بەهێزی یەكەم .

لە هەڵبژاردنی ئەنجوومەنی نوێنەرانی گەلی میسر  ڕێژەیەكی زۆر پارتی سیاسی و قەروارە بەشداریان كرد هەندێكیان توانیان بگەنە ناو ئەنجوومەنی نوێنەران و  متمانەی گەل وەربگرن و هەندێكی تریان بە پێچەوانەوە .(11)

ناوی پارت و قەوارەسیاسیەكان كە كورسیان لە ئەنجوومەنی وێنەرانی میسر بەدەستهێناوە

پارتی سیاسی                                ژمارەی كورسی                                             

1-پارتی ئازدای دادپەروەری ، ژمارەی كورسی 127 ریژەی دەنگ     10.138.134

2- پارتی نور  ،   ژمارەی كورسی  96   ریژەی دەنگ  7.534.266

3- پارتی وەفدی نوێ،  ژمارەی كورسی36 ریژەی دەنگ    2.480.591

4-پارتی هاوپەیمانی میسری، ژمارەی كورسی 33 ریژەی دەنگ 2.402.323

5-پارتی میانڕەونوێ، ژمارەی كورسی   10 ریژەی دەنگ 998.004

6- پارتی شۆڕشگێران ، ژمارەی كورسی 7 ریژەی دەنگ 745.863  

7 پارتی چاكسازی و گەشەپێدان ، ژمارەی كورسی7 ریژەی دەنگ 604.415

8-پارتی ئازادی ، ژمارەی كورسی   4   ریژەی دەنگ   514.029   

9-پارتی نەتەوەی میسری ، ژمارەی كورسی 4    ریژەی دەنگ 720.021

10-پارتی پارێزگاران،   ژمارەی   كورسی 1   ریژەی دەنگ 272.210

11- پارتی ئیسلامی دیموكراسی ، ژمارەی كورسی   1   ریژەی دەنگ   248.281  

12 – پارتی نیشتمانی میسر،   ژمارەی  كورسی  3  ریژەی دەنگ   232.395  

13- پارتی نەتەوەی عەرەبی ،   ژمارەی كورسی 1 ریژەی دەنگ   149.153

14-پارتی یەكێتی ،ژمارەی كورسی   2   ریژەی  دەنگ  141 382

كۆی گشتی كورسیەكان   332 ،  27.065.135 كۆی گشتی دەنگدەران           

  دەنگی پوچەڵكراوە        139255   

 

ناوی ئەو پارت و قەورا سیاسیانەی كە هیچ كورسیەكیان مسۆگەر نەكردووە .

1 پارتی عەرەبی ناصری ، ریژەی  دەنگ    469ر133

2 پارتی مستقبل جدید، ریژەی  دەنگ  371ر119

3 پارتی ئەلغەد، ریژەی  دەنگ    008ر99

4 پارتی میسر سەورە، ریژەی  دەنگ  552ر76

5 پارتی سەورە  ، ریژەی  دەنگ  679ر67

6 پارتی میسری هاوچەرخ ، ریژەی  دەنگ  259ر55

7 پارتی بەرەی دیموكراتی  ، ریژەی  دەنگ  718ر43

8 پارتی میسری عدالەو مساومە ، ریژەی  دەنگ     135ر42

9 پارتی میسری ئیشتراكی كۆمەڵایەتی، ریژەی  دەنگ  379ر22

10 ئەلعدالە والتنمیە المیسری ، ریژەی  دەنگ  090ر21

11 الوعی ، ریژەی  دەنگ  728ر18

12 المیسریین ئەحرار ، ریژەی  دەنگ    831ر13

13 السلام ئەلئجتماعی ، ریژەی  دەنگ  437ر11

14 ئەلئەحرار الإشتراكیین ، ریژەی  دەنگ  889ر10

15 حراس سەورە ، ریژەی  دەنگ  668ر10

16 التحریر المیسری  ، ریژەی  دەنگ  349ر10

17 الدستوری ئەلئجتماعی الحر  ، ریژەی  دەنگ  713ر9

18 صوت میسر  ، ریژەی  دەنگ  591ر7

19 ئەلئمە ، ریژەی  دەنگ    352 ر7

20 حقوق الانسان ئەلمواتن، ریژەی  دەنگ     440ر4

21 گەلی دیموكراتی خواز ، ریژەی  دەنگ    277

 بۆچی كەمترین ڕێژە بەشدارییان لە هەڵبژاردنەكەداكرد؟

میسر لەوەتەی سەربەخۆبوونیەوە لەداگیركاری بەریتانی لەساڵی 1922ەوە تەنیا پاشا و دكتاتۆرەكان فەرمانڕەوایەتیان كردووە، بۆیە میسرییەكان متمانەیان بەسیاسەت نەمابوو و بەهۆی هەستكردنیان بە بێسوودی دەنگدانیان لەهەڵبژاردنێك كە گوزارشت لەبۆچوونی راستەقینەیان ناكات، خۆیان لەپرۆسەكە دوورەپەرێز دەگرت.

بەڵام دوای 25ی یەنایری 2011 بارودۆخ گۆڕا، ئەم گۆڕانەش بەئاشكرا لەرۆژی 28ی تشرینی دووەمی ساڵی رابردوودا دەركەوت، كاتێك یەكەم قۆناغی هەڵبژاردنە پەرلەمانیەكان دەستی پێكردن، هەڵبژاردنێك كە ماوەیەكی درێژ بوو میسرییەكان چاوەڕێی بوون و هەموو جیهانیش بەگرنگیپێدانی زۆرەوە چاودێرییان دەكرد.

كات هێندە نەبوو بۆ حزبەكان تا بەرنامەی هەڵبژاردنیان بەتێروتەسەلی رابگەیەنن، بەتایبەت بۆ حزبە تازەكان، گفتوگۆی پێویستیش لەبارەی ئەو پرسە گرنگانەوە نەكران، كە بوونە هۆی هەڵگیرسانی شۆڕشی 25ی یەنایر، هەروەك ئەلتەرناتیڤی سیاسی ئەوتۆش نەبوون، كە رازیكەر بێت و ریشەیان لەئەقڵی گەلی میسریدا بێت. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا هاووڵاتی ئاسایی میسری جیاوازیە ئایدۆلۆجیەكانی نێوان عەلمانی و ئیسلامییەكان هەست پێدەكات. دوای سەركەوتنی بەرچاویشیان لەهەڵبژاردنەكان، ئێستا هەموو چاوەكان لەسەر رۆڵی ئیسلامییەكانە لەمیسر.(12) 

یەكەم پەرلەمانی هەڵبژێردراوی میسر. راگرتنی هاوسەنگی لەنێوان .. ئیسلامی و عەلمانیەكا

دواجار هەڵبژاردنە پەرلەمانییەكانی میسر كۆتاییان پێهات و یەكەم پەرلەمانی میسری دوای شۆڕشی 25ی یەنایر پێكهات، كە تێیدا هێزە ئیسلامییەكان (ئیخوانەكان و حزبی نوور) زۆرینەی پێكدەهێنن. شەش حزبی میسری رێكەوتن لەسەر ئەوەی ئەندامێكی حزبی ئازادی و دادپەروەری (كە لەئیخوانەكان دروست بووە) سەرۆكایەتی بكات و نوێنەرێكی حزبەكانی (نوور) و (ئەلوەفد) پۆستی جێگری سەرۆكیان پێبدرێت.(13)

لەهەڵبژاردنی سەرۆكایەتی ... سەرۆك بەرهەمی شۆڕی كیبۆردە!!! 

لەشۆرشی گەورەكاندا، هەموو جار گومان لەوە دەكرێت كە دەستێك لەپشتەوە هەبێت، لەبەهاری عەرەبیدا، هەمان گومان هەبوو، دوو دەست لەپشتەوە هەبوو، بەتایبەتی لەشۆرشەكەی میسردا، دەستەكان دەستی گەنجێكی تەمەن 32 ساڵە بوو، كە دواتر بە "شۆرشگێری كیبۆرد" ناسرا، ئەویش وائیل غونەیم بوو، ئەو چالاكوانێكی (مسری)یە، خاوەنی بڕوانامەی بەكەلۆریۆسە، لەهەندەسەی كۆمپیوتەر و ماجستێری هەیە بەپلەی باڵا لەبەرێوەبردن و كاردا، لەسەر ئەنتەرنێت و ئەندازیاری كۆمپیوتەرە، بەرێوەبەرە لەبەشی فرۆشتن لەسایتی(گوگل)، دواجار ناوبانگی (سەركردەی شۆرشی گەنجان)یان پێبەخشی، بەڵام وەك رێز بۆ ئەوانەی كە لەگۆڕەپانی (ئازادی) شەو و رۆژ مانەوەو گیانیان بەخشی بۆ روخانی رژێمی (حوسنی موبارەك)، ئەو ناوبانگەی قبوڵ نەكردو پێی باشبوو پێیبڵێن (تێكۆشەری كیبۆرد) بۆ ئەوەی شۆرش سەركەوێت.

كاتێك وائیل زانی شۆرشەكەیان قوربانی لێكەوتۆتەوە، لەسەر كەناڵێكی تەلەفزیۆنی دەستی بەگریان كردو گوتی "دەمەوێ بە هەموو ئەو دایك و باوكانە بڵێم كە منداڵیان لەدەست داوە.. داوای لێبوردن دەكەم، بەڵام ئەوە هەڵەی ئێمە نییە...

راستە گەنجانی بەهاری عەرەبی، پاڵەوانەكانی لاپەڕەكانی فەیسبووك و بەكارهێنەرانی كیبۆرد بوون، بەڵام گەنجانی تریش هەبوون كە دوور لەكیبۆردەكە لەگەڵ شۆرش دابوون. لەمیسرەوە بۆ لیبیا.

دواجار شۆڕشی 25/ یەنایەر كە بەشۆڕی عەرەبی و شۆڕشی كیبۆرد ناسرا لە میسر سەركەوتوو ، كۆتایی بە دەسەڵاتەكەی مۆبارەك هێنان و بۆ جارێكی تر گەل لە ڕێگەی هەڵبژاردنەوە نوێنەری خۆی هەلبژارد و ئەنجوومەنی نیشتمانی گەلی میسر سەرلەنوێ پێكهاتەوە و شەش پارتی سەرەكی كاندیدی خۆیان گەیاندە ئەو ئەنجوومەنەوە ڕێژەی زۆری كورسیەكانی ئەو ئەنجومەنەش بۆ پارتە ئیسلامیەكان بە تایبەت (ئیخوان و سەلەفیەكان)بوون.

پاش هەڵبژاردنی ئەنجوومەنی نیشتمانی گەل بڕیار لەسەر هەمواركردنەوەی دەستور و هەڵبژاردنی پۆستی سەرۆك كۆمار درا.

رۆژی 25/5/2012، نزیكەی 50 ملیۆن میسری بەمەبەستی هەڵبژاردنی یەكەم سەرۆكی دوای ئەو شۆڕشەی كە كۆتایی بە حوكمی تاكڕەویی حوسنی موبارەك هێنا، روویان لە سند‌ووقەكانی دەنگدان بۆ هەڵبژاردنی سەرۆكی نوێ بۆ وڵاتەكەیان.

رۆژی 28ی ئایاری 2012، ئەنجامی خولی یەكەمی هەڵبژاردنە سەرۆكایەتییەكەی میسر لەلایەن لیژنەی باڵای هەڵبژاردنەكانەوە راگەیاندرا و تیایدا (محەمەد مورسی) كاندیدی ئیخوان موسلمین، پلەی یەكەمی بەدەستهێنا و (ئەحمەد شەفیق)، دواین سەرۆك وەزیرانی سەردەمی حوسنی موبارەك؛ پلەی دووەمی بەدەستهێنا ، پاش ئەنجامدانی خولی دووەمی پرۆسەكە بۆ جاری دووەم بەپێی ئەنجامی كۆتاییش، محەمەد مورسی (13) ملیۆن و (230) هەزار و (131) دەنگی بەدەستهێناوە، كە دەكاتە رێژەی (51.73%)ی دەنگەكان و ئەحمەد شەفیقی ركابەریشی (12) ملیۆن و (437) هەزار و (380) دەنگی بەدەستهێنا كە دەكاتە رێژەی (48.7%)ی دەنگەكان، بەوپێیەش مورسی بە جیاوازی (882751) دەنگ هەڵبژاردنەكەی بردەوە، بووە سەرۆكی نوێ‌ میسر 

رێژەی بەشداریكردنی دەنگدەرانیش لە هەڵبژاردنەكەدا (51%) بوە كە (26) ملیۆن و (420) هەزار و (763) كەس بەشداریان كردوە، لە كۆی (50) ملیۆن و (958) هەزار و (794) كەس كە مافی دەنگدانیان هەبوە.

بەپێی تۆمارەكانی كۆمسیۆنی باڵای هەڵبژاردنەكان لە میسر، 51 ملیۆن كەس مافی دەنگدانیان هەبووە، بەڵام تەنها 23 ملیۆن كەس دەنگیانداوە، هەروەها ئەو تانانەی لەهەڵبژاردنەكە گیراون كاریگەرییان نەبووە لەسەر ئەنجامە گشتییەكە.(14)

ئەنجامی هەلبژاردنی سەرۆكایەتی كۆمار بۆخولی یەكەمی

أبوالعز الحریری، كاندیدی پارتی حزب التحالف الشعبی الاشتراكی،40.090 ژمارەی دەنگ 

محمد فوزی عیسی، كاندیدی پارتی الحزب العربی الاشتراكی،23.899 ژمارەی دەنگ

حسام خیر الله ، كاندیدی پارتی حزب السلام دیموكراتی، 22.036 ژمارەی دەنگ

عمرو موسی، كاندیدی پارتی حزب الوفد المیسری، 2.588.85 ژمارەی دەنگ

عبد المنعم ابو الفتوح، كاندیدی پارتی سەربەخۆ، 4.065.239 ژمارەی دەنگ

محمود حسام ، كاندیدی پارتی سەربەخۆ، 23.992 ژمارەی دەنگ

محمد سلیم العوا ، كاندیدی پارتی سەربەخۆ، ژمارەی دەنگ 235.374

أحمد شفیق، كاندیدی پارتی سەربەخۆ، 5.505.327 ژمارەی دەنگ

حمدین صباحی ، كاندیدی پارتی سەربەخۆ، 4.820.273  ژمارەی دەنگ

سفیرعبد الله ئەلشعل، كاندیدی پارتی حزب ئەلئەصالە الاسلامی ،12.249 ژمارەی دەنگ

خالد علی، كاندیدی پارتی سەربەخۆ ،134.056 ژمارەی دەنگ

محمد مرسی ، كاندیدی پارتی لحزب الحریە والعدالە ، ژمارەی دەنگ 5.764.952

هشام البستەویسی، كاندیدی پارتی حزب التجمع الیساری

داتا و زانیارییەكان لەسەر هەڵبژاردنی‌ خولی یەكەمی سەرۆكایەتی‌ میسر 

كاتەكانی‌ هەڵبژاردن

11 بۆ 17ی‌ ئایار: دەنگدانی‌ میسرییەكانی‌ دەرەوەی‌ وڵات، حەوت رۆژ دەخایەنێت

23 و 24ی‌ ئایار: دەنگدانی‌ میسرییەكانی‌ ناوخۆ، دو رۆژ دەخایەنێت.

26ی‌ ئایار: كۆتایی‌ هاتنی‌ جیاكردنەوەی‌ دەنگەكان.

30 ئایار: راگەیاندنی‌ ئەنجامەكان.

لە حاڵەتی‌ دوبارەكردنەوەشدا بۆ ئەوانەی‌ دەرەوە 3 بۆ 9ی‌ حوزەیران بەردەوام دەبێت.

بۆ ئەوانەی‌ ناوخۆش رۆژانی‌ 16 و 17ی‌ حوزەیران دەبێت.

21ی‌ حوزەیران: راگەیاندنی‌ ئەنجامەكان.

كاتەكانی‌ دەنگدان

لە هەشتی‌ بەیانییەوە تا هەشتی‌ ئێوارە.

دەنگدەران

لە دەرەوە:  ٨٠٤ هەزار و ٥٨٦ دەنگدەر.

ئەوانەی‌ بە كردەوە دەنگیان دابێت: 310 هەزار كەسن.

لە ناوخۆدا: ٥٠ ملیۆن و ٤٠٧ هەزار و ٢٦٦ دەنگدەر.

كۆی‌ دەنگدەرانی‌ ناوەو و دەرەوە: ٥٠ ملیۆن و ٩٩٤ هەزار و ٧٠  دەنگدەر.

لیژنەكان و ناوەندەكانی‌ دەنگدان

لیژنە گشتییەكان: 351 لیژنە.

ناوەندەكانی‌ دەنگدان: ٩ هەزار و ٣٣٤ ناوەند

ژمارەی‌ لیژنە فەرعییەكان:  ١٣ هەزار و ٩٧ لیژنە.

ناوەندەكانی‌ دەنگدانی‌ پیاوان: سێ هەزار و ٤٢٣ ناوەند.

ناوەندەكانی‌ دەنگدانی‌ ژنان: سێ هەزار و ١٩٦ ناوەند.

ناوەندە تێكەڵەكان: شەش هەزار و ٤٧٨ ناوەند.

ژمارەی‌ لیژنەكانی‌ دەرەوە: 140 لیژنە.

دادوەرانی‌ بەشداربو

١٤ هەزار و ٥٩٦ دادوەر، كە هەزار و ٢٠٠ دادوەریان ژنن، هەریەكەیان سەرپەرشتیاری‌ سندوقێكی‌ دەنگدانن.

231 دادوەریان لە ژوری‌ ئۆپەراسیۆنەكانن.

بەدواداچون و رێكخراوەكانی‌ كۆمەڵگای‌ مەدەنی‌

رێكخراوەكانی‌ ناوخۆ: 49 رێكخراو.

رێكخراوە بیانی‌ و نێودەوڵەتییەكان: 3 رێكخراو

لایەن و دەوڵەتان: 50 دەوڵەت بەشدارن لە بەدواداچونی‌ هەڵبژاردنەكان.

پاڵێوراوان

ركابەری‌ لەنێوان 12 پاڵێوراودایە. 

روماڵی‌ راگەیاندن و پەیامنێران

پەیامنێری‌ رادیۆكان: 206 پەیامنێر.

تەلەفزیۆنی‌ میسری‌: 296 پەیامنێر.

كەناڵە ئاسمانییەكان: 180 پەیامنێر.

پەیامنێرانی‌ بیانی ناو میسر: 515 پەیامنێر.

پەیامنێرانی‌ دەرەوە: 402 پەیامنێر.

رۆژنامە میسرییەكان: هەزار و ٦٠ پەیامنێر و رۆژنامەنوس.

كۆی‌ پەیامنێران: دو هەزار و ٨٥٩ پەیامنێر.

چۆنێتی‌ هەڵبژاردن

ئەو كەسەی‌ 50%ی‌ دەنگەكان بەدەستبهێنێت بە براوە دادەنرێت، ئەگەرنا خولی‌ دوەم ئەنجامدەدرێت و ئەو كەسەی‌ زۆرینەی‌ دەنگەكان بباتەوە بە سەرۆك دادەنرێت.(15)

ئەنجامی كۆتایی خولی دووەمی هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی 16/6/2012.

محمد مورسی مورسی ...ژمارەی دەنگ ‌13.230.131...ڕیژەی دەنگ  51.73%

ئەحمە شەفیق ....ژمارەی دەنگ 12.347.380 ...ڕیژەی دەنگ 48.27%

جیاوازی نێوان دەنگەكانی هەردوو كاندید 880.000 هەزار ، ڕیژەی دەنگ3.5%

ئەوانەی مافی دەنگدانیان هەبووە50.958.794، ڕێژەی بەشدار بوان26.42.763 ، واتا بە ڕێژەی 51.9%

بەپێی‌ ئەو ئەنجامەی‌ كە لەلایەن لیژنەی‌ باڵای‌ هەڵبژاردنەكانی‌ سەرۆكایەتییەوە راگەیەنرا، محەمەد مورسی‌ سەرۆكی‌ حزبی‌ حوریە و عەدالەی‌ سەر بە گروپی‌ ئیخوان موسلمین دەبێتە یەكەم سەرۆكی هەڵبژێردراوی‌ میسر دوای‌ شۆڕشی‌ ئەو وڵاتە، كە كۆتایی بە دەسەڵاتی‌ چل ساڵەی‌ حوسنی‌ موبارەك دەهێنێت لە وڵاتدا.

كاندیدەكانی پۆستی سەرۆكایەتی دابەشبووبون بەسەر سێ‌ گروپدا...

گروپی یەكەم: ئەوانەن كەسەر بەڕەوتی ئیسلامی سیاسین و لەو رەهەندەوە كاری سیاسیان كردوە، لەوانە بیرمەندی ئیسلامی (محەمەد سەلیم ئەلعەوا) كە ئەمینداری گشتی پێشوی یەكێتی زانایانی ئیسلامی جیهانی بوە و لە سەردەمی عەبدولناسر وەك كەسایەتییەكی دیاری سەر بە ئیخوان موسلمین لەلایەن جەمال عەبدولناسرەوە زیندانیكراوە، ئەلعەوا بڕوانامەی دكتۆرای لە یاسادا لە ‌زانكۆی لەندەن بەدەستهیناوە و ئەندامی دامەزرێنەری دیالۆگی مەسیحی ئیسلامی بوە.

كاندیدێكی تری سەربە گروپی ئیسلامی سیاسی (د.عەبدوئەلمنعیم ئەبولفەتوح)ی سەرۆكی سەندیكای پزیشكانی عەرەب و بەڕێوەبەری گشتی نەخۆشخانەكانی سەر بە كۆلێژی پزیشكی ئیسلامییە، پێشتر ئەندامی نوسینگەی ئیرشادی ئیخوان موسلمین بوە و لە تەمەنی لاوێتیدا كە خوێندكاری كۆلێژی پزیشكی بو، یەكیك بوە لە سەركردە دیارەكانی خوێندكارانی ئیخوان موسلمین، ئەبولفەتوح بەكەسێكی بوێر و لەهەمانكاتدا كراوەی ئیسلامی ناسراوە و لەسەرەتای كاركردنی بۆ خۆكاندیدكردنی سەرۆكایەتی میسر پشتیوانی ژمارەیەك كەسایەتی مەسیحی بۆ خۆی كۆكردۆتەوە، بەم دوایانەش كەوتە ململانێ لەگەڵ جەمسەرەكانی تری ناو ‌ئیخوان موسلمین و لێیان جیابۆوە و وەك ساسییەكی بێلایەن خۆی بۆ سەرۆكایەتی میسر پاڵاوتوە.

كاندیدێكی تری سەر بە رەوتی ئیسلامی سیاسی (د.محەمەد مورسی) سەرۆكی پارتی ئازادی و پەرەپێدانی باڵی سیاسی ئیخوان موسلمینە، مورسی بڕوانامەی دكتۆرای لە زانستی ئەندازیاری زانكۆی باشوری كالیفۆرنیا بەدەست هێناوە و مامۆستای زانكۆبوە لە زانكۆی قاهیرە و زانكۆی باشوری كالیفۆرنیا، هەروەها ساڵی 2000 – 2005 ئەندامی خولی پێشوی پەرلەمانی میسر بوە، دواتر توانی بەزۆرینەی دەنگ پۆستی سەرۆكایەتی میسر بەدەستبهێنێت

گروپی دوەم: ئەو كاندیدانەن كەپێشتر لەناو هەناوی رژێمی پێشو كاریانكردوە و پۆستی باڵایان هەبوە، ئەوانیش بریتین (عەمرو موسا) ئەمینداری پێشوی كۆمەڵی وڵاتانی عەرەبی و وەزیری پێشوتری دەرەوەی میسر، موسا وەك ئەكادمیەكی سەربەخۆ لەبواری دیبلۆماتی لەناو هەناوی رژێمی پێشودا كاری كردوە، ماوەی چەند ساڵێك باڵیۆزی میسر بوە لە ئەمەریكا و ماوەیەكیش نوێنەری میسر بوە لە نەتەوە یەكگرتوەكان.

كاندیدیكی تری سەر بەم گروپە (فەریق ئەحمەد شەفیق) سەرۆك وەزیرانی  پێشوە، شەفیق دەرچوی ئەكادمیای باڵای سەربازییە و هەروەها بڕوانامەی دكتۆرای لە بواری فەلسەفە ‌و ستراتیژ لە فەرەنسا بەدەستهێناوە، وەك فڕۆكەوانێك لە جەنگی ئۆكتۆبەری ساڵی 1973 بەشداریكروە، ساڵی 1996 كراوە بە فەرماندەی هێزی ئاسمانی و دواتر لە حكومەتەكی ئەحمەد نەزیف بوە بە وەزیری فڕۆكەوانی مەدەنی و ساڵی پار لەگەرمەی خۆپیشاندانەكاندا به ‌فەرمانی موبارەك دەكرێتە سەرۆك وەزیران.

گروپی سێیەم: ئەوانەن كە پێشتر لە كایە سیاسیەكاندا وەك چالاكوانی ناڕازی و لە بەرەی ئۆپۆزسیۆن كاریان كردوە، خەسڵەتی سەرەكی ئەم كاندیدانە ئەوەیە پارێزگاری لە مانەوەی دەوڵەتی مەدەنی و عیلمانی دەكەن،‌ ئەم كاندیدانە هەندێكیان هەڵگری بیری سۆسیالیستین و هەشیانە سەر بە قوتابخانەی نەتەوەیی ناسرین و هەندێكیشیان خۆیان بە لیبراڵی دەزانن، گەرچی كاندیانی سەربەم گروپە زۆربەیان لەناو پارتە ئۆپۆزسیۆنەكان چالاك بون، بەڵام زیاتر لە رێگەی شۆڕشی 25ی یەنایرەوە دەركەوتن، بە مانایەكی تر شۆڕش بوە هۆكارێك لە دەرخستنیان لەناو ناوەندی سیاسی میسر، گرنگترین لەو كاندیدانە بریتین لە (هیشام بەستەویسی) راوێژكاری یاسایی و كاندیدی پارتی تەجەموع، كە وەك پارێزەرێك داكۆكی لە مافخوراوانی سیاسییكردوە و بەهۆی وەرگرتنی هەڵویست و نەچونە ژێرباری هەندێ كاری نایاسایی لەسەردەمی موبارەكدا دوچاری هەڕەشە بۆتەوە، بەستەویستی وەك كەسێكی سەر بەچینی ناوەند لەكاتی شۆڕشدا لاوانی میسری هانداوە بۆ خۆپیشاندانەكان. 

كاندیدێكی تری ئەم گروپە (حمدین بن سەباحی)  سەرۆكی پێشوی حیزبی كەرامەیە، سەباحی ماجستێری هەیە له ‌راگەیاندن له ‌زانكۆی قاهیرە و مەیللی نەتەوەیی هەیە و یەكێكە لە شوێنكەوتوانی ناسری، لەسەردەمی لاوێتیدا لێپرسراوی یەكێتی خوێندكارانی زانكۆی قاهیرەبوە، كە سەركردایەتی زۆر خۆپیشاندان و ناڕەزاییكردوە و لە لایەن رژێمی ساداتەوە زیندانیكراوە.

یەكێكی تر لە كاندیدەكانی سەر بەم گروپە (ئەبولعەز ئەلحەریری)  كاندیدی هاوپەیمانی سۆشیالیستیە، حەریری ئەندامی پەرلەمانە لەسەر لیستی هاوپەیمانی سۆسیالیستی.

كاندیكی تر كە لاوترینیانە لەڕوی تەمەنەوە ئەویش (خالید عەلی) لە ‌دایكبوی 1972 پیشەی پارێزەرە و یەكیك بوە لە لاوەكانی كە سەركردایەتی خۆپیشاندانەكانی كردوە.

ئەوەی لەسەروە باسمان كرد دابەشبونی كاندیدەكان بو بۆ سەر گروپی رەوتی ئیسلامی سیاسی و نەوەكانی سەردەمی دەسەڵاتی پێشو و نەوەكانی شۆڕشی یەنایری ساڵی‌ پار.

بەشێوەیەكی گشتی دەشێت سیماو خەسڵەتەكانی ئەم كاندیدانە لەم خاڵانەدا دیاری بكەین :-

1- هەمەچەشنی لە تەمەنەكاندا، بەپێی مەرجەكان دەبێت كاندیدەكان لەسەروی تەمەنی 40 ساڵیەوەبن، گەنجترینیان تەمەنی 40 ساڵە كە خالید عەلی و بەتەمنترینیشیان 76 ساڵە كە عەمرو موسایە.

2- كاندیدەكان پیشەی جۆراوجۆریان هەیە لەڕوی سیاسی و پیشەییەوە، وەك سەرۆك وەزیرانی پێشو، وەزیری دەرەوەی پێشو، سەرۆكی پارتی سیاسی، پارێزەر، پزیشك ئەندازیار، ئەفسەر، مامۆستای زانكۆ، نوسەر و بیرمەند.

3- تێكەڵەیەكن لە كەسانی ئۆپۆزسیۆن لەسەردەمی رژێمی پێشو و كە زۆربەیان زیندانیان بینیوە، هەشیانە بەپێچەوانەوە لەناو دەسەڵاتدا بون، ئەوەش ئەوە دەردەخات مەرج نییە ئەوەی لەناو دەسەڵاتدا بوبێت بە گەندەڵی و خیانەت تێوەگلابێت.

4- كاندیدەكان هەم بەشێوەی سەربەخۆ كاندید كراون، هەم هەندێكیان لەلایەن پارتەكانەوە كاندید كراون.

5- هەمە چەشنی لەڕوی چینی كۆمەڵایەتیەوە، هەیانە لە خێزان و بنەماڵەی دەوڵەمەندن و هەشیانە لە چینی ناوەڕاست و هەشیانە لە چینی هەژارن.

6- دابەشبون بۆ شاریی و گوندە دورەدەستەكان، هەندێ لە كاندیدەكان سەر بە خێزانی شارنشینن و هەندیكیشیان سەر بە لادێ نشیینن.

7-  هەمەچەشنی بیروبۆچونی سیاسی، وەك هەڵگری بیری ئیسلامی سیاسی، بیری نەتەویی و چەپ و هەشیانە ئاراستەیەكی پارێزگاریان هەیە و هەشیانە لیبراڵیین.

8- نەبونی كاندیدی رەگەزی مێینە لەناو كاندیدەكاندا.

9-  نەبونی كەسی مەسیحی (قبتی) لەناو كاندیدەكان.

كام كاندید ولایەن چانسی بردنەوەیان هەیە بوو ؟

 دواجار رەوتە ئیسلامیەكە  چانسی سەركەوتنی هەیە بوو و توانی پۆستی سەرۆك كۆماری داهاتوی میسر بۆ (محمد مورسی) پالێوراوی ئیخوان مسۆگەر بكات .

مورسی كە سەرۆكی پارتی ئازادی و پەرەپێدانی باڵی سیاسی ئیخوان موسلیمینە،‌ دەنگی زۆرینەی تەنزیمەكانی ناو ئیخوان بۆخۆی مسۆگەر كرد. (14).

بەرنامەی ئیخوان موسلمین بۆ هەڵبژاردنەكانی پاش شۆڕشی بەهاری عەرەبی 

بنەما سەرەكیەكان:-

1- ئاینی ئیسلام و شەریعەتی ئیسلام سەرچاوەی سەرەكی بۆ دانانی یاساكان.

2- بناماكانی شورا ، كرۆكی بونیاتنانی دیموكراسین لە بەدیهینانی بەرژەوەندیە نیشتمانیەكان.

3- چاكسازی بنەرەتی ڕیشەی داخوای گەلی میسرە، چاكسازی دەستوری و سیاسی و ئابوری خاڵی دەستپێكردنی چاكسازیەكان دەبێت.

4- هاوڵاتی بوون ئامانجی بنەرەتی گەشەكردنی كۆمەڵاتیە.

5- ئازادی و یەكسانی بەخشیشێكە لە لایەن یەزدانەوە بۆ هەموو مرۆڤەكان بەخشراوە.

6- زامنكردنی هەموو مافەكانی هاوڵاتیبوون.

ئاماجەكان:-

1- فراوانكردنی چاكسازی سیاسی و كۆمەڵایەتی و فراوانكردنی ئازادیە گشتیەكان، بەتایبەت بە دروستكردنی حزب و كاركردن بە سیستمی فرەحزبی و كۆمەڵگەی مەدەنی .

2- گەل سەرچاوەی دەسەڵاتە.

3- بڵاوكردنەوە و قوڵكردنەوەی ئاكار و مفاهیمە نەتەوەی و ئاینیەكان.

4- كاركردن و بەدیهێنانی دەولەتی دامەزراوەی.

5- گەشەپێدانی ئابوری میسر .

6- گەشەپێدانی لایەنی پەروەردەو كەمكردنەوە ڕێژەی نەخوێندەواری.

7- گەشەپێدانی بە چینی لاوان.

8- بەهێزكردنی ئاسایشی نەتەوەی

9- پاراستنی ژینگەی میسر و سەرچاوە سروشتیەكان.

10- بەهێزكردن و پەرەپێدانی پەیوەندیە نێودەوڵەتیەكان.

11- گێرانەوەی نفوز و پێشەنگی كۆماری میسر لە هێزی ناوچەی هەرێمی نێودەوڵەتی .(20)

 مێژووی دروستبوونی ئیخوان  موسلمین

حەسەن بەننا دامەزرێنەری ئیخوان موسلمین-ە لەمیسر، سەرەتا خوێندنی ئایینی لەناو ماڵ‌و مزگەوتەكاندا خوێندووە، پاشان چووەتە قوتابخانەو دواتر لەقاهیرە خانەی زانستیی تەواوكردووە. لەساڵی 1927دا، پاش تەواوكردنی خوێندن لەیەكێك لەخوێندنگاكاندا بۆتە مامۆستا لەئیسماعیلییە، سەرەتای چالاكییەكانی بۆ داواكردن لەخەڵك لەوێوە دەستپێدەكات بەتایبەت لەقاوەخانەكان‌و ئەو كرێكارانەی كە لەنۆكەندی سوێس كاریانكردووە تامانگی 4 ی ساڵی 1928 كە بۆ یەكەمینجار دامەزراندنی ئیخوانی راگەیاند.

لەساڵی 1932 حەسەن بەننا لەگەڵ هاوەڵەكانیدا دوورخرایەوە بۆ قاهیرە، لەوێش پاش ساڵێك یەكەم رۆژنامەی ئیخوان موسلمینیان دەركرد كە هەفتانەبوو و موحیبەدین خەتیب-ی دەستنیشانكرد وەك بەڕێوەبەری رۆژنامەكە. لەساڵەكانی دواتردا چەند گۆڤارێكی ئیخوانیان دەركرد.

یەكەمین دەستەی دامەزراوەش كە وەك بزووتنەوەیەك دەركەوت ساڵی 1941 بوو كە 100 ئەندامی هەبوو، حەسەن بەننایان وەك سەرۆكیان هەڵبژارد. 

لەساڵی 1948دا بەهێزێكی تایبەت بەشدارییان لەجەنگی فەڵەستیندا كرد، ساڵی 1950 ئەو كەسانەی لەگەڵ حەسەن بەننا بوون ئازادكران بەو مەرجەی خۆیان هەڵبووەشێننەوە‌و لەساڵی 1950 ئەلهوزەیبـی بووە رابەری گشتیی ئیخوان كە یەكێك بوو لەگەورە پیاوانی دادی میسر كە چەندینجار دەستگیركرابوو و لەساڵی 1954 سزای لەسێدارەدانی بۆ دەرچوو ‌و دواتر سزاكەی بۆ سوككراو بووە زیندانی هەتاهەتایی لەساڵی 1971دا ئازادكرا. 

لەساڵی 1952 ژمارەیەك لەئەفسەرانی میسر بەسەرۆكایەتی لیوا محەمەد نەجیب شۆڕشێكیان بەرپاكرد، دواتر ئیخوانەكان بەشداریكردنیان لەدەسەلاتدا رەتكردەوە بەوەی ئامانجی شۆڕشەكە دیاریكراو نەبووە كە جەمال عەبدولناسر ئەم رەتكردنەوەیەی بەجۆرێك لەڕەتكردنەوەی راسپاردەكانی شۆڕش لێكدەدایەوە‌و لەوێوە چەندین گفتوگۆ لەنێوان هەردوولادا دەستیپێكرد تا لەساڵی 1954دا بەتۆمەتی هەوڵدان‌و دژایەتیكردنی عەبدولناسر دەستگیركران‌و ژمارەیەكیشیان لەسێدارەدان لەئەسكەندەرییە.

لەساڵی 1965-1966 بۆ جارێكی تر دەستگیركردنی ئیخوانەكان بەتۆمەتی پێكهێنانی دەزگای نهێنی لەناو دەسەلاتدا دەستپێكردەوە ئەو ساڵەش ژمارەیەكی تریان لێ دەستگیركرا.

پاشان سەید قوتب بۆ جاری دووەم بیری كۆمەڵەكەی هێنایەوە ناو گۆڕەپانەكان‌و لەپاش حەسەن بەننا بەیەكێك لەبیریارانی ئیسلامی هاوچەرخ دادەنرێت، ئەویش لەساڵی 1954 دەستگیركرا بۆ ماوەی 10 ساڵ زیندانی بەسەردا سەپێندرا، دواتر بەدەستتێوەردانی سەرۆكی عیراقی پێشوو عەبدولسەلام عارف لەساڵی 1964 لەزیندان ئازادكرا، پاشان بۆ جارێكی تر سزای لەسێدارەدانی بۆ دەركرا.

تا كۆچی دوایی عەبدولناسر لە 28/9/1970 ئەو كۆمەڵەیە مانەوەو بەشێوەیەكی نهێنی كاریان دەكرد، پاش ئەلهوزەیبـی عومەر ئەلتلمسانی هەڵبژێردرا بەڕابەری گشتیی ئیخوان‌و سەركردەكانی ئەوكاتە سەرجەم موڵكە گشتییەكانیان گەڕاندەوە كە لەسەردەمی عەبدولناسردا دەستی بەسەردا گیرابوو، دواتریش چەندین سەركردە بوونە رابەری گشتی ئیخوان لەمیسر تا ئەوكاتەی لەدەرەوەی میسر چەند سەركردەیەكی تری ئیخوان لەعیراق‌و  سوریاو ئوردنەوە بەدەركەوتن.

پاش شۆڕی 25 یەنایەر ئەمجارەیان ئیخوان موسلمینەكان وەك حزبێكی سیاسی خۆیان دەردەخەن، بۆ یەكەمجارە ئەم بزووتنەوەیە پارتێكی سیاسیی دروستدەكات بەناوی (ئازادی‌و دادپەروەری) بۆئەوەی لەڕێی ئەم پارتەوە بەشداریی لەپەرلەمان‌و حكومەت بكات‌و ئەگەر جاران رژێمی پێشوو رێگەی بەئیخوان نەدابێت زۆر سەر هەڵببڕێت‌و بەئازادانە كاربكات، ئەوە ئێستا بەبێ سانسۆر كار دەكات‌و زەمینەش لەبارە بۆئەوەی زیاتر بچێتە ناو خەڵك‌و دامودەزگا حكومییەكان. لەلایەكی ترەوە ئەگەر جاران ئیخوان موسلمین دووەم هێز بووبێت دوای پارتی نیشتمانی دیموكراتی كە حوسنی موبارەك سەرۆكایەتی دەكرد، چ لەڕووی ژمارەی ئەندامانییەوە چ لەڕووی كاری رێكخستنەوەو هێزی گوشار لەسەر دەسەلاتی موبارك، ئەوا ئێستا یەكەم هێزە. ئەمەش وایكردووە كە ئیخوان موسلمین پشتڕاست بێت لەبەدەستهێنانی ژمارەیەكی زۆر لەكورسییەكانی  پەرلەمانی میسر.(16)

ویستگەكانی ژیانی مورسی

موحەمەد مورسی عیسا ئەلعەیات، ناسراو بە محەمەد مورسی لە 20ی ئابی 1951دا لە گوندی ئەلعدوە لە پارێزگای ئەلشەرقیە لەدایكبووە. مامۆستای زانكۆیە و بڕوانامەی دكتۆرای لە بواری ئەندازیاریدا هەیە و سەرۆكی پارتی ئازادی و دادپەروەریە، ئەندامی پێشو‌وی مەكتەبی ئیرشادی گروپی ئیخوان موسلمین و یەكێك بووە لە سەركردە سیاسییەكانی ئەو گروپە. هەروەها ئەندامی پێشووی ئەنجومەنی گەلی میسر بووە لە ماوەی ساڵانی 2000-2005 داو وەكو سەرۆكی بەشی زانستی مادەكان لە كۆلێژی ئەندازیاریی زانكۆی زەقازیق كاری كردووە. 

ژیانی:

محەمەد مورسی لە خێزانێكی میسری سادە لە باوكێكی جوتیار و دایكێكی ژنی ماڵەوە گەورەبووە و كوڕی گەورەی خێزانەكەیە و دایك و باوكی ئێستا مردوون و دوو خوشك و سێ برای هەیە. قۆناغەكانی خوێندنی لە پارێزگای ئەلشەرقیە بە سەركەوتوویی بڕیوە و دواتر چووە بۆ قاهیرە بۆ خوێندن، لە زانكۆ وەكو موعید كاری كردووە و دواتر لە سوپای میسردا لەساڵانی 1975 و 1976 دا وەكو سەربازێكی چەكی كیمیاویی لە فیرقەی دووی پیادە خزمەتی كردووە‌و لەساڵی 1978دا ژنی هێناوە و چوار كوڕ و كچێكی هەیە و سێ كوڕەزا و كچەزای هەیە.

لەمیانەی شۆڕشدا سیان لە كوڕەكانی تووشی گرتن و ئازاردان بوونەتەوە لەلایەن پیاوانی ئاساییش و چەقۆوەشێنەكانی ڕژێمی پێشو‌وی میسرەوە.

خوێندن و كار:

محەمەد مورسی بڕوانامەی ماستەر لە ئەندازەی فلزات لە زانكۆی قاهیرە لە ساڵی 1978 بەدەستهێناوە و توانیویەتی لەساڵی 1982 ماستەر و دكتۆرا لە ئەندازیاری لەبواری پاراستنی بزوێنەری كەشتیە ئاسمانییەكان لە زانكۆی باشووری كالیفۆڕنیا بەدەستبهێنێت و وەكو موعید و مامۆستای یاریدەدەر لە كۆلێژی ئەندازیاری زانكۆی قاهیرە و مامۆستای یاریدەدەر لە زانكۆی باشووری كالیفۆڕنیا و زانكۆی كالیفۆڕنیا و لۆس ئەنجلۆس و زەقازیق و فاتح لە تەرابلوس لە لیبیا كاری كردووە. 

كاری سیاسی:

لەسەرەتای لاوییەوە پەیوەندیی كردووە بە گروپی ئیخوان موسلمینەوە و ساڵی 1992 وەكو ئەندامی بەشی سیاسی ئەو گروپە هەڵبژێردراوە و ساڵی 1995 خۆی بۆ هەڵبژاردنەكانی ئەنجومەنی گەل پاڵاوتووە و وەكو باشترین پەرلەمانتار لەماوەی ساڵانی 2000-2005 هەڵبژێردراوە.

بەشداریی كردووە لە دامەزراندنی كۆمەڵەی نیشتمانی بۆ گۆڕانكاری لەگەڵ محەمەد بەرادعی لە ساڵی 2010دا و بەشداریی كردووە لە دامەزراندنی هاوپەیمانی دیموكراتی لەپێناوی میسر لەساڵی 2011 كە زیاتر لە 40 پارت و ڕەوتی سیاسی لەخۆگرتبوو.

ئەنجومەنی شورای گروپی ئیخوان موسلمین لە 30ی نیسانی ساڵی 2011 دا دوای شۆڕشی 25ی كانوونی دووەم وەكو سەرۆكی پارتی ئازادی و دادپەروەریی سەر بە گروپی ئیخوان موسلمین هەڵیبژارد.

چەندین جار دەستگیركراوە و دواترینیان ڕۆژی هەینی توڕەیی بوو لە 28ی كانوونی دووەمی ساڵی 2011 دا لەگەڵ 34 سەركردەی تری ئیخواندا، دواتر خەڵك ڕۆژی 30 كانوونی دووەم دوای سەركەوتنی شۆڕش ڕزگاریان كرد.(17) 

وێستگەكانی ژیانی موبارەك.

محەمەد حوسنی سەید موبارەك، ناسراو بە حوسنی موبارەك، لە (4/5/1928) لە دایك بوە، چوارەم سەرۆك كۆماری میسری عەرەبیە، لە (14/10/1981) دەسەڵاتی گرتۆتە دەست و لە (11/2/2011) لە ژێر فشاری خۆپیشاندەرانی وڵاتەكەیەدا دەسەڵاتی بەجێهێشت.

(1972-1967)دوای تەواوكردنی ئەكادیمیای هێزی ئاسمانی، كرایە بەرێوەبەری ئەكادیمیای هێزە ئاسمانیەكانی میسر و سەرۆكی هەیئەی ئەركای سوپای ئاسمانی، سەرەتا ساڵی (1969) كرا بە سەرۆك ئەركانی هێزە ئاسمانییەكانی میسر، دواتر و لە ساڵی (1972) بوە فەرماندەی بالای هێزە ئاسمانیەكان و جێگری وەزیری جەنگ.(18)

لە(10/6/1973) هێزە ئاسمانییەكانی میسر هێرشێكی لەناكاویان كردە سەر سەربازانی ئیسرائیل، لەناوچەی بەری رۆژهەڵاتی كەنداوی سوێس، شەڕەكە چەند هەفتەیەك خایاند و موبارەك وەك پاڵەوانی جەنگەكە دەركەوت.

 (15/4/1975)موبارەك بو بە جێگری سەرۆك میسر، كە ئەوكاتە ئەنوەر سادات سەرۆك كۆمار بو.

(13/10/1981)موبارەك وەك سەرۆكی میسر هەڵبژێردرا، دوای كوشتنی ئەنوەر ساداتی سەرۆكی پێشو، رۆژی دواتر سوێندی یاسایی خوارد.

 (1987)دوبارە بە سەرۆك كۆمار هەڵبژێردرایەوە

 

 (1990-1991)موبارەك وەك یەكێك لە سەركردەكانی ئەو هاوپەیمانیە دەركەوت كە ئەمەریكا سەرۆكایەتی دەكرد، بۆ رزگاكردنی كوەیت كە لەلایەن سەدام حسەینی سەرۆكی عێراقەوە داگیر كرابو، موبارە (40) هەزار سەربازی بۆ ئەو ئەركە نارد.

 (1993)جارێكی تر حوسنی موبارەك بە سەرۆكی میسر هەڵبژێردرایەوە.

 (26/6/1995)لە هەوڵێكی كوشتن رزگاری بو ، لە ئەدیس ئەبابای پایتەختی ئەسیوبیا، كە لەلایەن ژمارەیەك چەكداری قاعیدەوە هێرشی كرایە سەر.

 (9/6/1999)جارێكی تر لە هەوڵێكی كوشتن رزگاری بو كە لەناوچەی بورسعیدی میسر كرایە سەری.

 (9/9/2005)سەركەوتنی حوسنی موبارەك لە هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی وڵات راگەیەندرایەوە، بۆ جاری پێنجەم و بۆ ماوەی شەش ساڵ.

(12/7/2006)لە چاوپێكەوتنێكی تەلفزیۆنی وڵاتەكەیدا رایگەیاند، جێگر بۆ خۆی وەك سەرۆك كۆمار دانانێت.

لەمانگی ئایاری 2010موبارەك داوای لە پەرلەمانی وڵاتەكەی كرد، كە یاسای باری نائاسایی بۆ ماوەی دو ساڵی تر درێژبكاتەوە، تا (31/5/2012)، پەرلەمانیش دەنگی لەسەر یاساكە دا، كە لە مانگی تشرینی یەكەمی ساڵی (1981) و دوای كوشتنی ساداتەوە لە وڵات پەیڕەو دەكرا.

كانونی یەكەمی 2011

بەهۆی خۆپیشاندان و ناڕەزایەتی لە قاهیرەی پایتەخت و شارەكانی دیكەی میسر دروست بو، داوایان لە موبارە كرد دەسەڵات بە جێبهێڵێت.

 

 (25/1/2011)موبارەك پەیامێكی ئاراستەی خەڵكی وڵاتەكەی كرد و رایگەیاند: حكومەتی هەڵوەشاندۆتەوە و عومەر سلێمانی سەرۆكی دەزگای موخابەراتی وەك جێگری سەرۆك كۆمار داناوە، كە یەكەم جێگربوە دوای 30 ساڵ لە حوكمی ئەو وڵاتە.

 (1/2/2011)موبارەك رایگەیاند لەگەڵ كۆتایی هاتنی ماوەی سەرۆكایەتی لە مانگی ئەیلۆل دەستبەرداری دەسەڵات دەبێت.

 (13/4/2011)وەزارەتی دادی میسر راگیەیاند: موبارەك و هەردو كوڕەكەی عەلا و جەمال، دەستگیر كراون، بە تۆمەتی كوشتنی خۆپیشاندەران.

 (28/5/2011)بەتۆمەتی زیان گەیاندن بە سامانی گشتی وڵات، هەریەكە لە موبارەك و دەست و پێ,ەندەكانی بە (90) ملیۆن دۆلار غەرامە كران، ئەوەش بەهۆی وەستاندنی تۆڕەكانی ئینتەرنێت و پەیوەندییەوە لەكاتی خۆپیشاندانەكاندا. 

 (2/6/2012)دادگای تاوانەكانی میسر سزای زیندانیكردنی هەتا هەتایی بەسەر موبارەكی (84) ساڵی دەركرد، بە تۆمەتی كوشتنی خۆپیشاندەران و دوای دەرچونی بِریاری دادگاش تەندروستی موبارەك تێكچو رەوانەی نەخۆشخانەی بەندیخانەی تەررە كرا، كە بڕیارە ماوەی زیندانیەكەی لەوێ بەسەربەرێت.

مبارك یەكێیە لەو سەركردانەی كە زۆرترین ماوە لە پۆستەكەی خۆی ماوەەتەوە لە پاش (معمر قزافی سەرۆكی لیبا و قابوس بن سعیدی شانشینی عەمان و ، علی عبدولا سالح سەرۆكی یەمەن  ، محمەد علی پاشا  مەلكی  میسر ).

 

 

 


7/15/2012 11:46:19 AM Read Count [5338] Big Font Small Font

بیروڕاکان


بیروڕای‌ خوت بنێره‌
ناو :  
ئیمه‌یڵ :    
کۆمێنت :  
   

43 ساڵه‌ یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان خوێن ده‌به‌خشێت ...

  43 ساڵه‌ یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان خوێن ده‌به‌خشێت و

6/3/2018 11:14:03 AM
سعودیه‌ به‌ره‌و شانشینی‌ عه‌ره‌بی‌ سه‌لمانی‌ ‌ ...

شا سه‌لمان بن عه‌بدولعه‌زیز پادشای‌ شانشینی‌

7/12/2017 11:31:19 AM
تاقیكردنەوەی و راست و چەپەكانی فەرەنسا ...

ئەمڕۆ 6/11 هەڵبژاردنی پەرلەمانی فەرەنسا بەڕێوەدەچێت و

6/11/2017 11:15:06 AM
ئێرانی دوای هەڵبژاردنی ئایار ...

چاودێرانی سیاسی لەپاش هەڵبژاردنەوەی حەسەن رۆحانی

6/7/2017 12:10:42 PM
فیلەكان لەئەسپەكانیان بردەوە ...

 رۆژی 9/11/2016 دۆناڵد ترەمپ كاندیدی كۆمارییەكان وەك

11/10/2016 11:02:33 PM
په‌یوه‌ندییه‌كانی سعودیه‌و ئێران‌ له‌سایه‌ی ململانێی مێژوویی شیعه‌و سوننه‌دا ‌ ...

 ‌ئه‌م دۆسێیه‌ پوختەی بەرنامەی (٣+١)ی  رادیۆی ده‌نگی گه‌لی كوردستانه‌‌و

1/24/2016 11:29:34 AM
گوزەرێك بەهەڵبژاردنەكانی عێراق و هەرێمی كوردستاندا ...

پرۆسەی هەڵبژاردن لە چوارچێوەی سیستمێكی دیموكراتدا یەكێكە لەو ئ

10/22/2015 12:33:09 PM
توركیا لە نێوان سیستمی پەرلەمانی و سەرۆكایەتیدا ...

 توركیا لە نێوان سیستمی پەرلەمانی و سەرۆكایەتیدا

 
7/15/2015 1:20:48 PM
ئەڵمانیا و فیدراڵی و سیستمی هەڵبژاردنەكەی ...

  بۆ زیاتر ئاشنابوون بەسیستمی فیدراڵی و حوكمڕانی ئەڵمانیاو پێگەی جوگرافی و 

6/29/2015 11:13:24 AM
ئەڵمانیا و فیدراڵی و سیستمی هەڵبژاردنەكەی ...

بۆ زیاتر ئاشنابوون بەسیستمی فیدراڵی و حوكمڕانی ئەڵمانیاو پێگەی جوگرافی و

5/5/2015 1:13:56 PM
ئەڵمانیا و فیدراڵی و سیستمی هەڵبژاردنەكەی ...

بۆ زیاتر ئاشنابوون بەسیستمی فیدراڵی و حوكمڕانی ئەڵمانیاو پێگەی جوگرافی و مێژووەكەی و 

4/13/2015 9:37:53 AM
ئیسرائیل وڵاتی شۆڕشی سپی ...

 ئیسرائیل دەوڵەتێكە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، دەكەوێتە ڕۆژئاوای ئاسیا،

3/30/2015 10:03:49 AM
ئەڵمانیا و فیدراڵی و سیستمی هەڵبژاردنەكەی ...

 بۆ زیاتر ئاشنابوون بەسیستمی فیدراڵی و حوكمڕانی ئەڵمانیاو پێگەی جوگرافی و مێژووەكەی و

3/16/2015 12:43:50 PM
ئەڵمانیا و فیدراڵی و سیستمی هەڵبژاردنەكەی ...

 بۆ زیاتر ئاشنابوون بەسیستمی فیدراڵی و حوكمڕانی ئەڵمانیاو پێگەی جوگرافی و مێژووەكەی و سیستم و شێوازی هەڵبژاردن و پێكهاتەی پەرلەمان و دابەشبوونی دەسەڵاتەكان لەو وڵاتەدا، بەباشمانزانی بەچەند بەشێك بۆ خوێنەرانی ئازیزی وێب سایتەكەمان ئەم دۆسیەیە بڵاوبكەینەوە.

2/25/2015 1:22:08 PM
سیستمی هەڵبژاردنی ئەفغانستان ...

 وڵاتی ئەفغانستان لە خۆرهەڵاتی باكووری كیشوەری ئاسیا لەنێوان وڵاتانی

2/16/2015 11:23:12 AM
دوای بەهاری عەرەبی، دیموكراسی و كۆمەڵگەی مەدەنی تونس و ئیسلامییەكان ...

 وڵاتی تونس لەپاش شۆڕشەكانی بەهاری عەرەبی بە كۆمەڵك قەیرانی سیاسی و

12/28/2014 12:33:08 PM
ئایندەی عیراق.. دیكتاتۆریی، دیموكراسی یان دابەشبوون؟ ‌ ...

 پرۆسەی ((ئازادیی عیراق)) كە شاڵاوێكی سەربازیی ئەمریكی بەریتانی بوو بۆ سەر عیراق

11/13/2014 12:29:34 PM
سكۆتلاند و لابردنی تاجی پاشایەتی لەسەر هەرێمەكەیان ...

 رۆژی18/ئەیلولی 2014 لەریفراندۆمێكدا ٤ ملیۆن هاووڵاتی سكۆتلەندا یەكەمجارە

9/22/2014 2:03:13 PM
لەبارەی پەرلەمانی كوردستانەوە ...

 لەبارەی پەرلەمانی كوردستانەوە

8/5/2014 11:59:01 AM
گوزەرێك بە هەڵبژاردنی خولی چوارەمی پەرلەمانی كوردستاندا ...

 رۆژی شەممە 21/9/2013،كاتژمێر حەوتی‌ سەرلەبەیانی‌ هەڵبژاردنی‌ گشتی‌ خولی‌

10/20/2013 9:52:14 AM
شیكردنەوەیەك لەسەر هەڵبژاردنی خولی سێیەمی ئەنجوومەنی پارێزگاكانی عێراق 2013 ...

265 قەوراەی سیاسی بۆ 447 كورسی  ئەنجوومەنی پارێزگانی عێراق جگە لە هەرسێ

4/18/2013 9:28:53 AM
ئۆباما و رۆمنی، كامیان دەرگای كۆشكی سپی دەكاتەوە ...

 بەپێی دەنگدانی‌ پێشوەخت‌و 24 سەعات پێش دەنگدانی دانیشتووانی ئەمریكا

11/5/2012 10:25:24 AM
بنەماكانی دیموكراسی لەئەمریكا ...

 لەگەرمەی شەڕی ناوخۆداو بۆ هێشتنەوەی ویلایەتە یەكگرتووەكان وەكو یەك وڵات، لەئاهەنگی كردنەوەی گۆڕستانی نەتەوەیی گیتیزبۆرگدا، سەرۆك لینكۆڵن...

10/13/2012 10:40:55 AM
محەمەد مورسی چۆن بووە سەرۆكی میسر ...

 دوای هەفتەیەك لەهەڵبژاردنەكە رۆژی 2012-6-24 ئەنجامی‌ هەڵبژاردنەكانی‌ خولی‌ دووەمی‌...

6/26/2012 11:39:06 AM
كێ‌ دەچێتە كۆشكی ئیلیزیە ...

رۆژی 22/4/2012 هەڵبژاردنی هەشتەمین خولی سەرۆكایەتی كۆمار بەڕێوەچوو كەنزیكەی 45 ملیۆن دەنگدەری

4/23/2012 1:15:18 PM
دەوڵەت، یاسا، هاوڵاتیان لە دیموكراسیدا ...

سیستمی سیاسی ئێستای ئەڵمانیای فیدراڵی، دووهەمین سیستمی دیموكراتییە لە...

2/23/2012 10:26:42 AM
تورکیاو پارتی داد و گەشەپێدان و ئەزموونی سێ‌ خولی حكومڕانی ...

ده‌وڵه‌تی تورکیا له‌ 29ی تشرینی یه‌که‌می 1923 دا دامه‌زراوه‌و یه‌که‌مین سه‌رۆکی

1/28/2012 12:01:21 PM
سیستمی سیاسی و هەڵبژاردن لەهەرێَمی كوردستان ...

دۆسیەیەكە لەسەر پێكهاتەو جوگرافیاو دانیشتوان و پێگەی هەرێمی كوردستان...

1/26/2012 10:20:46 AM

  1   

له‌ په‌ڕه‌ی 1 له‌ 1 ( 28 هه‌واڵ )